Apparaat kapot? Reparatie is de nieuwe norm. ‘Onderdelen zijn zo besteld’

‘Hij is niet zo opgeruimd’, zegt Maurice Zwalve (45) over zijn broer Jeffrey (42), met wie hij al twintig jaar GSM Paradise in Rijswijk runt. ‘Maar hij weet wel precies waar welk gereedschap is.’ Op een meterslange groene werkbank achter in de telefoonreparatiezaak ligt een wirwar van speciale schroevendraaiers en tangetjes.

De reserveonderdelen voor de telefoons zijn dan juist weer haarfijn geordend. Achter Jeffrey staat een blauwe muur van honderden laatjes, met labels als ‘iPhone 16 Pro Max batterij’, ‘Nokia X20 scherm’ en ‘Samsung S10e overige onderdelen’. De meeste onderdelen hebben ze op voorraad, zegt Jeffrey. ‘En wat we niet hebben, is zo besteld.’

Dat kunnen volgens Maurice steeds vaker gloednieuwe onderdelen zijn. ‘Het verschilt per merk, maar tot een paar jaar geleden konden we bijvoorbeeld alleen gebruikte iPhone-onderdelen krijgen, of onderdelen van derde partijen. Die werken toch minder goed. Nu kunnen we bij grote leveranciers gewoon originele Apple-onderdelen bestellen.’

Levensduur

Dat is geen toeval. De afgelopen jaren heeft de Europese Unie maatregelen genomen die elektronische apparaten voor consumenten duurzamer moeten maken. De Ecodesign-wetgeving is sinds de aanscherping in 2024 ook gericht op de levensduur en repareerbaarheid van producten in plaats van alleen op energiegebruik.

Fabrikanten van elektrische apparaten als wasmachines, koelkasten en televisies moeten sindsdien reserveonderdelen beschikbaar stellen. Voor smartphones en tablets gelden daarbovenop extra eisen: reparatiehandleidingen moeten makkelijk vindbaar zijn en de reserveonderdelen voor een redelijke prijs worden aangeboden. Ook moet in het ontwerp rekening worden gehouden met reparaties, door bijvoorbeeld minder componenten vast te lijmen en schroefjes niet te verstoppen.

Volgens de Consumentenbond pakt deze wetgeving positief uit voor mensen die hun kapotte apparaat willen laten repareren. Uit onderzoek bleek dat voor smartphones veel makkelijker reparatiehandleidingen en onderdelen te verkrijgen zijn dan bijvoorbeeld voor steelstofzuigers, een product dat buiten de wetgeving valt. Voor die producten zijn er vaak ‘hooguit wat onderhoudstips’, schrijven zij.

Daarom wil de Consumentenbond graag dat deze regels voor veel meer productgroepen gaan gelden, zegt directeur Sandra Molenaar. ‘Dat maakt reparatie van veel meer producten aantrekkelijker voor consumenten, zodat je ook je kapotte koffiezetapparaat of airfryer niet meteen hoeft te vervangen.’

Circulair ontwerp

Dat er überhaupt uitzonderingen zijn voor sommige productgroepen is wel begrijpelijk, zegt Benjamin Sprecher, universitair docent aan de TU Delft. Hij is gespecialiseerd in circulair productontwerp. ‘Als deze wetgeving voor alle elektronische apparaten geldt, moet de Action ook reserveonderdelen aanbieden voor elk snoertje kerstlampjes dat ze verkopen.’ Dan zou de berg afval van ongebruikte reserveonderdelen alleen maar groter maken, vreest Sprecher.

Ondanks de EU-regels is het repareren van een smartphone niet altijd gemakkelijker geworden, benadrukt reparateur Maurice. ‘Telefoons worden van binnen nou eenmaal steeds complexer.’ Jeffrey: ‘Maar toegankelijker is het wel, omdat je de handleidingen kunt inzien, en de onderdelen te vervangen zijn.’

De broers Zwalve zien daardoor vaker dat mensen zelf aan de slag gaan met een reparatie. ‘Op zichzelf goed, hoor. Maar soms krijg je hier doe-het-zelvers in de zaak voor wie het toch ingewikkelder bleek dan gedacht’, lacht Maurice. ‘Met een YouTube-filmpje lijkt alles makkelijk.’

Toegankelijkheid apparaat

Ook nieuw in de Europese wetgeving: op het energielabel van smartphones en tablets staat een reparatie-index. Die score (A tot E) wordt onder andere bepaald door hoe toegankelijk het ontwerp is en de beschikbaarheid van onderdelen en handleidingen.

Daarin schuilt wel een probleem, zegt Benjamin Sprecher. ‘Een fabrikant kan perfecte handleidingen hebben en goed open te schroeven producten ontwerpen, maar nul reserveonderdelen aanbieden’, zegt Sprecher. Een telefoon heeft dan een goede score, maar is in de praktijk niet te repareren.

Sprecher ziet meer problemen aan de huidige regels, zoals op het gebied van de prijs van onderdelen en reparatie. ‘In de wet staat: reparatie moet kunnen tegen redelijke kosten. Maar ja, redelijk voor wie: de consument of de fabrikant?’ Een nieuw smartphone-scherm dat 40 procent van de nieuwprijs kost, nodigt niet bepaald uit tot reparatie, zegt hij.

Garantiewetgeving

De Consumentenbond ziet ook dat de wet nog beter kan. ‘De Nederlandse garantiewetgeving is al heel ruim’, zegt Molenaar, die wil dat fabrikanten vooraf stelling moeten nemen over de levensduur van hun product. ‘Dus niet alleen fabrieksgarantie van een jaar, maar echt: hoe lang mag je verwachten dat dit product meegaat? Dan weet je waar je aan toe bent, en kun je als koper ook veel beter een beroep doen op de wettelijke garantie die je toch al hebt.’

De nieuwste wetgeving, het Recht op Repareerbaarheid, geeft fabrikanten de plicht om een product te repareren als de klant daar om vraagt, in plaats van alleen een nieuw product aan te bieden. Maar ook hier geldt: voor een ‘redelijke prijs’, en binnen een ‘redelijke termijn’. Vanaf 31 juli had de wetgeving ingevoerd moeten zijn in alle EU-landen, maar die deadline heeft Nederland niet gehaald.

Hardere regels over de prijs en een duidelijke garantietermijn zouden helpen, stelt Sprecher. ‘Deze wetgeving creëert mogelijkheden voor de welwillende consument, maar je moet ook de onderkant een schop onder de kont geven.’

Het is ook een beetje een kip-of-het-eiprobleem, benadrukt hij. ‘Mensen gaan pas spullen laten repareren als dat door fabrikanten mogelijk wordt gemaakt. Maar om dat mogelijk te maken, moeten mensen wel de moeite doen om hun producten te laten repareren.’ En dus bij mankementen niet een vervangende telefoon accepteren of een fonkelnieuw model kopen, maar ook eens kiezen voor een onderhoudsbeurt.