Netten werpen tegen de Russen: nieuwe Duitse antidrone-eenheid moet spionage en sabotage bestrijden

Nacht over Berlijn. In de duisternis stijgt een drone op boven Tiergarten. Een digitale kaart verschijnt in het commandocentrum, een ongemarkeerd politiebusje snelt door donkere straten. Dan komt het commando: afweermaatregelen vrijgegeven. Een politieman in zwarte bivakmuts, knie op een muurtje, richt een elektronisch wapen vanaf zijn schouder. De drone gaat op zwart, het promofilmpje stopt.

Europa is in de greep van de drone, en Duitsland loopt voorop in de strijd tegen deze ongrijpbare – maar vermoedelijk Russische – nieuwe vijand. Dat is de boodschap die een zware delegatie ten overstaan van de Duitse pers erin probeert te hameren, deze dinsdag in december. Plaats van handeling: Ahrensfelde bij Berlijn, hoofdkwartier van de Fliegerstaffel, de luchtbrigade van de federale politie.

Omringd door hoogtechnologisch wapentuig, hunter-killer drones, en Spezialkräfte met gezichtsbedekking verzamelt zich hier de Duitse veiligheidstop voor de publicitaire doop van de nieuwe drone-afweereenheid. De minister van Binnenlandse Zaken is er, Alexander Dobrindt. Het hoofd van de federale politie, en de baas van diens speciale eenheden. Zelfs de chef van antiterreureenheid GSG 9 zit op een klapstoeltje in de hangar.

‘Wij geven hier een belangrijk signaal’, zegt Dobrindt. ‘Niet alleen voor Duitsland, maar ook voor onze collega’s in Europa. Wij stellen ons teweer tegen hybride dreigingen en de spionage en sabotage van onze tegenstanders. Het is een nieuw soort bedreiging die op ons afkomt. En een nieuw soort afweer die we daartegen in werking stellen.’

Die afweer komt in actie boven het grasveld naast de hangar, waar het nieuwe eliteteam uitrukt voor een demonstratie. Een kleine drone zigzagt door de grauwe lucht boven het helikopterplatform, snel, ongrijpbaar, gadegeslagen door drie operators in donkerblauwe overalls. Dan zet een van hen een zwarte raketwerper op de schouder, richt, en schiet.

Hobbydrones

Eind september werd Duitsland opgeschrikt door een zwerm drones van onbekende herkomst. Urenlang hinderden zij het vliegverkeer in de noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein, aan de Deense grens. Eerder die week moest al een luchthaven in Denemarken sluiten. De Deense premier sprak van ‘de ernstigste aanval op kritieke infrastructuur tot nu toe’.

Wie erachter zit, is formeel onduidelijk. ‘Maar het waren geen drones die je onder de kerstboom vindt’, zegt minister Dobrindt. ‘Ze hadden spanwijdtes tot 8 meter, en bewogen in zwermen: een moederdrone met satellieten eromheen.’

Zo bezien valt de demonstratie buiten tegen. Zodra de politieman schiet, komt uit de loop van zijn ogenschijnlijke granaatwerper geen laserstraal of raket, maar een projectiel dat een netje werpt over de drone. Met de propellertjes verstrikt, tuimelt het toestel om zijn as, naar de grond.

Het gros van de meldingen, zegt Jochen Kopelke, voorzitter van de politievakbond, gaat om ‘Johannes-van-op-de-hoek die met zijn hobbydrone bij het vliegveld speelt’. ‘Daar gaat nu iets mis. Maar in algemene zin geldt: de politie moet sneller kunnen ingrijpen bij dronemeldingen. In heel Duitsland. Detecteren, identificeren, classificeren, interveniëren.’

Andere methoden

De nieuwe drone-afweereenheid van de Duitse federale politie wordt het speerpunt in deze strijd, met op termijn honderddertig voltijd ‘operators’ die klaarstaan om waar en wanneer dan ook in te grijpen. Het komende jaar investeert de Duitse regering ruim 100 miljoen euro in apparatuur voor de bestrijding van drones.

Stap twee in het Duitse plan: een gecombineerd drone-afweercentrum waar de versnipperde veiligheidsautoriteiten hun krachten bundelen. Op termijn komt er ook een onderzoeks- en innovatiecentrum, waarbij de Duitsers mogelijk samenwerken met Israël – stap drie in het plan. Want de technologische ontwikkeling gaat pijlsnel.

Gevraagd of een stel netten nu werkelijk een zwerm Russische drones met kwade bedoelingen gaat stoppen, zegt minister Dobrindt dat er andere middelen zijn dan vandaag getoond. Een vangnet dat in de lucht gespannen kan worden, bijvoorbeeld. De reden dat dit niet is ingezet bij de drones boven Sleeswijk-Holstein, is dat er geen directe dreiging van uitging. ‘Men wilde vooral provoceren, laten zien wat ze kunnen.’

‘State-of-the-art’ apparatuur

Er zijn meer methoden. In Beieren vlogen in oktober drones boven het vliegveld van München. Een tweetal aanwezige politieofficieren uit die deelstaat wil alleen kwijt dat het ‘technologisch overnemen’ van potentieel vijandelijke drones de eerste voorkeur heeft en dat de politie daartoe over ‘state-of-the-art’ apparatuur beschikt.

Ook bij militaire drones, afkomstig van een staatssponsor, met versleutelde communicatie op mogelijk roulerende frequenties? ‘Dan wordt het al een heel stuk moeilijker’, zegt een van hen. ‘Er zijn verschillende middelen die we kunnen inzetten, en wij doen ons best om bedreigingen af te weren. Hoe dat dan uitpakt? Hopelijk hoeven we dat niet in werkelijkheid te zien.’

Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.