De pro-Europese Moldavische regeringspartij behoudt de absolute meerderheid in het parlement. Dat is goed nieuws voor de Europese koers van het land, ziet correspondent Arnout le Clercq. Voor Rusland, dat probeerde de verkiezingen te beïnvloeden, is het een flinke tegenvaller.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Arnout, de pro-Europese partij PAS van de Moldavische president Maia Sandu boekte zondag een overtuigende verkiezingsoverwinning. Heeft die uitslag je verrast?
‘Het is een buitengewoon resultaat voor PAS, de enige echt pro-Europese partij in het Moldavische politieke landschap. De verwachting was wel dat PAS de grootste zou worden, maar het was de vraag of de partij haar absolute meerderheid zou behouden. In de voorlopige uitslag komt PAS uit op 55 van de 101 zetels in het parlement.
‘Door de economische uitdagingen waar Moldavië mee te maken heeft, verwachtte men dat PAS de afgelopen vier jaar aan populariteit zou hebben verloren. Ook waren de peilingen vooraf onbetrouwbaar. Veel kiezers twijfelden nog en de diaspora, die doorgaans in meerderheid pro-Europees stemt, wordt in de peilingen niet meegeteld. Het beeld was daardoor vertekend.’
Wat betekent deze uitslag voor de Europese toekomst van Moldavië, dat sinds 2022 kandidaat-lid is van de Europese Unie?
‘PAS is de enige partij die volledig is toegewijd aan de Moldavische toetredingsplannen. De regering wil dat Moldavië in 2030 lid wordt van de EU. Of dat lukt is onzeker, maar zonder deze meerderheid was het zeker niet gelukt. Er moet de komende jaren nog veel gebeuren, bijvoorbeeld op het gebied van corruptiebestrijding en hervormingen van de rechtsstaat.
‘Moldavië kent naast regeringspartij PAS en het pro-Russische Patriottisch Blok een reeks kleinere partijtjes, die minder pro-Europees zijn dan PAS, maar ook niet volledig pro-Russisch. Zij pleiten voor een neutraal Moldavië, dat betrekkingen heeft met de EU, maar ook de verhoudingen met Rusland normaliseert.
‘Als PAS geen meerderheid had behaald, dan had de partij een minderheidsregering moeten vormen of een coalitie moeten vormen met een van die partijen. Dat zou een remmende werking hebben gehad op de Moldavische ambities voor EU-toetreding. De Moldavische kiezer heeft dat scenario zondag voorkomen; de regering hoeft de komende jaren geen zaken te doen met partijen waarvan de pro-Europese papieren onduidelijk zijn.’
Hoe kan het dat PAS na vier jaar regeren nog altijd kan rekenen op de steun van de meerderheid van de Moldaviërs?
‘Ik denk dat een meerderheid van de Moldaviërs meegaat in het pro-Europese pad dat PAS is ingeslagen. Het land stond in aanloop naar de verkiezingen onder enorme druk vanuit Rusland. De Moldavische overheid heeft daar preventief tegen opgetreden en daarover helder gecommuniceerd.
‘Uit de uitslag blijkt dat minder Moldaviërs nog warm te maken zijn voor het echte pro-Russische verhaal. Het pro-Russische Patriottisch Blok kreeg ongeveer een kwart van de stemmen.
‘De beste manier om Russische propaganda tegen te gaan is uiteindelijk om de levens van Moldaviërs te verbeteren, door de economie te hervormen en armoede tegen te gaan. De boodschap van PAS is: als je kiest voor de EU, dan ga je erop vooruit. Die belofte zal de partij moeten waarmaken.’
Betekent deze uitslag dat de Russische pogingen om de verkiezingen te beïnvloeden zijn mislukt?
‘In ieder geval zal de stemming in het Kremlin in mineur zijn. Waar wij in Europa vrije verkiezingen zien als een verworvenheid, beschouwt Rusland ze als een soort zwakte die kan worden uitgebuit. Dat een groot deel van de Moldaviërs zich in een ordentelijk verlopen stembusgang voor het pro-Europese PAS heeft uitgesproken, is een tegenvaller voor Moskou.’
Waar bestonden de Russische inmengingspogingen uit?
‘Volgens de Moldavische overheid lag er een draaiboek klaar voor het geval dat PAS zou winnen. De Russische veiligheidsdienst zou in Servië tientallen mensen hebben getraind om Moldavië na de verkiezingen met gewelddadige straatprotesten te ontregelen. Die berichten worden gestaafd door onafhankelijk onderzoek van journalisten en ngo’s. De Moldavische overheid heeft daar stevig tegen opgetreden, met een grote inval waarbij meer dan zeventig arrestaties werden verricht.
‘De spanning is nog niet helemaal weg, maar de kans dat Rusland Moldavië binnen zijn invloedssfeer kan trekken lijkt voorlopig te zijn verkeken. Aanhangers van de grootste pro-Russische partij organiseerden zondagavond een spontane demonstratie bij de Kiescommissie, maar dat protest is vrij snel opgehouden. Wel heeft de pro-Russische oud-president Igor Dodon, de leider van Patriottisch Blok, zijn aanhangers opgeroepen om maandag opnieuw de straat op te gaan tegen de verkiezingsuitslag.’
In Brussel werd met spanning uitgekeken naar de Moldavische verkiezingen. Wat is het belang van Moldavië voor de rest van Europa?
‘Moldavië is misschien een klein land, maar het ligt op een strategische plek. Zo is Moldavië van groot belang voor buurland Oekraïne. Als in Moldavië een pro-Russisch bewind aan de macht zou komen, zou dat heel slecht nieuws zijn voor Oekraïne.
‘Ook de Europese Unie heeft er belang bij dat Moldavië zijn pro-Europese koers voortzet. De EU heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in Moldavië. De economische banden zijn aangehaald en de EU stuurt experts op het gebied van bijvoorbeeld cyberveiligheid en rechtspraak naar Moldavië. Dat is niet alleen uit onbaatzuchtigheid: Brussel wil laten zien dat EU-toetreding een bepaalde belofte met zich meebrengt. Bij deze verkiezingen stond de geloofwaardigheid van dit verhaal op het spel.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant