De brug bedienen vanachter een scherm? Niet in Groningen. ‘Een auto heeft een rem, een schip niet’

Stefan Duursma, gekleed in een fluorescerende regenjas, zet de vaart erin. De brugwachter fietst door Groningen, langs de Prinsentuin en de Stadsschouwburg, aan zijn linkerhand de grachtengordel die de binnenstad omringt.

Bij de Maagdenbrug schiet hij een stoepje op. Ja, hij trapt door, zegt de brugwachter als hij is afgestapt. „Een auto heeft een rem, een schip niet.” Zonder hem ligt het scheepvaartverkeer stil. En zien de toeristen in de rondvaartboot die volgens planning elk moment de brug kan passeren dus maar weinig.

„Kijk, daar komt onze klant”, zegt de brugwachter, en draait zich om naar het bedieningskastje aan de voet van de brug. Zodra verderop de halfoverdekte rondvaartboot in de bocht van de Diepenring verschijnt, begint zijn werk.

Duursma (52) is een van de negentien brugwachters van de gemeente Groningen. Hij en zijn collega’s bedienen de 74 bruggen binnen de grenzen van de Hanzestad. Een beroep dat steeds verder uit het straatbeeld verdwijnt: in de loop der tijd verruilden veel brugwachters het brugwachtershuisje voor bediening op afstand.

Zo niet in Groningen.

Op een goede dag fietst Duursma zo veertig kilometer. De brugwachters wisselen elkaar af: terwijl hij bij de ene brug staat, rijdt zijn collega richting de volgende. „Op die manier kunnen de bootjes rustig doorvaren. Als je telkens moet remmen en weer opstarten, kost dat brandstof. Voor een geladen binnenvaartschip is dat een probleem.”

‘Pluggen’ in de oren

Vanaf het Havenkantoor, een gebouwtje dat met enige goede wil wel iets weg heeft van een scheepsboeg, stapt Duursma in de ochtend op de fiets naar zijn eerste bestemming: de H.N. Werkmanbrug, bij het Groninger Museum, op steenworpafstand van het Hoofdstation. De eerste spetters vallen uit de lucht, maar het humeur van Duursma is er niet minder om.

„Overal waar ik kom”, zegt Duursma daar aangekomen, „zijn de stappen hetzelfde.” Hij kijkt om zich heen, laat met een druk op de knop de slagbomen zakken. „U kunt er wel onderdoor denk ik, hè?”, vraagt hij een fietser die de rinkelende bellen negeert.

De brugwachter wacht het antwoord niet af. De man wurmt zich met fiets en al onder de slagboom door. „Ik kan de boom niet weer omhoog doen”, verklaart Duursma, „want dan stoppen mensen nooit meer. En dan denken ze de volgende keer: ik kan er nog wel even tussendoor, want hij laat de slagboom toch los. Zo blijven we bezig.”

„Kijk om je heen”, zegt Duursma. „Iedereen die hier langs fietst, heeft grote witte of zwarte pluggen in de oren. Dan hoor je de bellen niet. En maak je jezelf al meer kwetsbaar in het verkeer. Dan zeg ik: u bent niet alleen op de wereld, hè?”

De Groningers, gaat hij verder, hebben vaak nog wel begrip voor het oponthoud. „Je komt weleens een opgefokt figuur tegen, maar dat kan overal. Geen scheldende mensen aan de brug, die te veel hebben gesnoven of gespoten of gezopen of weet ik veel wat. We zijn hier in het noorden, het is hier sowieso iets gemoedelijker.”

Ongelukken

Er was een tijd dat de brug bij het museum op afstand bediend werd, zoals dat op steeds meer plekken in het land het geval is. De duizenden bruggen die Nederland telt – vooral die buiten de stad – worden tegenwoordig voor een groot deel vanuit bediencentrales geopend. Het zou efficiënter en veiliger zijn, was de gedachte.

Dat bleek niet overal het geval.

„Er gebeurden zo veel ongelukken”, zegt Duursma, over een reeks bruggen langs het Noord-Willemskanaal. „We hadden soms meerdere malen per week slagbomen op auto’s.” Bij de Werkmanbrug dachten forensen onderweg naar de trein nog wel even onder de slagbomen door te kunnen kruipen. „Het was te gevaarlijk.”

Later op de dag, in het Havenkantoor, tuurt Fred Luijkman (63) naar twee schermen, gevuld met camerabeelden van bruggen in de stad. Hij coördineert de brugwachters in het veld, naast hem is Henri Berens (64) verantwoordelijk voor de bruggen – vooral aan de rand van de stad – die wel op afstand bediend worden.

Rode knop

Met een klik op het scherm gaan de waarschuwingssignalen op de Groningse ringweg aan en, een seconde of twintig later, de slagbomen voor de Plataanbrug dicht. Een vrachtwagen schiet er tussendoor en ontwijkt de bomen nog net. 

Berens: „Dat scheelde héél weinig.”

Zoals de vrachtwagen dacht door te kunnen rijden, zegt Duursma, doen fietsers dat ook. „Zelfs als de bomen al dalen, durven mensen nog wat harder te gaan fietsen. We hebben weleens gezien dat iemand zo, plons, de sloot in vliegt.” Voor het geval het echt mis dreigt te gaan zit er een rode knop op het bureau. „Dan stop je acuut.”

Duursma maakte het één keer in zijn carrière mee, toen een man in een elektrische rolstoel op de brug af reed. In plaats van te stoppen reed de man door, met volle vaart tegen de slagboom aan. „Toen lag-ie met z’n wieltjes omhoog.”

Berens: „Toen heb jij gezegd: als dit nog een keer gebeurt, wil ik niet meer op afstand bedienen.”

Op dat moment, verklaart Duursma, „voel je je machteloos. Want je kunt alleen toekijken, maar niks doen.”

Het Openbaar Ministerie kondigde onlangs aan een brugwachter uit Alphen aan den Rijn strafrechtelijk te vervolgen voor een fataal ongeluk van begin dit jaar bij de Julianasluis in Gouda. De brug ging omhoog terwijl een auto nog deels op het beweegbare wegdek stond – en vervolgens in het water belandde. De inzittende overleefde het niet.

Duursma is niet bang dat dat hem overkomt. „Als jij de brug omhoog doet met een auto erop, je kunt me heel veel vertellen, maar dan ben je dus niet met je werk bezig.”

Voorhamer en slinger

Bij de Oliemuldersbrug, een van de weinige bruggen in de stad die nog ouderwets met de hand bediend worden, stapt Duursma van de fiets. Hij opent de deur van het huisje langs de vaart, waar in vroeger tijden de brugwachter in zat, en grijpt naar een voorhamer en slinger, om de brug mee open te zwengelen.

Dan is het wachten. „Een groot onderdeel van het werk van een brugwachter.” De Vrouwe Catharina is vijf à tien minuten later, heeft hij net gehoord door de portofoon. „Een beetje vertraging is geen probleem. Maar als hij hier half twaalf nog niet is, houdt het wel op. Dan kan ik me beter elders in de stad dienstbaar maken.”

Hij is nog niet uitgesproken, of de schuit draait de bocht in.

„Havenkantoor, het bootje heeft zich gemeld, hoor.”

„Stefan, hartstikke mooi”, klinkt het over de portofoon.

Duursma loopt vervolgens naar de voet van de brug. Kijken, zegt de brugwachter, is het belangrijkste in zijn werk, en draait zijn hoofd in alle richtingen. Zodra de slagbomen gedaald zijn, kijkt hij nog een keer. Dan begint hij te slingeren.

„Nou, daar gaat-ie”. En jawel: langzaam maar zeker beweegt het brugdeel de lucht in. De Vrouwe Catharina tuft voorbij.

Zodra de schuit is gepasseerd, herhaalt het tafereel zich, dan in omgekeerde richting. En dan weer: kijken. Voor hij de weg vrijgeeft, vergrendelt Duursma de brug. „Mensen vragen soms: kan ik alvast onder de slagbomen door? Een zinloze vraag, want dan zou ik ze wel openen. Maar dat geeft niet! Vragen staat vrij.”

Dan gaan de slagbomen toch omhoog.

„Het mag weer, mensen!”

Lees ook

Veel fietsersleed in Groningen vanwege aangevaren bruggen. ‘Het is ingrijpend voor de mensen’