Waar zich ooit het hart bevond van de Turkse muziekindustrie, bouwen nu jonge kunstenaars een eigen gemeenschap

In het historische hart van Istanbul domineren Ottomaanse moskeeën en Byzantijnse monumenten het straatbeeld. Maar op nog geen half uur lopen van de beroemde overdekte Grand Bazaar, in het Europese deel van de stad, doemt een heel ander Istanbul op: de IMÇ-blokken. Het uitgestrekte betonnen handelscomplex, bestaande uit zes blokken, steekt scherp af tegen de eeuwenoude stad eromheen. Bij de opening, eind jaren 60 vorige eeuw, kreeg ieder blok een eigen functie, van textiel en meubels tot muziek. Blok 6 groeide in de jaren 90 uit tot hét centrum van de Turkse muziekindustrie en werd daardoor in heel Turkije een begrip.

„Begin jaren negentig was het hier iedere avond afgeladen vol. Na 6 uur kon je hier nauwelijks nog lopen”, vertelt Orhan Kamçi (64), die bij iedereen bekendstaat als ‘cassetteman Orhan’. Brede trappen leiden naar drie verdiepingen met galerijen, waar jarenlang Turkse muziek werd geproduceerd, opgenomen en via cassettebandjes en later cd’s over het hele land werd verspreid. Middenin het complex ligt een kleine binnentuin met een theehuis. Daar haalt Kamçi aan de trap enthousiast zijn herinneringen op aan de hoogtijdagen van blok 6. Jarenlang deed hij magazijnwerk, verkocht cassettebandjes en platen, verzorgde transport en regelde allerlei praktische zaken voor de platenmaatschappijen in het complex.

De grote golf begon volgens Kamçi met jonge artiesten als Küçük Emrah en Ceylan. „Zij werden razend populair. Daarna wilden ineens duizenden jongeren hetzelfde. Arabesk-zanger Ferdi Tayfur sprak juist mensen aan die van buiten Istanbul kwamen. Daardoor stroomde het hier vol met jongeren die hun dorp hadden verlaten, met school waren gestopt of van huis waren weggelopen. Iedereen dacht: ik word artiest”, vertelt hij.

Met de komst van het digitale tijdperk en streamingdiensten verloor blok 6 zijn centrale rol in de Turkse muziekindustrie. Veel galerijen staan inmiddels leeg of verkeren in verval. Van drukte is geen sprake meer. Toch houden enkele producenten, distributeurs en muziekwinkels nog altijd stand. Hun kantoren en winkels liggen vol met oude posters, cassettebandjes, cd’s en platen van nationale en internationale artiesten, en zijn een bezoek waard.

Brutalistische kenmerken

Toch is muziek maar één reden om IMÇ te bezoeken. Ook architectuurliefhebbers weten het complex steeds vaker te vinden vanwege de modernistische bouw met brutalistische kenmerken.

IMÇ, een afkorting voor Istanbul Manifaturacılar Çarsısı, werd in de jaren zestig gebouwd als modern handelscomplex voor textielgroothandelaren. Een team van vooraanstaande Turkse architecten kreeg de opdracht een complex te ontwerpen dat brak met de Ottomaanse bouwstijl en aansloot bij de moderniseringsidealen van de jonge Turkse republiek.

Het resultaat was een doordacht geheel van zes met galerijen en loopbruggen verbonden blokken, ontworpen voor handel, distributie en ontmoeting. Juist die opzet maakte het complex later ook aantrekkelijk voor de bloeiende muziekindustrie die zich in blok 6 vestigde. IMÇ wordt door veel architecten nog steeds gezien als een van de belangrijkste voorbeelden van het modernisme in Turkije. Wat de gebouwen extra bijzonder maakt is dat er monumentale kunstwerken hangen van gerenommeerde Turkse kunstenaars.

Het bekendste en meest opmerkelijke kunstwerk, aan het hoofd van blok 1, is van de Afro-Turkse beeldhouwer Kuzgun Acar. Zijn stalen reliëf Kuslar (Vogels) is een van de eerste grote abstracte sculpturen die speciaal voor een openbaar gebouw in Turkije werden gemaakt en geldt als een icoon van de Turkse moderne kunst. Acar werkte niet met traditioneel brons of marmer, maar met gelast staal en industriële materialen, wat perfect aansloot bij het moderne karakter van IMÇ.

Verschillende openbare kunstwerken van Acar verdwenen in de loop der jaren uit het straatbeeld. Sommige werden om politieke redenen verwijderd, andere opgeslagen, verplaatst of gingen verloren. Juist daarom geldt zijn kunstwerk bij IMÇ als een van de belangrijkste bewaard gebleven monumentale werken uit de jaren zestig.

Foto’s Bulent Kilic

Jonge kunstenaars

Sinds enkele jaren is er een nieuwe ontwikkeling gaande in blok 6: jonge kunstenaars en ontwerpers, veelal afkomstig van kunstacademies, openen er een atelier of gebruiken de ruimtes voor exposities. Daarnaast worden de open galerijen en binnenruimtes steeds vaker gebruikt voor concerten, theatervoorstellingen en andere culturele evenementen.

Nilo Özcalisan (29) is industrieel ontwerper en studeerde architectuur aan de Bilgi Universiteit in Istanbul. Ze kwam in 2016 voor het eerst in IMÇ tijdens een excursie van haar opleiding en raakte meteen onder de indruk. „Wat me meteen opviel was de open structuur van het gebouw. Doordat de ruimtes zo met elkaar verbonden zijn, blijven mensen voortdurend met elkaar in contact”, vertelt Özcalisan terwijl ze met twee vrienden een houten sculptuur maakt in de gang. „Er is hier echt een soort gemeenschap ontstaan van oude muziekondernemers en jonge kunstenaars. Mensen op verschillende verdiepingen kennen elkaar, helpen elkaar en maken ruimte voor elkaar. Dat sociale aspect vind ik minstens zo bijzonder als de architectuur.”