Omdat Iran zich niet houdt aan afspraken over zijn atoomprogramma, zijn de sancties tegen het land zondag heringevoerd. Daarmee bestaat het risico dat Iran zich helemaal terugtrekt uit internationale nucleaire verdragen en juist kernwapens gaat maken.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft Iran opgeroepen directe onderhandelingen te beginnen over zijn nucleaire programma. Hij zei dit nadat zondagochtend de tien jaar geleden opgeschorte VN-sancties weer van kracht waren geworden. ‘Diplomatie is nog steeds een optie’, aldus Rubio.
De andere optie is een algehele confrontatie van Iran met de internationale gemeenschap, waarbij het in 2015 gesloten nucleair akkoord met Iran dood en begraven zou zijn en Iran zich definitief terugtrekt uit zowel het Non-Proliferatieverdrag (NPT) als het Internationaal Atoomagentschap (IAEA).
Zo’n scenario draagt het risico in zich dat Iran zich genoopt of gerechtigd voelt zijn voorraad van 440 kilo aan 60 procent verrijkt uranium verder te verhogen tot 90 procent, zodat er kernwapens mee gemaakt kunnen worden. De stap van 60 naar 90 procent is betrekkelijk eenvoudig. Daarna zou Iran volgens experts acht tot tien kernwapens gebruiksklaar kunnen maken.
Een ander risico is dat Israël dan opnieuw Iran zal aanvallen, mogelijk gesteund door de Verenigde Staten. In juni werden Iraanse raketfaciliteiten en nucleaire installaties al twaalf dagen lang bestookt door de Israëlische luchtmacht. De mogelijkheid van zo’n aanval bestaat nu al, aangezien Iran waarschijnlijk bezig is de in juni vernielde lanceerplatformen te herstellen.
Het herstellen van de sancties zondag gebeurde op initiatief van Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië (de ‘E3’). De drie landen maakten gebruik van het ‘snapback’-mechanisme in het nucleair akkoord dat in 2015 werd gesloten tussen Iran enerzijds en de belangrijkste westerse machten plus Rusland en China anderzijds. De snapback houdt in dat de VN-sancties automatisch worden hersteld als Iran zich niet aan zijn verplichtingen uit het akkoord van 2015 houdt.
Volgens de E3 was dat het geval, met name omdat Teheran weigerde nog langer inspecties door het IAEA toe te staan. Begin juli had Iran zijn samenwerking met het IAEA opgeschort, uit verontwaardiging over de Israëlische luchtaanvallen. Die begonnen een dag nadat het IAEA had vastgesteld dat Iran, voor het eerst in twintig jaar, zijn verplichtingen onder het Non-Proliferatieverdrag niet was nagekomen.
Een maand geleden kondigde de E3 aan dat de snapback over dertig dagen zou ingaan, tenzij tussentijds een diplomatieke oplossing zou worden gevonden. Tijdens de openingszitting van de VN-assemblee vorige week in New York werd daar in de wandelgangen hard aan gewerkt, maar zonder resultaat. Ook een laatste poging vrijdag van Rusland en China om tot een vergelijk te komen mislukte.
Iran noemde zondag het herinvoeren van de VN-sancties ‘ongegrond, onwettig en onrechtvaardig’ en riep alle landen op er geen gevolg aan te geven. Een Iraans parlementslid zinspeelde op terugtrekking door Iran uit het NPT. Iraanse diplomaten opperden vorige week in New York het ‘heroverwegen van de banden met het IAEA’.
De sancties betreffen de Iraanse oliesector en het bankwezen, een wapenembargo, een verbod op de verrijking van uranium, een verbod op activiteiten met ballistische raketten, een wereldwijde bevriezing van tegoeden en reisverboden voor Iraanse personen.
De sancties kunnen het Iraanse regime binnenlands in de problemen brengen. De kosten van levensonderhoud zullen verder stijgen, met een toename van de toch al aanzienlijke maatschappelijke onvrede tot gevolg. Iraanse media hebben de afgelopen maanden melding gemaakt van een forse stijging van de voedselprijzen en de kosten van huisvesting en nutsvoorzieningen, veroorzaakt door de scherpe daling van de rial, de Iraanse munt, en stijgende grondstofprijzen.
Iran heeft een economische ineenstorting grotendeels weten af te wenden dankzij China, de belangrijkste afnemer van zijn olie en een van de weinige landen die nog steeds handel drijven met Teheran. De particuliere sector krijgt nu echter te maken met nieuwe obstakels bij de toegang tot grondstoffen, technologie en internationale bankdiensten.
Intussen is de repressie in Iran sterk toegenomen sinds de aanval door Israël in juni. Met een beroep op de nationale veiligheid voeren de autoriteiten een ‘meedogenloze campagne van onderdrukking’, zo meldden Amnesty International en Human Rights Watch eerder deze maand. Ruim twintigduizend mensen zijn gearresteerd, onder wie dissidenten, mensenrechtenverdedigers, journalisten en familieleden van personen die tijdens protesten zijn gedood.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant