Klimaatverandering Europa heeft een gezond ecosysteem nodig voor voedsel- en waterzekerheid en voor de toevoer van grondstoffen voor huisvesting en energie. Maar de natuur staat onder druk: Europa is het snelst opwarmende continent.
Bewoners en vrijwilligers bestrijden samen een oprukkende bosbrand in het Spaanse Larouco
De Europese Unie kan het zich niet veroorloven om nu klimaatdoelen af te zwakken, zegt Leena Ylä-Mononen, directeur van het Europees Milieuagentschap, maandag bij de presentatie van een onderzoek naar de staat van het milieu in Europa. De conclusie van het agentschap is, simpel gezegd, dat het ‘niet goed’ gaat.
De natuur heeft het zwaar: achteruitgang, overmatige exploitatie en verlies aan biodiversiteit. Europa is het snelst opwarmende continent, twee keer zo snel als het wereldwijde gemiddelde. Het gevolg: extreem weer, 162 miljard euro schade door weer- en klimaatextremen tussen 2021 en 2023, hittedoden. Het milieuagentschap ziet op vrijwel alle fronten verslechtering.
De „Europese manier van leven” komt hierdoor onder druk te staan, waarschuwt het agentschap. Het continent heeft een gezond ecosysteem nodig voor voedsel- en waterzekerheid, maar ook voor de toevoer van grondstoffen voor eten, mobiliteit, huisvesting, en energie.
In het rapport, dat elke vijf jaar verschijnt, analyseert het agentschap milieu, klimaat en duurzaamheid, op basis van data uit 38 landen. Ook verschillende Europese landen die niet tot de EU behoren, zoals Turkije, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk, werken samen met het Europees Milieuagentschap. Van 22 meetbare Europese klimaatdoelen voor 2030, ziet het agentschap er slechts twee binnen bereik liggen. Dat gaat over de uitstoot van broeikasgassen en vermindering van ozonafbrekende stoffen en zogeheten HFK’s, fluorkoolwaterstoffen met een zeer krachtige broeikaswerking.
Concreet betekent het niet halen van die doelen dat de welvaart, concurrentiekracht en kwaliteit van leven van Europeanen op het spel komt te staan, concludeert directeur Ylä-Moonen.
Wat goed is gegaan: Europeanen zijn minder afhankelijk van fossiele brandstoffen, en een kwart van de energie in 2023 kwam uit hernieuwbare bron. De Europese industrieën stoten een derde minder broeikasgassen uit dan twintig jaar geleden, en de luchtkwaliteit in steden is beter: bijna de helft minder mensen overlijden vroegtijdig aan luchtvervuiling ten opzichte van twintig jaar geleden.
Het Europees Milieuagentschap noemt een paar concrete uitdagingen. Verlies aan biodiversiteit, bijvoorbeeld: die gaat achteruit, zowel op land als in het water, door „onhoudbare productie- en consumptiepatronen”, waarbij de schade die vanuit het voedselketen wordt aangericht het meest duidelijk is aangetoond. De beleidsdoelen die de EU heeft opgesteld voor het beschermen van biodiversiteit tegen 2030 zullen waarschijnlijk niet worden gehaald, verwacht het agentschap.
Een halfpositieve noot ziet het agentschap ook: de laatste tien jaar is het aantal beschermde gebieden gegroeid. Ruim een kwart van het land in de EU heeft een beschermde status. Daar staat tegenover dat ruim 80 procent van de beschermde gebieden in matige of slechte staat verkeert, in twee derde van die gebieden is de bodem vervuild. Een status biedt dus geen garantie voor behoud van biodiversiteit.
Watervoorziening staat daarnaast ook onder druk: een derde van Europa kent ‘waterstress’. De meerderheid van de Europese wateren is niet van goede kwaliteit. Dat komt, schrijft het agentschap, vooral door agrarische bedrijven die druk leggen op het oppervlakte- en grondwater, en met mest en pesticide de waterkwaliteit vertroebelen.
In een persbericht voert de organisatie drie Eurocommissarissen op, die het rapport elk opvatten als een „aansporing”, een „belangrijke reminder”. Wopke Hoekstra, Eurocommissaris voor Klimaat, ziet een aanmoediging om de klimaatambities op koers te houden. „De kosten van niets doen zijn enorm en klimaatverandering vormt een directe bedreiging voor onze concurrentiekracht.”
Toch lijken de Europese klimaatambities juist tanende. Ursula von der Leyen, de christen-democratische voorzitter van de Europese Commissie, leidde een ambitieus groene eerste EU-Commissie, maar in haar tweede termijn neemt ze gas terug. Eerder deze maand lukte het de EU-landen niet overeenstemming te bereiken over een eerder plan om de uitstoot van broeikasgassen in 2040 te reduceren met 90 procent (ten opzichte van 1990), ook het doel voor 2035 blijft onzeker. Von der Leyen kan daardoor in november slechts met een intentieverklaring voor het 2035-doel naar de klimaattop in het Braziliaanse Belém afreizen. De ontbossingswet, een belangrijk onderdeel van de Green Deal, werd afgelopen week een tweede keer uitgesteld – volgens Eurocommissaris Jessika Roswall (Milieu) door een IT-probleem.
Ondertussen maakt de Amerikaanse president Donald Trump zijn afkeer van klimaatbeleid in Europa kenbaar. Tijdens zijn staatsbezoek in het Verenigd Koninkrijk liet hij premier Keir Starmer weten dat hij naar olie moest gaan boren in de Noordzee, in plaats van windmolens te plaatsen. Bij de Verenigde Naties noemde hij klimaatverandering „de grootste oplichterij die ooit in de wereld is gepleegd”.
De directeur van het milieuagentschap merkt de geopolitieke instabiliteit ook op. Maar, waarschuwt ze, dat betekent dat er júist goed moet worden nagedacht over hoe we natuurlijke hulpbronnen winnen en consumeren. Circulariteit, het steeds opnieuw gebruiken van grondstoffen zonder afval, is daarvoor noodzakelijk. Daar is Europa niet veel in opgeschoten, noteert het agentschap: in 2010 belandde 10,7 procent van de grondstoffen in een kringloop, dertien jaar later is dat 11,8 procent.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC