Vanwege de droogte voor het eerst de sluizen dicht in het waterrijke westen: ‘Het is code zwart, vanaf middernacht is water onttrekken verboden’

Links het Brielse Meer met de plezierboten en de waterfietsen, rechts de Nieuwe Waterweg met de vrachtvaart. Wie naar het gemaal Winsemius in Brielle rijdt, zal niet meteen aan een watertekort denken. Dat is precies waar het Hoogheemraadschap van Delfland tegenop moet boksen als het woensdagnacht de meest vergaande maatregelen uit zijn geschiedenis moet nemen. Vanaf woensdag 00.00 uur gaan de sluizen dicht en geldt in het ruim 400 vierkante kilometer grote gebied een verbod om oppervlaktewater te onttrekken. Dat betekent dat gemeenten hun bruggen niet met brandweerslangen nat mogen houden, dat boeren hun land niet mogen besproeien, tuinders hun kassen niet mogen bewateren en inwoners hun tuintjes niet mogen begieten. „Het is code zwart”, zegt Stijn van Boxmeer, sinds drie jaar hoogheemraad.

Van Boxmeer heeft de stellige indruk dat burgers, boeren en ondernemers nog altijd niet beseffen wat dat betekent. Er is te weinig water, ook al is er overal water. „Maar je hebt water en wáter.”

Hij heeft op de parkeerplaats bij het gemaal twee plastic stoelen neergezet en gaat zitten op de stoel die met ducttape is gerepareerd. Het beeld bevalt hem wel: het hoogheemraadschap is een zuinige organisatie. In het bakstenen gebouw achter hem pompen twee enorme pompen elke seconde 4.000 liter zoetwater van het Brielse Meer in een pijp die onder het Hartelkanaal, onder de Petroleumhaven en onder de Nieuwe Waterweg door naar het Nieuw Oranjekanaal voert. Vandaar loopt het water de boezem van het Delfland in.

Dat is het ene water: zoet. Daar is het systeem op ingericht. De natuur, de landbouwbedrijven, de drinkwaterbedrijven. Alles heeft zoet water nodig. Het Brielse Meer zit vol zoet water. Maar nu door de droogte en de hitte het waterpeil in de rivieren zo laag is, stroomt het zoute water van de zee steeds verder landinwaarts – „het reikt al bijna tot Gouda”, zegt Van Boxmeer.

Zijn grote angst is dat de zouttong die de Oude Maas binnendringt, „rechts afslaat bij Beerenplaat” en via het Haringvliet dan het Brielse Meer verzilt. Het hoogheemraadschap hanteert voor zijn zoete water een grens van 350 milligram zout per liter. Op de Nieuwe Waterweg is het gehalte 6.000 milligram. „Dat moeten wij mensen die op al dat water wijzen beter aan het verstand brengen. Als het Brielse Meer zouter wordt, zijn wij twee derde van al ons water kwijt. Dan hebben we echt een probleem”, zegt Van Boxmeer.

Dat is de reden dat het hoogheemraadschap zoet water uit het Brielse Meer overbrengt naar de boezem van Delfland, en het daar opslaat in bergingen, zoals De Wollebrand bij Honselersdijk. Als buffer. Om in elk geval nog zoet water te hebben als het Brielse Meer onverhoopt te zout wordt. „Met de voorraden die we nu hebben aangelegd kunnen we zeven dagen vooruit”, zegt Van Boxmeer.

Hij verplaatst zijn stoeltje naar de schaduw , neemt een slok water en trekt zijn jasje uit. Het is 31 graden in Brielle. Over het meer waaien soms kreten van badgasten.

Lees ook

Alle sluizen in regio Rotterdam en Den Haag gaan vanaf woensdag voor onbepaalde tijd dicht: ‘Vergaande maatregelen’

De laatste verdedigingslinie

Bovenaan de lijst van taken die waterschappen hebben, staat de bescherming van de dijken in Nederland. Net als alle andere heeft ook het Hoogheemraadschap van Delfland dijken die vochtig moeten blijven; als ze uitdrogen, worden ze te ‘licht’ en duwt het water van de rivieren ze om. Dat betekent direct gevaar voor de plaatsen die door deze dijken worden beschermd. In 2003 gebeurde dat met de ringdijk bij Wilnis. Dat is het absolute rampscenario. „De laatste verdedigingslinie is dat we dan zout water in ons systeem laten lopen om de dijken veilig te houden. Dat heeft onomkeerbare gevolgen voor het ecosysteem, maar de veiligheid van burgers staat daarboven.”

Van Boxmeer staat in voortdurend overleg met zijn collega’s van andere waterschappen, met bestuurders van gemeenten en provincies en met belangenorganisaties. Tot dusver was de discussie met die laatste groepen ‘pragmatisch’, volgens Van Boxmeer. De binnenvaartorganisaties bijvoorbeeld, hebben al in eerder jaren beperkingen zoals een schutverbod opgelegd gekregen door de lage waterstanden. „Zij zijn beslist beter voorbereid op de veranderende omstandigheden. Hun klanten houden tijdens droogte grotere voorraden zand of mortel aan. Of ze kiezen voor ander transport dan over water.”

Lees ook

Een dijkdoorbraak door droogte, kan dat vaker gebeuren? ‘Als we water niet de ruimte geven, neemt het water zélf die ruimte’

Bedreigingen en veel verzoeken

Voor andere sectoren van de economie is het nog nieuw. „Voorheen was het een theoretisch model. Dit is het hier en nu. De afspraken in Nederland voor omstandigheden als deze zijn klip en klaar. Daarom nemen we nu deze ongekende maatregelen. Voor het eerst gaan we de consequenties merken. Wij kunnen op dit moment geen garantie geven dat je oppervlaktewater kunt gebruiken voor je bedrijfsvoering. Dat besef is nog niet bij iedereen ingedaald.”

Het hoogheemraadschap kreeg de afgelopen dagen enkele bedreigingen, maar vooral veel verzoeken om uitzonderingen voor deze of gene sector, voor dit of dat bedrijf. „Dat houdt allemaal op om twaalf uur vannacht. Dan is het verboden.”

Vanaf middernacht gaat het hoogheemraadschap handhaven. Als de controleurs bij een van de meetpunten zien dat het peil omlaag is gegaan, dan onderzoeken ze wie water heeft genomen. Als het peil overdag zakt, kan het door verdamping komen. Maar als het ’s nachts gebeurt, moet iemand illegaal water gebruiken. „We kunnen misschien geen individuele bedrijven aanwijzen, maar we komen wel dichtbij”, zegt Van Boxmeer. Belangrijker dan dreigen met juridische gevolgen van overtreding van deze maatregelen, vindt hij dat de ingelanden zich realiseren wat het betekent dat code zwart geldt. „Ook al zie je dat de Nieuwe Waterweg nog stroomt, er is echt overal waterschaarste. Er is geen legitieme reden om dan toch stiekem water voor jezelf te pakken. En ik hoop dat de buurman dan zegt: hee, ik moet afschalen, dan moet jij het ook doen.”

Lees ook

Lage waterstand van de Donau veroorzaakt energieproblemen in Midden- en Oost-Europa