Nooit eerder kwamen zoveel ouderen op de spoedeisende hulp terecht als vorig jaar. In het Limburgse Meterik weten ze – op licht-absurdistische wijze – veel van die vallen te voorkomen. ‘Ik krijg m’n vertrouwen weer terug.’
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
Het probleem van Gonny, een op het oog kwieke zeventiger, is dat haar geest nog jong is, ‘maar mijn lichaam oud’. Combineer dat met haar wens ‘alles snel te doen’, en een ongelijk stoepje achter de Albert Heijn, en ja hoor, daar lag ze.
Ze moest mee de ambulance in, want haar knieschijf zat 5 centimeter links van waar-ie hoort; ‘ongelooflijk pijnlijk’. Dat wil ze niet meer meemaken. Bovendien: ze woont alleen, haar grootste angst is thuis te vallen met niemand in de buurt die haar overeind kan helpen.
Daarom is ze hier, in de sporthal van het Noord-Limburgse Meterik. Om samen met zeven generatiegenoten in dialect bij te praten, en om op een uitgezet parcours van ongelijke tegels, schuine hellingen, laaghangende touwen en een klimrek waarop een theedoek moet worden verhangen zich te wapenen tegen wat elke aanwezige al meermalen heeft moeten meemaken: de val.
Uit de nieuwste cijfers van VeiligheidNL blijkt: ouderen vallen vaak, en de gevolgen zijn groot. Van alle 65-plussers is een op de drie al eens gevallen, boven de 75 jaar stijgt dat aantal tot de helft. 10 procent van hen moet naar de spoedeisende hulp (SEH), in 2024 moesten 119 duizend ouderen na een val naar de SEH, een record. Een per 4 minuten.
Bijna 39 duizend van hen konden niet meteen naar huis en moesten in het ziekenhuis worden opgenomen, ruim vijftienduizend moesten tijdelijk of permanent naar een verpleeghuis. En ruim 7.100 ouderen overleden aan de gevolgen van de val. Dat zijn er negentien per dag.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Het slechte nieuws: dat aantal zal de komende jaren door de vergrijzing verder stijgen. Het goede nieuws: die stijging valt met goede valpreventie wel degelijk af te remmen. De bijeenkomst in de gymzaal in Meterik is daar het bewijs van.
In Noord-Limburg werken zeven gemeenten samen met zorgverzekeraars en een lokale zorgaanbieder aan het programma Stevig Staan, dat nu tweeënhalf jaar bezig is. Alle 70-plussers in de gemeenten krijgen een uitnodiging in de bus voor ‘vitaliteitsbijeenkomsten’ in dorpshuizen of wijkcentra; naast een praatje van een apotheker (pas op met medicijnen met de gele waarschuwingssticker) en diëtist (denk aan voldoende eiwitten) krijgen alle aanwezigen een valrisico-test.
Iedereen met een middelmatig of hoog valrisico mag vervolgens gratis op een valpreventiecursus. Ook huisartsen en wijkverpleegkundigen kunnen mensen daarnaartoe doorverwijzen.
Die aanpak werkt, zegt Ruben Koekoek, die vanuit Social Finance NL bij de opzet en financiering van het programma is betrokken. Uit berekeningen blijkt dat Stevig Staan nu al 617 valincidenten heeft voorkomen, deelnemers hebben een 66 procent lagere kans om te vallen. Ook niet onbelangrijk: de afname van het aantal valpartijen bespaarde 1,1 miljoen aan zorgkosten.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
‘Toch was het altijd moeilijk om voor dit soort projecten geld te vinden’, zegt Koekoek. De ondoorgrondelijke financiële routes van de zorg maakten dat lastig; want waarom zouden gemeentes hier geld in steken, als het financiële voordeel bij de zorgverzekeraars terechtkwam? Waarop zorgverzekeraars zeiden: programma’s voor inwoners om vitaler te worden zijn de verantwoordelijkheid van gemeenten.
‘Stevig Staan is daarom enkele jaren geleden betaald vanuit Health Impact Bonds’, vertelt Koekoek. Kort gezegd: maatschappelijke investeerders legden 1,8 miljoen euro op tafel. Bij goede resultaten betalen gemeenten en zorgverzekeraars hun inleg en rendement terug vanuit de kosten die zij besparen. Als er geen kosten worden bespaard, zijn de investeerders hun geld kwijt. Het is het eerste valpreventieproject ter wereld dat op deze manier is gefinancierd.
De valtraining in de sporthal is toe aan de laatste oefening, eentje met een licht absurdistisch karakter. De deelnemers maken hun rondjes over het parcours, maar uit een box klinkt de muziek van een zenuwachtig draaiorgel, gemixt met de geluiden van kerkklokken, kerstbellen en het gekraai van een haan. Opdracht aan de ouderen: tel hoe vaak de haan kraait tijdens je rondgang over hellinkjes, banken en lijnen op de vloer. ‘Een behoorlijk moeilijke opdracht’, vindt Gonny. ‘Ik vergat de haan toen ik over ongelijke tegels stapte.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Health impact bonds zijn inmiddels niet meer nodig om aan geld te komen voor valpreventieprogramma’s. Sinds 2024 zijn er structurele financiële middelen voor, en élke Nederlandse gemeente heeft die aangevraagd. De Noord-Limburgse manier van trainen is op steeds meer plekken in Nederland terug te vinden.
Hard nodig, zegt Rozan van der Veen van VeiligheidNL. ‘We merken dat er best veel senioren zijn die denken: dat overkomt mij niet. Toch kent iedereen wel iemand die gevallen is. Maar je kunt er echt veel aan doen om het te voorkomen.’
Enkele tips: kijk of de schoenen nog goed passen, doe nog eens een oogmeting, controleer het huis op losliggende kleedjes, blijf gezond eten, wellicht een medicatiecheck bij de apotheker. En ga naar testjevalrisico.nl.
Na afloop in Meterik is Toos (73) moe, maar voldaan. ‘Ik ben afgelopen jaar vier keer gevallen. Op straat, in het bos, laatst zelfs in de badkamer. Ik was al m’n vertrouwen kwijt. Dat krijg ik hier weer terug.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant