‘Ik had meer verwacht’, staat in de Google-reviews over Auschwitz
De zomer heb ik altijd het grimmigste seizoen gevonden. Meer vrije tijd is meer tijd om na te denken over de naderende dood. Ik snap dan ook goed dat de Volkskrant ‘moord’ als thema koos voor hun wekelijkse zomerpuzzel dit jaar. Prima zomerthema. Maar afgelopen week ging het mis: er stond een vraag over de twee Syrische tieners in Amsterdam die in april zijn doodgeschoten. Waarom, luidde de meerkeuzevraag. Een drugsdeal, iets met loverboys, toch een prank call (dat was het)? Er kwam kritiek op de achteloosheid waarmee hun dood tot vermaak werd. We maken geen puzzels à la: ‘Heette het 17-jarige meisje dat vermoord werd A) Anna, B) Lara C)… etc.’, dat vinden we te erg. Extra pijnlijk dat in de antwoordopties werd gesuggereerd dat de jongens crimineel waren. Dat waren ze niet, ze waren stomtoevallige voorbijgangers. Mohammad Nor Alalo uit Raqqa was zestien, Mohammed al Mukrasi uit Daraa was achttien.
De kritiek werd erkend, de vraag offline gehaald. Terecht; dat ze nú al een trivia-vraag zijn, verraadt inderdaad onze blik op vluchtelingenlevens. Maar ik vrees wel dat het slechts uitstel is van de verquizzing van hun lot. Het feit dát zo’n moord een quizvraag wordt, lijkt bijna onvermijdelijk.
Twee weken eerder had ik me samen met schoonfamilie al even gebogen over de Volkskrantpuzzel. Hoe heette ook alweer de historische dag waarop veertien onschuldige mannen waren doodgeschoten? ‘Bloody Sunday’, dachten we tevreden. De krankzinnigheid van de situatie ontging me niet. De straffeloze executie van de een is decennia later het eureka-momentje van de ander. Wordt elke moord uiteindelijk vermaak?
De straffeloze executie van de een is decennia later het eureka-momentje van de ander
Afgelopen augustus bezocht ik Auschwitz, waar zomervermaak en massamoord een vreemd huwelijk aangaan. Dat het een museum is en dus een toeristische attractie, wist ik van tevoren. Waar ik niet op bedacht was, waren de Google-reviews. Elke gaskamer z’n eigen rating. Google maakt nu eenmaal geen onderscheid tussen hotel en barak.
‘Auschwitz I Memorial and Museum‘ krijgt van 27.405 ratings gemiddeld een 4,7. De ‘Judenrampe’ (Jodenperron) van Auschwitz-Birkenau een 4,8. Bunker 2, een tijdelijke gaskamer tot de grotere crematoria werden gebouwd, is een middenmoter met een gemiddelde van 4,7, toch iets beter dan Bunker 1, die gemiddeld een 4,6 krijgt. Het slechtst scoren de ‘Entkleidungsbaracken’, met een magere 3,7.
Er bestaat geen overeenstemming tussen de reviewers over wat ze precies recenseren: het museum of de genocide. Velen schrijven iets als: ‘Never again:(’ en geven dan vijf sterren. Een Nederlander gaf ‘Auschwitz I’ dit jaar vier sterren: „Natuurlijk iets wat je gezien moet hebben zodat je weet wat niet herhaald moet worden. Het is alleen niet het meest indrukwekkende concentratiekamp dat ik bezocht heb. Dat in Tsjechië was indrukwekkender. Dikke tip wel.” Een ander postte foto’s van de crematieovens met een klacht over parkeren en: „Eerlijk gezegd had ik meer verwacht” (twee sterren). Verderop gaf iemand 1 ster met de tekst: „large crowds all the time, parking is awful”. ‘Malcolm’ kreeg best wat likes voor zijn comment: „It’s not a kind of place you give stars to. It was a concentration camp.” (Hij gaf 1 ster.)
In de trein terug bleef ik snuivend door de recensies gaan. Hoe kon dit?
Ik herinnerde me een – wat mij betreft – klassieke zomerfilm: Austerlitz van Sergei Loznitsa. De regisseur toont lange statische shots van zomertoeristen in Sachsenhausen en Dachau. Ze gedragen zich zoals toeristen zich overal gedragen: maken foto’s, poseren voor selfies, gapen, kijken kort om zich heen en waggelen verder, audiotour aan het oor.
Loznitsa geeft geen commentaar, zodat de kijker uiteindelijk niet meer weet wat ervan te denken. Wat is de juiste manier om je tot zo’n plek te verhouden? Waarschijnlijk nemen die mensen ook maar foto’s omdat ze iets moeten. En, Loznitsa zelf zette ook zijn camera neer, omdat ook hij voelde dat hij er iets mee moest. Ondertussen zit ik klaar om die mensen te veroordelen, terwijl ik niets van hun binnenwereld weet. Aan het eind van de film had ik geen mening meer.
Zo verging het me ook toen ik langs de Auschwitz-reviews scrolde. Hoe anders dan ik waren deze mensen werkelijk? Ik had zelf ook aanmerkingen op de Birkenau-tour, ik had die alleen niet op Google-review gezet. Maar dat is een smaakkwestie. En ik heb geen foto’s genomen, uit respect, maar is dat een morele daad? Wist ik me een houding te geven? De onbeholpen gaskamerreviews waren ook maar een manier om een ervaring te verwerken die ik zelf ook niet op een zinnige manier kon verhapstukken.
Die realisatie werkte ontnuchterend. Bijna niemand weet zich zinvol tot moord te verhouden, dus gieten we het, bij gebrek aan beter, in de vormen die we voor handen hebben. Google-reviews, krantenpuzzels. Als je het geluk hebt dat jouw genocide herdacht wordt in een museum, krijgt je gaskamer een 4,7. Als je moord het nieuws haalt, eindig je als quizvraag. En als je een vluchteling bent, gebeurt dat al binnen een kwartaal.
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.