Nu de VS een onzekere factor zijn geworden, komt het op Europa aan om Oekraïne te ondersteunen tegen de Russische agressie. Die agressie lijkt zich steeds meer ook op de rest van Europa te richten. Europese landen moeten daarom op hun beurt bij Oekraïne in de leer voor een effectieve verdediging.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
‘Je kunt zeggen dat Ruslands lente- en zomeroffensief effectief verstoord is’, stelde Oekraïnes hoogste militair Oleksandr Syrskyi afgelopen week. Russische doelen langs de 1.200 kilometer lange front, zoals de verovering van de hele Donbas en het creëren van een ‘bufferzone’ in de provincies Soemy en Charkiv, zijn niet bereikt.
Ook president Volodymyr Zelensky spreekt van een ‘mislukt Russisch zomeroffensief’. Recentelijk werden in een Oekraïens tegenoffensief nabij Dobropillia, waar werd gevreesd voor een Russische doorbraak, drieduizend Russische militairen gedood of verwond. Rusland maakt bijna elke dag wel de verovering van een nieuw dorpje wereldkundig, maar de terreinwinst blijft gering.
Tegen Russische media zei de Russische senator (en oud-ambassadeur bij de Navo) Dmitri Rogozin vorige week dat Rusland ‘alleen met enorme moeite en tegen kolossale prijs’ terrein wint. Zijn beschrijving van het slagveld, waar groot materieel direct wordt vernietigd en Rusland met kleine groepen militairen probeert door te breken, sluit aan bij Syrkyi’s omschrijving van de huidige Russische tactiek als ‘duizend wonden’ (verwijzend naar de oude executiemethode ‘dood door duizend wonden’).
De patstelling aan het front, waar de scheidslijnen poreuzer zijn geworden door de door drones beheerste ‘kill zone’, steekt schril af tegen de succesvolle Oekraïense campagne tegen militaire en strategische doelen in Rusland. Die richt zich op verstoring van Russische energie-inkomsten en ondermijning van de logistieke ondersteuning van de invasiemacht waarbij volgens Kyiv nu meer dan 700 duizend Russische militairen zijn betrokken. Paul Goebarev, oud-‘separatistenleider’ uit de Donbas, noemt deze patstelling, vanwege Oekraïnes ‘effectieve werk tegen onze olieraffinaderijen, met 26 procent nu vernietigd’, in het ‘strategische voordeel’ van Oekraïne.
De Amerikaanse president Donald Trump verraste vorige week toen hij beweerde dat Oekraïne met hulp van de EU en de Navo ‘heel Oekraïne kan TERUGWINNEN’. Terwijl hij in februari nog zei dat Oekraïne ‘geen kaarten’ had. Militaire experts geloven niet dat herovering van al het grondgebied haalbaar is – tenzij de VS hun eigen betrokkenheid opschroeven en Oekraïne het groene licht en middelen geven diep in Rusland toe te slaan.
De regering-Trump heeft echter de hulp teruggeschroefd en duidelijk gemaakt dat Europa het werk moet doen. Trumps jongste draai kwam na een ontmoeting met president Volodymyr Zelensky, die daarin vroeg om Amerikaanse Tomahawk-kruisraketten (en nog geen antwoord kreeg).
Europese diplomaten reageerden sceptisch op Trumps plotse optimisme. Ze uitten hun vrees dat de Amerikaanse president hiermee zijn handen van de oorlog aftrekt en de Europeanen, na zijn mislukte vredespogingen, alle verantwoordelijkheid toeschuift voor de beëindiging van de oorlog. Datzelfde motief zien ze achter Trumps eis dat de Europeanen torenhoge handelstarieven tegen India en China moet invoeren. EU buitenlandchef Kaja Kallas onderstreept dat Europa de oorlog niet zonder de VS tot een goed einde kan brengen. ‘Als je het hebt over wat de Navo kan doen, heb je het ook over wat de VS kunnen doen.’
Rogozin claimde afgelopen week ook dat Oekraïne nog steeds meer drones produceert dan Rusland, met ‘hulp van een coalitie van hightech landen’. Wat de aantallen betreft, is het echter Rusland dat dit jaar zijn luchtaanvallen op Oekraïense steden drastisch heeft geïntensiveerd, met ook dit weekend weer een aanval met meer dan 560 drones en 43 kruisraketten. Aanvallen met meer dan duizend drones per keer liggen in het verschiet, is de verwachting.
Deze cijfers, samen met de recente schendingen van het Poolse en Estse luchtruim en de bijna dagelijkse drone-incidenten bij Deense vliegvelden en militaire bases de afgelopen week, doen steeds meer Europeanen beseffen waar hun krijgsmachten allang van doordrongen zijn. Ze realiseren zich dat Rusland zich in een ‘existentieel conflict’ met het Westen acht, en dat de Europese steun voor Oekraïne steeds verdergaande acties tegen en in deze landen zelf legitimeert.
Omgekeerd neemt in de Europese landen die Oekraïne actief ondersteunen het besef toe dat als Oekraïne het onderspit delft tegen Rusland, Europa buitengewoon kwetsbaar is. En dat Oekrane van alle vrije landen ter wereld nu de meeste expertise beschikt over hoe de oorlog van de toekomst gevoerd wordt – en hoe je die kunt overleven. Formeel zijn Navo-bondgenoten niet direct in militair conflict met Rusland, maar de samenwerking tussen Europa en Oekraïne gaat steeds verder, zeker nu Amerika een onzekere factor is geworden.
Het Oekraïense leger hield onder meer stand door al vroeg in te zetten op gebruik van relatief goedkope technologie in effectieve wapens waarmee het nu deels het Russische numerieke en industriële overwicht compenseert. Oekraïne blijft niet alleen overeind aan het front, maar heeft ook zijn eigen onbemande lange-afstandswapens ontwikkeld. Die zijn vaak veel sneller dan die uit westerse landen en worden tegen een fractie van de kosten geproduceerd. Daarmee beïnvloedt het de strategische balans in de oorlog in eigen voordeel.
Het was Oekraïne dat Polen samenwerking aanbood bij de (kostenefficiënte) afweer tegen binnendringende drones. Maar ook landen verder van het front, zoals Denemarken en Nederland, zijn overtuigd dat nauwere samenwerking met en investeringen in de Oekraïense defensie-industrie nodig zijn. Denemarken loopt voorop en zal als eerste Europese land een Oekraïense producent van drones en kruisraketten een fabriek in Denemarken laten openen. Minister van Defensie Troels Lund Poulsen erkende begin september dat Rusland zou kunnen antwoorden met ‘sabotage en spionage’.
Bij een conferentie in Den Haag waar Oekraïense en Nederlandse producenten van onder meer drones elkaar donderdag ontmoetten, zei brigade-generaal Peter Gielen dat een ‘geïntegreerde luchtverdediging’ voor Nederland 44 miljard euro zou kosten. Heel Europa kampt met ‘beperkte middelen’ op dit gebied. Duitsland neemt de leiding bij het project om dit gat in de Europese verdediging te vullen. Dat zal jaren duren, weet men ook in Moskou.
Het is ‘niet alleen een oorlog tussen legers, maar ook tussen industrieën’, zei demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans donderdag. Hij juicht de steeds inniger samenwerking van Nederlandse en Oekraïense defensiebedrijven toe. ‘Een week in Oekraïne staat gelijk aan een jaar op een Europese oefenbaan.’
Dat past in een trend: het is nu de Navo die eigenlijk de hele logistieke keten verzorgt van militaire wapensteun aan Oekraïne. Op hun beurt importeren de bondgenoten veel kennis en ervaring uit Oekraïne. Het is allang zover dat Oekraïne en zijn Europese ‘partners’ elkaar heel hard nodig hebben, en niet alleen omdat een miljoen Oekraïense militairen Rusland op afstand houden. ‘Ik ben onder de indruk van de Oekraiense vastberadenheid’, zegt Brekelmans, ‘en hoe ze soms bijna uit het niets een defensie-industrie hebben opgetrokken met de nieuwste technologieën. In de rest van Europa moeten we meer van deze strijdvaardigheid overnemen.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant