Iran en Oman eens over route Straat van Hormuz, VS buitenspel
Iran en Oman zijn het naar eigen zeggen eens geworden over een tijdelijke veilige vaarroute door de Straat van Hormuz. Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken meldt dat er wordt gewerkt aan een gezamenlijke verklaring, op voorwaarde dat derde partijen zoals de Verenigde Staten zich niet met het proces bemoeien. Vanuit Oman is geen update gegeven over de stand van de onderhandelingen , en volgens Iran wordt er niet met Amerika over de deal gesproken, alleen met Oman.
Hoogleraar internationale handel en logistiek Albert Veenstra (Erasmus Universiteit) noemt het onduidelijk of de Straat van Hormuz daadwerkelijk opengaat zodra de deal is uitgewerkt. Iran en Oman beschouwen de Verenigde Staten volgens hem als een stoorzender. Of de zeestraat uiteindelijk weer opengaat, hangt volgens Veenstra dan ook vooral af van de Amerikaanse reactie.
Details van de vaarroute door de Straat van Hormuz
De tijdelijke route zou twee tot vier maanden gelden, waarbij een groot deel van het scheepvaartverkeer door Iraanse territoriale wateren loopt. Teheran en Muscat zijn het naar eigen zeggen ruwweg eens over de coördinaten van de geplande route, en er zouden ook afspraken worden gemaakt over het ruimen van zeemijnen.
Veenstra vergelijkt het plan met de afspraken die gelden in de Straat van Malakka, waar eveneens een operationeel kader met verkeersmanagement en routebegeleiding van kracht is. Volgens hem is het positief dat zo'n systeem ook voor de Straat van Hormuz wordt overwogen, al is het de vraag of Iran de ruimte krijgt om dat stelsel daadwerkelijk te laten werken.
Verwarring over positie Verenigde Staten
Dat de VS geen partij zijn bij de deal, zorgt volgens Veenstra voor onduidelijkheid. President Trump reageerde desgevraagd positief op de deal, terwijl hij niet betrokken is bij de totstandkoming ervan. Tegelijkertijd zei vicepresident JD Vance dat de onderhandelingen waarmee de VS bezig zijn nog enige tijd in beslag nemen.
Ook de rol van Oman blijft onduidelijk. Het land treedt op als onderhandelaar, maar het precieze mandaat daarvoor is onbekend. Volgens Veenstra denkt Oman na over tolpercentages die lager liggen dan die van Iran, maar nog altijd positief zijn. Oman geldt van oudsher als bondgenoot van de Verenigde Staten en kan zich daarmee volgens Veenstra profileren als de verstandige partij aan de onderhandelingstafel.
Terugkeer naar oude situatie in Straat van Hormuz onwaarschijnlijk
Veenstra verwacht niet dat de situatie in de Straat van Hormuz terugkeert naar de periode van volledig vrije doorvaart, tenzij er een regimewisseling in Iran plaatsvindt. Dat scenario acht hij op dit moment niet waarschijnlijk.
Een stelsel van afspraken over veiligheid en ankerplekken hoeft volgens hem geen probleem te zijn, zolang schepen kunnen blijven varen. Wel benadrukt hij dat de situatie niet meer gelijk zal zijn aan die van een half jaar geleden, voordat de Verenigde Staten zich in het conflict mengden.
Landkaart Perzische Golf - Straat van Hormuz - Golf van Oman (@Gemini-AI-impressie)