Poetin ziet kansen nu Trump lucht uit Oekraïense Patriot-proefballon laat lopen

Vorige week vrijdag wist Oekraïne maar 1 van de 27 door Rusland afgevuurde ballistische raketten neer te halen. Het resultaat: meerdere doden en gewonden.

Afgelopen nacht kon de Oekraïense luchtmacht geen van de 24 raketten die op het land werden afgevuurd tegenhouden. Er kwamen 17 mensen om het leven en nog eens 44 personen raakten gewond. Beelden van de nasleep van de aanval zie je hieronder.

Daarmee tekent zich voorzichtig een patroon af. Rusland vuurt steeds vaker ballistische raketten af - in juli volgens het Institute for the Study of War een recordaantal van 376 stuks - en Oekraïne weet ze niet of nauwelijks nog neer te halen.

De reden is volgens de Oekraïense president Volodymyr Zelensky simpel: de luchtafweerraketten voor het Amerikaanse defensiesysteem Patriot zijn op. "Luchtverdedigingsraketten hadden levens kunnen redden", schreef Zelensky woensdag op X na een nieuwe nachtelijke Russische aanval met ballistische raketten.

De oplossing daarvoor lijkt een voor de hand liggende: laat Oekraïne zelf de Patriot-luchtafweerraketten maken. Die proefballon werd opgelaten op de NAVO-top in Turkije. Daar liet de Amerikaanse president Donald Trump weten te overwegen om Kyiv de benodigde licenties te verlenen.

Dat voornemen leek zó solide dat Zelensky eind juli aankondigde dat Trump had ingestemd met het plan. De Oekraïense president had op dat moment zelfs al overleg gevoerd met vertegenwoordigers van de fabrikanten in Washington.

Nog diezelfde week krabbelde Trump terug. Hij stelde dat er nog helemaal geen toestemming was gegeven voor de productie van Patriots door Oekraïne. "Het is een heel bijzonder wapen en we moeten een beetje voorzichtig zijn met aan wie we een licentie verlenen", zei hij tegen de Britse zakenkrant Financial Times.

Het onder licentie produceren van Patriot-afweerraketten is overigens niet ongebruikelijk. Japan doet het al sinds het einde van de jaren tachtig. In Europa zetten Nederland, Duitsland, Spanje en Roemenië momenteel een productielijn op.

Vanwege de oorlogen in Oekraïne en in het Midden-Oosten worden wereldwijd momenteel enorme aantallen Patriot-luchtafweerraketten afgevuurd. Zo zou de Amerikaanse voorraad zijn teruggelopen van 2.300 stuks vóór de oorlog met Iran tot zo'n 800 nu, becijferde het Center for Strategic and International Studies.

Vooralsnog worden slechts zo'n zeshonderd Patriots per jaar geproduceerd. De VS wil de productie ervan de komende drie jaar verdrievoudigen. Maar Oekraïne komt hoe dan ook in een lange wachtrij voor nieuwe luchtafweerraketten terecht.

Dat is ook Zelensky niet ontgaan. Hij stelde woensdag op X dat bondgenoten in de eerste helft van vorig jaar drie keer zoveel luchtverdedigingsraketten leverden als nu. Het is volgens de president daarom belangrijk dat er snel knopen worden doorgehakt wat productieverhogingen en licenties betreft.

Vanwege de tekorten aan Patriot-raketten, de productieperikelen en de draai van Trump ziet de Russische president Vladimir Poetin zijn kans schoon om zich in een betere onderhandelingspositie te manoeuvreren.

Dat ziet ook Timothy Ash van de denktank Chatham House. "Trump heeft opnieuw aangetoond dat Amerikaanse steun aan Oekraïne allesbehalve vanzelfsprekend is", zegt hij. "Daarnaast is duidelijk geworden dat Kyiv de komende tijd niet op heel veel luchtverdedigingsraketten hoeft te rekenen."

En nu is gebleken dat de Amerikaanse voorraden eindig zijn, staan ook de afschrikkende capaciteiten van de VS ter discussie. "Als Washington zijn bondgenoten niet kan helpen, wat zijn Amerikaanse veiligheidsgaranties dan nog waard?", vraagt defensie-expert Patrick Bolder zich af.

Met name door twijfel te zaaien over het door Oekraïne laten produceren van Patriot-raketten heeft de Amerikaanse president een drukmiddel uit handen gegeven, zegt Ash. En dat kan Poetin goed gebruiken.

Rusland gaat volgende maand voor het eerst sinds het begin van de oorlog naar de stembus voor een nieuw parlement. Die verkiezingen zijn niet vrij en eerlijk, maar kunnen wel pijnpunten voor Poetin blootleggen, vooral nu de Russische economie het zwaar heeft en de geruchten over gedwongen mobilisatie aanzwellen vanwege de enorme verliezen aan het front.

"Met het opvoeren van luchtaanvallen met ballistische raketten laat Poetin zien dat Rusland nog steeds momentum heeft in het conflict. Daarmee kan de politieke druk worden gedempt", stelt Ash.

Het probleem voor Oekraïne (en andere partners van de VS) is dat er nauwelijks realistische alternatieven zijn voor het Patriot-systeem.

"Je hebt het SAMP/T-systeem dat gebruikmaakt van raketten van het Europese consortium Eurosam. Daar heeft Oekraïne een of twee exemplaren van, maar de productiecapaciteit van zowel het systeem als de raketten is laag", legt Bolder uit. Ook voor dit verdedigingssysteem geldt een wachttijd.

Oekraïne werkt daarom tegelijkertijd aan een eigen luchtverdedigingsraket: de Freya. De systemen voor de aansturing ervan moeten van Europese partners komen. Kyiv hoopt ze halverwege volgend jaar voor het eerst in te kunnen zetten.

De deur naar Patriot-raketten staat voor Oekraïne overigens nog op een kier. Amerikaanse bronnen zeggen woensdag tegen persbureau Reuters dat het Witte Huis nog geen opdracht heeft gegeven om de gesprekken over licenties te staken. Zo zou Washington overwegen om Oekraïne onderdelen te laten maken die in Duitsland worden samengevoegd. De fabriek daar moet later dit jaar operationeel worden.

Maar voorlopig lijkt Kyiv dus voor de tweede keer naast hoogwaardige Amerikaanse wapens te grijpen. Vorig jaar gaf Washington de Oekraïense beleidsbepalers hoop op Tomahawk-kruisraketten, maar dat bleek ijdele hoop.