Protest In Sri Lanka, Bangladesh en Nepal wisten demonstranten regimes tot aftreden te dwingen. Jongeren waren een drijvende kracht. Zette Gen Z een ‘Aziatische Lente’ in gang? En hoe gaat het verder als de machthebbers eenmaal zijn afgetreden?
Betoging bij de ingang van het Nepalese parlement tegen het regeringsbesluit om sociale media in het land aan banden te leggen.
Niemand weet waar de voormalige premier van Nepal is. Hij verblijft op een geheime locatie nadat zijn woonhuis in de hoofdstad Kathmandu begin september bij demonstraties in brand werd gezet.
De voormalige premier van Bangladesh slijt haar dagen in ballingschap in India nadat ze in 2024 in een helikopter moest vluchten toen woedende demonstranten optrokken naar haar ambtswoning.
De oud-premier van Sri Lanka moest twee weken geleden de woning verlaten die hem door de staat was toegewezen na zijn afzetting in 2022. Hij ontvangt nu ook geen staatstoelage meer en wordt niet langer beveiligd.
In de afgelopen drie jaar zijn meerdere machthebbers in Zuid-Aziatische landen verdreven door aanhoudende protesten. Nepal is het meest recente voorbeeld, nog geen maand geleden, maar in Sri Lanka en Bangladesh gebeurde eerder hetzelfde.
Soms duurde het verzet bijna een half jaar (Sri Lanka), soms enkele weken (Bangladesh) en soms maar twee dagen (Nepal). Jongeren waren in alle gevallen een drijvende kracht binnen de volksopstanden. En er zijn meer voorbeelden – in Indonesië zijn het studenten die zich fel uitspreken tegen de steeds autocratischer optredende president Prabowo.
Betogers in Nepal proberen door een politieblokkade te breken.
Zette Gen-Z, de rond de eeuwwisseling geboren generatie jongeren, een Aziatische Lente in gang, zoals sommige analisten al zeggen?
„De jongeren zijn boos en eisen verandering”, concludeert journalist en documentairemaker Kunal Purohit in The Hindu. Hoewel massale betogingen in Azië „niet ongewoon” zijn, noemt de Amerikaanse politicoloog Paul Staniland het succes van de omwentelingen in Zuid-Azië „opvallend”.
Niet overal bezweek het regime zo snel als in Nepal, waar premier Sharma Oli na twee dagen oproer zijn ambt neerlegde. In Sri Lanka bijvoorbeeld, bivakkeerden demonstranten bijna een half jaar lang dagelijks op de Galle Face Green, een groene strook tussen luxehotels en het zakencentrum in de commerciële hoofdstad Colombo, voordat de premier opstapte. Het land was vrijwel geheel tot stilstand gekomen na de coronapandemie en een financiële crisis die verergerd werd door beleid van de toenmalige regering.
Kavindu Udayanga
„Er was een tekort aan alles”, vertelt de 28-jarige Kavindu Udayanga, die toen in Colombo studeerde. „Brandstof, voedsel, medicijnen.” Hij herinnert zich dat mensen daarvoor in rijen stonden van soms wel vijf tot zes kilometer lang. Het verzet verliep goeddeels vreedzaam, afgezien van enkele harde acties van politie en aanhangers van het regime. „Sri Lanka kent veel verschillende religies en etniciteiten”, zegt Udayanga. „Maar toen was er grote eenheid.”
Ongeveer twee jaar nadat het regime in Sri Lanka in 2022 viel, moest in Bangladesh de omstreden premier Sheikh Hasina het land ontvluchten. De jongeren die er begonnen te protesteren, vonden dat zij onvoldoende aanspraak konden maken op overheidsbanen; die waren grotendeels gereserveerd voor getrouwen van het heersende regime. Toen die protesten keihard werden neergeslagen – Hasina liet de oproerpolitie met scherp op de demonstranten schieten – sloten veel Bengalen zich bij de studenten aan.
Sociale media spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van verzet in deze Aziatische landen, zegt Santosh Sharma Poudel, oprichter van de Nepalese denktank Institute for Policy Research in The Hindu. „Veel jonge mensen hebben zicht gekregen op de levens die anderen leiden en ze vragen zich af: waarom is het hier niet zo?” Het leidt ertoe, concludeert Poudel, dat zij hun leiders „harde vragen” zijn gaan stellen.
In Sri Lanka en Bangladesh speelden sociale media ook tijdens de protesten een belangrijke rol. Udayanga herinnert zich dat beelden van de demonstraties zich als een veenbrand verspreidden via YouTube en Facebook. In Nepal escaleerden de protesten onlangs juist na een verbod op sociale media. De studenten wisten zich toch online te organiseren door gebruik te maken van versleutelde verbindingen (VPN’s), veelal via de chatfunctie van game-app Discord.
Sri Lanka, Nepal en Bangladesh hebben hun eigen geschiedenis en spanningen tussen groeperingen, die leidden tot massale, vaak sluimerende onvrede van de bevolking. Toch zijn er ook overeenkomsten. In de drie landen leeft een jonge bevolking die constateerde dat er voor hen weinig kansen zijn. De politieke en economische elites zijn nauw verweven, met vriendjespolitiek, corruptie en nepotisme tot gevolg. Udayanga ziet dat ook als de belangrijkste gemene deler tussen de drie omwentelingen: „De mensen in Azië zijn moe van de corruptie en het genegeerd worden door de elitaire families die de macht hebben.”
Het belangrijkste gebouw van de Nepalese regering werd in brand gestoken uit woede over het bloedige politieoptreden in het land.
De demonstranten uit verschillende landen zagen elkaars protesten ook. Beelden van de eerdere opstand in Bangladesh werden gedeeld door de demonstranten in Nepal. Udayanga, die in 2022 in Sri Lanka demonstreerde, zegt: „Ik zag dezelfde geest in Nepal deze maand.”
„De uitgesprokenheid van de jongeren online was heel aanstekelijk”, zegt Anjali Sah (20), rechtenstudent in Kathmandu, over die online trend. „Mijn frustraties over de Nepalese politiek zitten diep. Ik denk ook dat mensen heel boos werden omdat hun gedrag online hen meteen strafbaar maakte. Dat is repressie. Ondertussen namen politici helemaal geen verantwoordelijkheid voor het land.”
Sah denkt dat het verbod op sociale media een „trigger” was voor de protesten tegen het regeringsbeleid en corruptie. Het verbod werd ingesteld door de Nepalese regering toen er online veel kritiek was op ‘nepobaby’s’, de kinderen uit de maatschappelijke elite die een luxeleven leidden.
De eerste dag van het protest, op 8 september, veranderde door politiegeweld in een bloedbad: 21 jongeren kwamen om. Het sociale media-verbod werd teruggedraaid, maar de geest was uit de fles en er ontstonden grote rellen. De gehate premier Oli stapte een dag later op. Het protest werd toen weer gekanaliseerd op sociale media. De belangrijkste Gen Z-leiders legden daar uit welke volgende stappen genomen zouden worden om een tijdelijke regering in te stellen. Uiteindelijk stemden tienduizenden jongeren op Discord in een peiling over de tijdelijke premier.
Volgens Ashish Pradhan, Nepal-expert van de International Crisis Group, vormt de „online leefwereld van de jongeren” en belangrijk component van hun politieke bewustwording. „Door het luxe leven dat de de nepobaby’s online toonden, werd de ongelijkheid wel heel pijnlijk zichtbaar voor iedereen”, zegt hij tegen NRC.
De protesten blijven niet beperkt tot het zuiden van Azië. Meer richting het Oosten van Azië vlammen ook protesten op, die dan min of meer succesvol worden gesust of neergeslagen. In alle gevallen richtte het verzet zich tegen zichzelf verrijkende politici en het gebrek aan kansen voor gewone mensen. In Indonesië gingen in augustus mensen de straat op uit protest tegen een riante woontoelage die parlementariërs zichzelf hadden toegekend, terwijl veel Indonesiërs nauwelijks rondkomen. „De jongeren in Nepal zagen wat er tegelijkertijd in Indonesië gebeurde en haalden daar inspiratie uit”, zegt Pradhan. Ook in Thailand en de Filippijnen zijn afgelopen maanden protesten geweest. „Via het internet is duidelijk te zien dat de bevolkingen dezelfde normen delen en daarvoor willen staan. Ze willen af van corruptie, ze zijn boos vanwege de inflatie, ze willen dat de overheden eindelijk naar hen luisteren.”
Een Nepalees hangt een piratenvlag op, terwijl op de achtergrond het regeringsgebouw in vlammen opgaat.
Ook slogans en symbolen waaiden over: in Nepal, de Filippijnen en Indonesië was dezelfde gestileerde piratenvlag te zien, een bekend symbool uit de mangaserie One Piece. In de manga wordt de vlag gevoerd door een hoofdfiguur die zijn dromen achternagaat en een autocratisch regime bevecht. De manga stamt al uit 1997 maar werd in 2023 voor Netflix verfilmd; de vlag werd onlangs weer populair via TikTok.
Er is ook direct contact tussen de demonstrerende jongeren. Anjali Sah ontmoette vorig jaar jonge activisten uit Sri Lanka en Bangladesh, tijdens een jeugdcongres in Colombo. Nu heeft ze via meerdere WhatsAppgroepen en Signal-groepen contact met medestanders in de regio, vertelt ze. „Nadat onze premier was vertrokken en we in Nepal moesten beslissen hoe het verder moest, heb ik echt zeker een uur lang gebeld met twee vrienden in Bangladesh en Sri Lanka. Zij hebben zo’n moment na de protesten ook al meegemaakt en kenden de dilemma’s – hoe houd je je aan de grondwet, hoe kies je de juiste vervolgstappen?”
De protestbewegingen in Zuid-Azië zijn in zekere zin ‘gelukt’: de demonstranten slaagden erin gehate regeringsleiders weg te krijgen. Maar het vervolg bleek ingewikkeld, mede omdat de jongerenbewegingen in feite ad hoc waren ontstaan. In Bangladesh stapten mondige studenten naar voren die het voortouw namen en een interim-premier eisten. Enkele van die studenten gingen ook de politiek in en begonnen een eigen studentenpartij – maar niet alle studenten voelen zich door hen vertegenwoordigd. De initiatiefnemers van de studentenpartij blijken er veel conservatievere ideeën op na te houden dan veel mede-demonstranten.
Ook in Sri Lanka was de periode na het vertrek van de premier ingewikkeld, vertelt Udayanga. „Hoewel het leiderloze en vreedzame karakter van de protesten aanvankelijk een kracht was, creëerde het een tijdelijk politiek vacuüm dat de bestaande politieke elites snel wisten te kapen door hun meerderheid in het parlement te gebruiken om een premier aan te wijzen die hen welgezind was.” Het duurde tot 2024 voordat er in Sri Lanka nieuwe verkiezingen kwamen, waarna een relatieve buitenstaander werd verkozen.
Udayanga is gematigd positief over het huidige bewind. „De situatie in Sri Lanka is nu stabieler. De meeste mensen vertrouwen deze regering. De grote winst is dat er nu niet of nauwelijks corruptie meer is binnen de regerende partij. De vraag is wel of er voldoende gebeurt om corruptie in de maatschappij uit te roeien.”
In Nepal is de situatie een maand na de val van de regering nog volop in beweging. Volgens Sah is het belangrijkste „dat de slechte politieke figuren verdwijnen. We hebben geen protest gevoerd om het hele systeem te veranderen, we wilden gewoon af van de politici die dat systeem slecht maakten”.
Politieagenten in Kathmandu krijgen leuzen naar hun hoofd geslingerd.
Waarnemend premier Sushila Karki heeft tot maart om nieuwe verkiezingen te organiseren. Rechtenstudent Sah ging tijdelijk terug naar haar ouders, nadat de protesten in Kathmandu uit de hand liepen en de hoofdstad tot stilstand kwam. Ze verblijft nu in het rurale zuiden van het land, waar behalve over de landelijke politiek ook veel frustratie is over het gebrek aan erkenning voor de etnische Madheshi die daar wonen. Ze vindt het belangrijk dat ook buiten de hoofdstad de protestbeweging doorgaat. „Nu de grieven in het land worden aangepakt, hoop ik dat er ook aandacht komt voor groepen in het land die hun eigen eisen hebben.” En wat haar betreft moeten Nepals nieuwe leiders ook niet alleen maar jongeren zijn, maar ook ouderen die eerder „geen kans hebben gekregen in het politieke systeem”.
Ook Crisis Group-analist Pradhan denkt dat de komende periode voor Nepal van groot belang is, omdat bij de andere omwentelingen zichtbaar werd dat de overgang van protestbeweging naar een stabiele regering niet altijd makkelijk is. Hernieuwde corruptie, een breuk tussen de straat en de nieuwbakken politici of een verlies van momentum liggen daarbij op de loer. „Ik ben benieuwd of de Nepalese politiek zich aanpast aan de jongeren, als die de politiek ingaan, of andersom.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC