Massale overtocht naar Ceuta legt crisis onder Marokkaanse jongeren bloot

Het contrast kon bijna niet groter zijn tussen wat zich donderdag in Ceuta afspeelde en de toespraak die de Marokkaanse koning Mohammed VI een dag eerder hield ter gelegenheid van de jaarlijkse viering van het Marokkaanse koningshuis.

De koning sprak over een ‘veilig en stabiel land met een groeiende economie’. ‘Dit is een cruciaal moment voor de ontwikkeling van ons land. Een tijd waarin vertrouwen en optimisme de boventoon zouden moeten voeren boven wanhoop en frustratie.’

Pakweg 24 uur later zwommen uit wanhoop en frustratie zo’n 60 duizend voornamelijk jonge Marokkaanse mannen vanuit de Marokkaanse grensplaats Fnidec zo’n 5 kilometer naar de Spaanse exclave Ceuta. De gebeurtenis heeft officieel al geleid tot 72 doden voor de Spaanse kust en 11 doden voor de Marokkaanse kust. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger.

Op sociale media circuleren verschillende complottheorieën over hoe dit heeft kunnen plaatsvinden. Een met bewijzen gesteunde uitleg voor de gebeurtenis blijft tot nu toe echter uit. Wel wordt duidelijk wat de drijfveer was van de jonge Marokkanen om aan de hoogst risicovolle onderneming te beginnen.

Moedeloos en niets te doen

Die vindt zijn oorsprong in een groot maatschappelijk probleem waarmee Marokko al jaren kampt, vertelt Jan Hoogland, oud-docent Arabisch aan de Radboud Universiteit en Marokko-kenner. Zo’n 2,9 miljoen jongeren zijn NEET, ‘not in education, employment, or training’, oftewel niet in opleiding en niet aan het werk of in training.

Hoogland: ‘Zij hebben niets te doen en hebben misschien ook wel de moed opgegeven om überhaupt nog te solliciteren.’

Dat is zeker het geval verder landinwaarts. ‘Voor mensen die in een gemiddelde plaats in Marokko wonen, is er zó weinig werkgelegenheid, behalve in de puur traditionele landbouw en ambacht.’

Dat is niet te vergelijken met een gemiddeld dorp in Nederland, stelt de Marokko-kenner. ‘Neem bijvoorbeeld Holten, waar ik laatst doorheen reed: daar is toch nog industrie. Er zitten bedrijven en de kans is groot dat je daar met een vmbo-t-diploma aan de slag kunt en een fatsoenlijk salaris verdient.’

Enkel studeren is niet genoeg

Anders is dat in Marokko. Daarbij is het nepotisme dusdanig ingebed in de haarvaten van de samenleving dat vrijwel alleen kinderen van ouders met een goed netwerk in de bovenlaag van de maatschappij kans maken op een goede baan, vaak in grote steden als Casablanca, Tanger en Rabat. Enkel het volgen van een studie is dus niet genoeg.

In de loop der jaren heeft dat volgens Hoogland vooral bij jonge mannen geleid tot de gedachte dat het geen zin heeft tijd en geld in een studie te investeren. Zij slijten hun dagen daardoor vaak op straat.

Tekenend voor de uitzichtloze situatie in Marokko waren ook de ervaringen die The New York Times optekende in gesprekken met Marokkaanse jongeren die zwemmend de overtocht naar Ceuta maakten. ‘Ik heb geprobeerd te werken en in mijn levensonderhoud te voorzien, maar er is hier (in Marokko, red.) gewoon niets voor mij’, vertelde een 21-jarige man. Een 22-jarige vrouw die samen met onder anderen haar 8-jarige broertje de overtocht maakte, zei: ‘Denk je dat ik was vertrokken als ik een baan had?’

De wanhoop heeft ook de ouders van de jonge Marokkanen bereikt, blijkt uit de gesprekken. Een vader wiens 18-jarige zoon vermist is, vertelt aan de krant dat hij en zijn vrouw hem naar de grens hadden gestuurd toen ze op sociale media zagen dat migranten Ceuta binnenkwamen. ‘Wij hebben ons leven in Marokko al verspild. We willen niet dat hij dat ook doet.’ Hun zoon zou in Marokko niet zijn toegelaten tot een universitaire opleiding. Mogelijk is verdronken.

Politiek biedt geen perspectief

Het feit dat het de Marokkaanse politiek al jaren niet lukt de jonge bevolking perspectief te bieden, verhevigt volgens Marokko-kenner Hoogland de wanhoop van ouders en hun kinderen. ‘De huidige regering, die er alweer bijna vijf jaar zit, heeft zich als doel gesteld meer arbeidsplaatsen te creëren via een ‘nieuw ontwikkelingsmodel’, maar dat is niet gelukt.’ Doel van het model is onder meer de verbetering van het onderwijs en de ontwikkeling van plattelandsgebieden.

De Marokkaanse staat, stelt Hoogland, heeft de afgelopen jaren wel geïnvesteerd. Maar dan met name in grote infrastructuurprojecten zoals de bouw van stadions voor het eerstvolgende WK voetbal, en in nieuwe partnerschappen met bijvoorbeeld de Verenigde Staten en Israël. Onlangs vernoemde de Marokkaanse koning nog een nieuwe snelweg naar de Amerikaanse president Trump.

‘Een groot deel van de bevolking profiteert niet van die investeringen. Dat doet slechts een kleine toplaag. Dat is overal zo, maar in een land waar de ongelijkheid al zo groot is, heeft dat nog meer impact’, aldus Hoogland.

Onder meer om die reden gingen vorig jaar honderdduizenden Marokkaanse jongeren de straat op, de zogenoemde Gen Z-protesten. De demonstranten maakten zich hard voor meer investeringen in onderwijs en werkgelegenheid. De Marokkaanse autoriteiten drukten de protesten met grof geweld de kop in. Sommige actievoerders zitten nog steeds vast, evenals kopstukken van de oppositie.