Wie denkt dat de internationale handel weer stabiel wordt, vergist zich

De wereldhandel verkeert niet in een tijdelijke crisis waarin bedrijven terug kunnen vallen op bestaande methoden na een incident als een staking of natuurramp. We leven in een tijd waarin geopolitieke besluiten de economie sneller veranderen dan bedrijven zich kunnen aanpassen. Wie denkt dat de internationale handel weer ‘normaal’ wordt, vergist zich.

In nauwelijks een jaar tijd volgden Europese klimaatregels, exportbeperkingen op kritieke grondstoffen en wijzigingen in de invoerkosten voor e-commercepakketten elkaar zo snel op dat ondernemingen hier nauwelijks op konden anticiperen. Daarbovenop zorgen de voortdurend veranderende invoertarieven van de Verenigde Staten continu onzekerheid. Afgelopen week nog kondigde Trump opnieuw nieuwe heffingen aan, terwijl de VS nog altijd miljarden dollars aan onterecht geïnde heffingen uit eerder beleid terugbetaalt.

Handelsuitdagingen

Toch reageren veel bedrijven nog alsof dit ‘gewone’ onvoorspelbaarheid is. Ze investeren in extra voorraden, alternatieve leveranciers en extra transportroutes. Dit zijn op zich logische maatregelen, maar ze lossen de huidige handelsuitdagingen niet op. De regels veranderen namelijk sneller dan bedrijven hun handelsbeleid kunnen aanpassen. Dit vraagt niet om crisismanagement, maar om een compleet andere manier van aansturing.

We spreken nog steeds over ‘supplychain disrupties’ alsof het vooral gaat om tijdelijke logistieke verstoringen. De gedachte is: zolang jouw supply chain veerkrachtig is, kun je herstellen van incidenten. Die mindset is achterhaald. Veerkracht betekent doorgaans: een schok absorberen en terugkeren naar de oude situatie. Alleen is er nu geen oude situatie meer om naar terug te keren.

In werkelijkheid verschuift het zwaartepunt van fysieke incidenten naar beleidsbesluiten. Een blokkade in het Suezkanaal kan een levering vertragen, maar verandert de economische situatie niet. Een nieuw Amerikaans importtarief kan echter binnen enkele uren complete businesscases onderuit halen.

Definitie herzien

Het is daarom tijd om de definitie van disruptie te herzien: een moderne disruptie is een beleidswijziging die sneller wordt ingevoerd dan bedrijven hun toeleveringsketens kunnen aanpassen, bijvoorbeeld naar aanleiding van een geopolitiek besluit.

ASML laat zien hoe fundamenteel de machtsverhoudingen zijn verschoven. Niet de technologische voorsprong van het bedrijf bepaalt zijn toekomst, maar ook exportvergunningen, sancties en politieke besluiten in Den Haag, Brussel, Washington en Beijing. ASML is hierin geen uitzondering, maar een voorbode van wat steeds meer internationaal opererende bedrijven te wachten staat.

Wie internationale handel nog behandelt als een operationeel proces loopt achter de feiten aan. Handelsbeleid is een strategisch vraagstuk geworden dat thuishoort in de bestuurskamer. Organisaties die signalen uit handels- en douaneprocessen vroegtijdig meenemen in hun besluitvorming, herkennen veranderingen eerder dan organisaties die regelgeving pas analyseren wanneer nieuwe maatregelen al van kracht zijn.

Handelsbeleid

Dit vraagt om een andere bestuursagenda. Handelsbeleid is geen externe randvoorwaarde meer, maar een factor die direct bepaalt welke markten toegankelijk zijn, welke leveranciers rendabel zijn en waar investeringen nog lonen. Internationale toeleveringsketens moeten daarom niet alleen worden ontworpen op basis van kosten en efficiëntie, maar ook op basis van geopolitieke regelgeving. De goedkoopste en zelfs niet altijd de beste leverancier is niet vanzelfsprekend de leverancier waarmee morgen nog zaken kunnen worden gedaan.

Globalisering werd jarenlang gedreven door efficiëntie. De volgende fase van de wereldeconomie wordt gedreven door beleid. Bedrijven die hun strategie daarop aanpassen, zullen concurrerender zijn dan bedrijven die wachten tot de markt weer ‘normaal’ wordt. Wie daarop wacht, komt bedrogen uit, want dat ‘normale’ komt nooit meer terug.