NU+ | Kritiek Weghorst veelzeggend: zes uitdagingen voor nieuwe bondscoach

Vlak na de pijnlijke WK-uitschakeling van Oranje tegen Marokko liep Wout Weghorst de Nederlandse pers in de mixed zone straal voorbij. Later vertelde de spits, na zijn eerste trainingssessies als speler van FC Twente, tegen VI alsnog zijn verhaal.

Weghorst miste een missie, zoals hij die had ervaren op het WK van vier jaar geleden onder Van Gaal. Ook vertelde hij dat Oranje te weinig persoonlijkheid had getoond tijdens het WK. "Er moeten dingen anders om succesvol te zijn."

Het was een zeldzaam kritisch geluid vanuit de spelersgroep van het Nederlands elftal. Maar met zijn woorden benoemde Weghorst wel twee problemen bij het huidige Oranje.

Zo staat de opvolger van Koeman voor meer uitdagingen.

Na het duel met Marokko kon Virgil van Dijk (35) niet zeggen of hij doorgaat bij Oranje. De vraag is vooral wat de nieuwe bondscoach met de aanvoerder wil. Van Dijk is bij Oranje de onbetwiste leider, maar op het WK gaf hij niet thuis.

Van Dijk zal, als hij doorgaat, op basis van zijn status altijd worden geselecteerd. Maar met Jurriën Timber en Jan Paul van Hecke, een van de positieve verrassingen van het afgelopen WK, heeft Oranje twee (jongere) opties om centraal achterin te spelen.

Zo zijn er meer jonge spelers die op de deur kloppen. Dat kan gevolgen hebben voor enkele dertigers. Wat gebeurt er met Memphis Depay (32), die op het WK liet zien op dit moment niet het vereiste niveau voor Oranje te hebben? Mogelijk houdt het ook op voor Nathan Aké (31), Stefan de Vrij (34), Marten de Roon (35) en Weghorst (33).

"Niet de beste spelers, maar het beste team wordt wereldkampioen", zei Oranjebondscoach Van Gaal voor het WK van 2022. Hij besloot om met vijf verdedigers te spelen. Niet de aantrekkelijkste speelwijze, maar wél de manier om het gebrek aan aanvallende kwaliteit van Oranje te camoufleren.

Koeman kondigde bij zijn presentatie aan dat hij als vanouds weer 4-3-3 zou spelen. Daarbij vertrouwde hij, net als in zijn eerste periode als bondscoach, op de grote namen. Maar in tegenstelling tot zijn eerste periode leverden spelers als Memphis en Frenkie de Jong niet of onvoldoende. Toch hield Koeman aan ze vast.

Zo hield Koeman ook vast aan zijn spelprincipes. Oranje speelde vrijwel altijd in een 4-3-3 systeem, met als doel om een box op het middenveld te creëren. Maar de ploeg was vaak kwetsbaar en won niet van toplanden.

Onmiskenbaar mist Oranje vergeleken met andere landen topkwaliteit, met name in de aanval. Geen enkele speler van Oranje maakt wekelijks het verschil op wereldniveau. Aan de andere kant speelt vrijwel de hele basiself in een topcompetitie. Met een gedegen plan kan een bondscoach daar meer uithalen.

Vóór het WK benadrukte directeur topvoetbal Nigel de Jong van de KNVB het belang van standaardsituaties voor Oranje. "Kijk naar Arsenal. Dat is daardoor kampioen van de Premier League geworden." Maar Arsenal heeft, in tegenstelling tot Oranje, een coach voor standaardsituaties in de staf.

De Jong koos met Oranje voor de soft approach, ofwel een specialist die op afstand advies gaf. Keeperstrainer Patrick Lodewijks bleef de eindverantwoordelijke. Ter vergelijking: onder meer Noorwegen, Portugal en Ghana hadden wel een coach voor standaardsituaties.

Het stond symbool voor de conservatieve werkwijze bij Oranje. De stafleden, met gezamenlijk een gemiddelde leeftijd van 59 jaar, hadden een ander profiel dan moderne (top)coaches. Die instrueren spelers tot op de komma, zodat ze zo min mogelijk zelfregulerend hoeven te zijn.

Een bondscoach die er kort op zit kan de huidige spelersgroep verder brengen.

Het was een pijnlijke statistiek, die vlak na de uitschakeling van Oranje op het WK aan het licht kwam: de spelers van Nederland hadden, tot op dat moment in het toernooi, als enige land gemiddeld onder de 100 kilometer per wedstrijd gelopen.

Dergelijke cijfers komen in het moderne topvoetbal nauwelijks meer voor. De Oranjespelers zijn in de topcompetities waarin ze spelen gewend om veel meters te maken. Het probleem was vooral dat Oranje te veel speelde vanuit stilstand, waardoor ruimtes klein werden en de spelers minder bewegingsruimte hadden.

Aan de nieuwe bondscoach de taak om Oranje in beweging te krijgen.

Dankzij twee gemiste Marokkaanse strafschoppen kreeg Nederland tijdens het WK de uitgelezen kans om af te rekenen met het penaltysyndroom. Maar Oranje miste er drie en kreeg er in Monterrey een nieuw trauma bij.

Geen topland is zo slecht in het nemen van strafschoppen als Nederland. Oranje trainde er wel op, maar er een studie van maken vond Koeman onzin. Volgens de bondscoach was de druk van het nemen van een penalty in een vol stadion toch niet na te bootsen.

Engeland heeft bewezen dat penalty's trainbaar zijn. Dat land was een slecht penaltyland, maar na de komst van bondscoach Gareth Southgate veranderde dat. Hij koos voor een strafschoppenaanpak met psychologische hulp voor spelers, uitgebreide data-analyse en een buddysysteem. Engeland won vier van de laatste vijf penaltyseries.

Richting het EK van 2028 moeten strafschoppen een pijler worden bij Oranje.

Enkele minuten moest Oranje overleven om de achtste finales van het WK te halen toen Issa Diop vogelvrij mocht binnenkoppen. De Oranjespelers keken elkaar vertwijfeld aan, maar niemand had ingegrepen. Ook tegen Japan liet Oranje het erg gemakkelijk gebeuren bij de tegengoals.

Winnaarsmentaliteit is een abstract begrip. Alle spelers van Oranje willen wedstrijden winnen. Toch miste Nederland de over-mijn-lijkmentaliteit van landen als Argentinië en Paraguay.

Het nationalisme is in bijvoorbeeld Zuid-Amerika van oudsher groter dan het meer welvarende Europa en specifiek Nederland. Maar dat kan deels worden gecompenseerd door met een groep een missie te formeren. Laat juist die er volgens Weghorst niet zijn geweest op het afgelopen WK.