Jong bedrijf kweekt mos dat groeit op beton – en dat scheelt zo 8 graden Celsius

Soms ontstaat een goed idee door een probleem domweg om te draaien: enkele jaren geleden kwam een groot spoorinfrabedrijf naar de TU Delft met de vraag hoe het spontane mosgroei op hun beton kon voorkomen. Twee Delftse hoogleraren keerden de vraag daarop om: wat als je beton zo ontwerpt dat mos zich er juist graag op vestigt?

Auke Bleij, destijds student civiele technologie aan dezelfde universiteit, raakte bij het project betrokken en zag een toepassing: tover lelijke betonnen kolossen met mos om in groene stadsoases.

Mos is hiervoor ideaal. Het gedijt bijvoorbeeld prima op een verticale ondergrond. Het vangt fijnstof. En het kan helpen in de strijd tegen zogenoemde hotspots in steden: plaatsen waar in de zomer de temperatuur sterk oploopt door het ontbreken van groen. Bleij sloeg aan het experimenteren met mossen en materialen en richtte samen met Adil Aarouss een bedrijf op, Respyre.

Twaalf geschikte soorten

Aarouss neemt het bezoek mee naar de kelder van het Leidse bedrijfsverzamelgebouw waar Respyre nu is gevestigd. Daar bevindt zich een klein labje, waar in isolerende tentjes allerlei mossoorten worden gekweekt. ‘Mooi hè, we hebben nu twaalf geschikte soorten.’

Het succes kwam niet vanzelf: een van de grootste uitdagingen was het ontwikkelen van een geschikte coating, zegt Aarouss. ‘De meeste coatings zijn waterafstotend, terwijl wij een hydrofiele laag nodig hebben.’

De coating, waar de mossporen doorheen gemengd zijn, moet immers vocht aantrekken en vasthouden, zodat de sporen kunnen ontkiemen en de mossen de kans krijgen zich te hechten aan de betonnen ondergrond. Dat is een speciale soort, zogenoemd bioreceptief beton, waar het mos makkelijk op groeit.

Hechten aan beton

‘Het vinden van een goede coating lijkt eenvoudig, maar bleek complex’, zegt Aarouss. ‘Je moet er mossporen doorheen kunnen mengen die dan ook nog ontkiemen. En de coating moet goed hechten aan het beton.’

Dat laatste bleek het ingewikkeldst. Soms werd een veelbelovende coating aangebracht en hingen na een maand de vellen erbij, nog voor de mosplantjes goed en wel waren ontkiemd. Of het mos wilde helemaal niet ontkiemen. Of het water verdampte er te snel uit.

Toen beide mannen eindelijk de ideale coating hadden ontwikkeld, bleek deze niet te vernevelen, waardoor ze niet op de ondergrond gesprayd kon worden. ‘Een vereiste’, aldus Aarouss, ‘anders duurt het aanbrengen te lang.’

Respyre behandelt soms oppervlakten van 600 vierkante meter of meer. Dat doe je liever niet met een kwastje.

Uiteindelijk werd een geschikte coating – van afbreekbaar biopolymeer – ­gevonden, en werden de eerste klanten ­gezocht en projecten opgestart. Daarvan lopen er nu 26, verdeeld over 4.500 vierkante meter.

Hoe houden de mossen zich bij de ­huidige weersomstandigheden? Best goed, zegt Aarouss. ‘Mos buffert vocht en gaat er heel slim mee om. Als het vochtig is, ontwaakt het en klapt het zijn bladeren open. Nu, bij grote droogte, gaat het in de slaapstand.’

Eenvoudig irrigatiesysteem

Dan verandert de kleur, maar voor dorre vlaktes hoeft volgens Aarouss niet te worden gevreesd. De moswanden worden vaak ook voorzien van een eenvoudig irrigatiesysteem om de muur in droge tijden van vocht te voorzien.

De werking van Respyres mosbeton is tweeledig, zegt Aarouss: het mos zorgt voor verkoeling van de muur, tot wel 8 graden Celsius. Ook vangt het fijnstof af, waardoor de luchtkwaliteit lokaal verbetert. En dan werkt het ook nog eens geluiddempend.

Respyre gebruikt verschillende typen mos die bestand zijn tegen droge periodes. Zo is er mos dat als ‘blijver’ getypeerd kan worden en tot wel tien jaar op de wand blijft. Maar er zijn ook ‘zwervers’ en ‘kolonisten’. Die laatste vestigen zich, verspreiden hun sporen en vertrekken vervolgens weer. De zwerver beweegt zich nog vrijer.

Respyre werkt met alle drie de typen. Eerst met de zwerver en de kolonist, waarna de blijver het overneemt. Als die na een jaar of tien afsterft, ontstaan er weer plekken voor de eerste twee.

Klimop

Is het plaatsen van een klimop aan de voet van de muur niet handiger? Alle groen is goed, benadrukt Aarouss. Maar klimop vergt meer onderhoud. En niet bij elke wand is grond beschikbaar waar de plant in kan wortelen. Een flatgebouw van 40 meter hoog laat zich evenmin bedekken met klimop.

Mosbeton vergt behalve irrigatie nauwelijks onderhoud. De prijs ligt rond de 65 euro per vierkante meter, exclusief bevestiging.

Het jonge bedrijf richt zich momenteel vooral op de utiliteitsbouw in de Benelux en Duitsland, maar nu er een goede coating en twaalf geschikte mossen zijn gevonden, is het de bedoeling snel door te groeien. ‘We willen van een projectbedrijf naar een productbedrijf’, aldus Aarouss.

Bij de Gamma

Anders gezegd: uiteindelijk moet het product van Respyre bij wijze van spreken bij de Gamma liggen, zodat particulieren er ook mee aan de slag kunnen. Ook internationale uitbreiding staat op het wensenlijstje van het duo.

Om verder te groeien is daarom kort geleden een investeringsronde begonnen om 1,5 miljoen euro op te halen.

Het mooie van het product is dat de groene muur constant verandert van kleur, onder meer afhankelijk van het weer. En in de loop van de jaren verandert dus ook de samenstelling van het mos. Aarouss: ‘Leven in een stad die ademt, is onze slogan. We willen dat gebouwen gaan leven.’