Hongarije sluit enige kerncentrale wegens extreem lage waterstand Donau

De enige kerncentrale van Hongarije in Paks is zondag volledig stilgelegd, maakte premier Péter Magyar bekend. De activiteiten werden al enkele dagen langzaam afgeschaald. Het is voor het eerst in het 44-jarige bestaan van de centrale dat de werkzaamheden geheel zijn gestaakt. Door de lage waterstand in de Donau is er onvoldoende water beschikbaar om de reactors te koelen.

Volgens Magyar dreigt er geen nucleair gevaar. Er worden waterpompen ingezet om het veiligheidskoelsysteem draaiende te houden. De technisch directeur van Paks spreekt van een ‘extreme, ongekende situatie’. Het is onduidelijk hoelang de centrale stil ligt; Magyar zei dat het weken kan gaan duren. De Slowaakse premier Robert Fico heeft aangeboden het buurland te helpen met elektriciteitsleveringen.

De lage stand van de Donau is een gevolg van de droogte in Centraal- en Zuidoost-Europa, dat kampt met weinig neerslag en hittegolven. World Weather Attribution (WWA), een groep wetenschappers die de invloed van klimaatverandering op extreem weer onderzoekt, schrijft in een rapport dat er in Europa tussen april en juni minder regen is gevallen dan normaal, waarna er meerdere hittegolven volgden.

Diepterecord

Met name in het oosten van Europa leidt dit tot droogte, boven op de neerslagtekorten van vorig jaar, schrijft WWA. De Donau, die door tien landen stroomt, staat op zijn laagste punt in dertig jaar. In het Hongaarse stroomgebied is het vorige diepterecord uit 2018 ruimschoots doorbroken: op zondag stond de rivier bij Boedapest 23 centimeter lager. Er zijn geen aanwijzingen dat er verandering op komst is.

Ook stroomafwaarts stapelen de problemen zich op: de vooruitzichten voor de Servisch-Roemeense waterkrachtcentrale Djerdap 1 is volgens de directeur ‘catastrofaal’, en in Roemenië is een van de twee reactors van Cernavoda, de enige kerncentrale van het land, stilgelegd. Interim-premier Ilie Bolojan heeft voor de hele maand augustus de noodtoestand uitgeroepen. In Roemenië is kernenergie goed voor ongeveer 20 procent van alle energie. In Hongarije levert Paks bijna de helft van de energie voor het land.

Dure importstroom

De Hongaarse overheid heeft de burgers de afgelopen dagen voorbereid op een energiecrisis. Premier Magyar riep bedrijven en consumenten op hun energieverbruik te minderen, met name tussen de piekuren tussen 17.00 tot 22.00 uur. Voor huishoudens gaat het bijvoorbeeld om het opladen van elektrische auto’s en het gebruik van wasmachines en airconditioners – terwijl er komende dagen temperaturen tot 40 graden worden verwacht. Hongarije zal duurdere stroom importeren, zei Magyar. Volgens een ‘zeer voorzichtige schatting’ gaat dit ongeveer 140 miljoen euro kosten.

In Boedapest zijn trams en metro’s langzamer gaan rijden om energie te besparen. Thuiswerken wordt aangemoedigd. Grootverbruikers als de Samsung-batterijenfabriek in Göd en de raffinaderij van staatsoliebedrijf MOL verminderen hun water- en stroomverbruik. Dat heeft weer gevolgen voor de brandstofproductie van MOL, hoewel Hongarije voorlopig genoeg reserves heeft. Bij de tankstations van MOL zijn de wasstraten stilgelegd. ‘Elke druppel water telt’, schreef het bedrijf op sociale media.

Mammoetskelet

De lage waterstand in de Donau heeft ook gevolgen voor de scheepvaart. In Servië daalde de brandstofimport de afgelopen tijd met 25 procent doordat schepen minder kunnen vervoeren. Stroomopwaarts zijn verscheidene Donaucruises gestrand, waarna passagiers met bussen moesten reizen. Op verschillende plekken geeft de rivierbedding nieuwe geheimen prijs, zoals bommen uit de Tweede Wereldoorlog en – in Bulgarije – het skelet van een mammoet.

De uitzonderlijke droogte past in een bredere trend van extreme weersomstandigheden in Europa deze zomer. Frankrijk, Spanje en Griekenland kampen met uitzonderlijke hittegolven en bosbranden. Ook de Rijn staat laag. ‘Aangezien de voorspellingen wijzen op weinig verlichting op korte termijn’, schrijft WWA in het rapport, ‘lijkt de zomer van 2026 uit te groeien tot een van de ernstigste hitte- en droogteperiodes in Europa van de afgelopen jaren’.