Alweer de hik? Zo kom je ervan af

In een stiltecoupé in een volle trein valt-ie extra op: de hik. Bijna iedereen heeft weleens last van een plotseling opverend middenrif, de spierplaat die borstholte en buikholte van elkaar scheidt. Als je de hik hebt, trekt het middenrif onvrijwillig samen. Passeert de luchtstroom die daarbij ontstaat vervolgens de stembanden, dan produceren die een geluid dat klinkt als… nou ja, ‘hik’. Hoe ontstaat de hik en vooral: hoe kom je ervanaf?

‘Singultus’ heet het verschijnsel in medisch jargon, al is de hik veel vaker gewoon vervelend dan werkelijk problematisch. Dat je ’m krijgt, heeft te maken met activering van een reflexboog: een reactie van het lichaam volledig buiten je wil om. Als een zenuw genaamd nervus vagus ergens in het lichaam een signaal oppikt, speelt hij die informatie door aan de hersenstam, die allerlei onbewuste functies van het lichaam regelt, zoals hartslag en ademhaling. Vanuit daar gaat dan ook weer een stroompje lopen via een andere zenuw, de nervus phrenicus. Die laat het middenrif onwillekeurig en snel samentrekken, vaak 40 tot 60 keer per minuut. Gevolg: je hebt de hik.

De nervus vagus heeft vertakkingen in de slokdarm en de maag. Daar ontstaat dan ook vaak de hikreflex. Alcohol kan bijvoorbeeld de sluitspier tussen slokdarm en maag ontspannen, vertelt Joost Drenth, maag-darm-leverarts in het Amsterdam UMC. Daardoor komt maagzuur gemakkelijker omhoog en prikkelt het de slokdarm. Ook een volle maag of koolzuurhoudende dranken rekken de maag uit en kunnen zo de nervus vagus stimuleren.

Medische hik

Mannen zouden vaker de hik hebben dan vrouwen. Maar dat heeft waarschijnlijk niet zozeer te maken met geslacht zélf, denkt Drenth. Mannen stapelen hun vetreserves meer in de buikstreek, terwijl het bij vrouwen vooral rond de heupen gaat zitten. ‘We weten dat je door meer buikvet vaker last hebt van brandend maagzuur dat omhoog komt’, zegt Drenth. Ook vertonen mannen meer ‘risicogedrag’: ze drinken doorgaans meer dan vrouwen, en zullen dan waarschijnlijk ook vaker de hik hebben.

De hik is eigenlijk bijna altijd onschuldig, maar er zijn ook wel zeldzame medische oorzaken voor het verschijnsel. Joost Drenth ziet het weleens bij mensen met Parkinson. Of op het moment dat hij mensen met een slaapmiddel in slaap brengt voor een operatie – in beide gevallen gaat er waarschijnlijk ergens een signaal lopen in het zenuwstelsel dat het hikproces activeert. Ook een tumor in de slokdarm kan de nervus vagus soms ‘aan’ zetten. Als de tumor zich uitbreidt, richting het middenrif, kan ook de nervus phrenicus een rol spelen. De meeste hikaanvallen verdwijnen vanzelf, maar als de hik langer dan 48 uur aanhoudt, is er waarschijnlijk iets anders aan de hand.

Huis-tuin-en-keukenadviezen

Ondertussen staat het internet vol met tips om van de hik af te komen: je adem inhouden is misschien wel de bekendste. Verder zou (koud) water drinken, liefst van de achterkant van het glas, ook helpen. Of degene met de hik laten schrikken, bijvoorbeeld door te vertellen dat diegene je nog geld schuldig is. Eet een ijsje, blaas een ballon op of zing, tipt Thuisarts.nl nog. Of de adviezen helpen, is volgens Thuisarts niet onderzocht, maar je kunt ze veilig proberen.

Toch zijn er volgens Drenth wel degelijk methoden die kunnen helpen. Door je adem even vast te houden en te persen, verandert de druk in de borstkas. Dat kan de hikreflex onderbreken, al is het precieze werkingsmechanisme nog niet helemaal opgehelderd.

Zo onderzochten Amerikaanse wetenschappers de werking van een forced inspiratory suction and swallow tool (FISST): een soort stijf rietje waarbij het kracht kost om een vloeistof op te zuigen. Ruim negen op de tien vrijwilligers gaven aan dat het hielp tegen de hik, en dat het beter werkte dan huis-tuin-en-keukenadviezen. De Amerikanen patenteerden het veredelde rietje onder de naam HiccAway. ‘Maar tegen de tijd dat je die besteld hebt, is de hik zeker alweer over’, zegt Drenth.

Een andere methode, iets meer in de categorie don’t try this at home, is door het koolzuurgasgehalte in bloed te laten oplopen. Daardoor moet het lichaam haast wel weer normaal gaan ademen, want het wil van dat koolzuurgas af. Wetenschappers trokken twee proefpersonen kortstondig een zak over het hoofd en tapeten die dicht. Wat bleek: bij een koolzuurgehalte boven de 50 millimeter kwikdruk hield de hik op. ‘Dat zijn natuurlijk maar een beperkt aantal waarnemingen, maar ze zijn wel belangrijk. Ze verklaren namelijk waarom sommige van de trucjes die op internet staan, werken. Zoals je adem inhouden’, zegt Drenth.

Anusmassage

Een deel van de werking van beide hoofdoplossingen berust misschien wel op het stimuleren van de nervus vagus, vermoedt Drenth. Deze zenuw is de ‘aan-uitknop’ van het onbewuste zenuwstelsel en dient om het lichaam tot rust te brengen. Stimuleer je de nervus vagus, dan ‘reset’ je je systeem en ook je middenrif. Koud water en ijs activeren die resetknop. Je adem inhouden, of je neus en mond dicht houden en krachtig uitademen, zoals je doet in een dalend vliegtuig, doen dat ook.

Maar de allermooiste manier om de nervus vagus te stimuleren vindt Drenth toch wel wat enkele artsen in Florida en Israël probeerden én wat werkte: een anusmassage. Drenth: ‘Als je al 72 uur de hik hebt, doe je kennelijk alles om ervanaf te komen.’