NU+ | Ballonnen en opblaastanks: Ko Colijn over Oekraïens vernuft met wapens

Visnetten, zeventig jaar oude kanonnen, afgeschreven straaljagers, jetski's, goedkope drones, ballonnen, onbemande scheepjes, opblaastanks, robotmilitairen, roestige vrachtauto's en 3D-printers: Oekraïne grijpt alles aan om zich tegen de Russen te verweren.

President Vladimir Poetin bedriegt de boel als hij zijn valse oorlog tegen Oekraïne rechtvaardigt met tsaristische geschiedvervalsing. Maar de echte creativiteit schuilt in de talloze vernuftigheden die de Oekraïners in het veld brengen om de strijd om te doen kantelen. Natuurlijk wil Oekraïne heel veel geld voor Patriots, maar ook de 'herontdekking' van oude meuk valt op.

Te weinig mensen om de Russen, die in de meerderheid zijn, in te rekenen? Je hebt een probleem minder als je kunt automatiseren. In augustus vorig jaar werden twee Russische frontsoldaten ingerekend door een roboteenheid van het Oekraïense leger.

Na een ontploffing van een kamikazedrone in de buurt werd hun schuilplaats verderop, buiten de zogenoemde 'killzone', gespot door een drone. Die zag hoe de Russen naar buiten kropen met een in elkaar geflanst bord waarop stond: 'We willen ons overgeven'.

De meeste robots worden nu nog ingezet om voedsel en medicijnen te bezorgen en gewonde soldaten te evacueren, maar er wordt ook geëxperimenteerd met gevechtsfuncties. Sinds het begin van dit jaar zijn er 15.000 Oekraïense robots actief op land.

Op zee zijn ze minstens zo spectaculair. Oekraïne heeft geen marine, maar heeft vanuit de haven van Odesa wel behoefte aan een toegangspoort tot de Zwarte Zee voor de (graan)export. Met goedkope onbemande scheepjes en zelfs met special forces die vanaf jetski's opereren, heeft het de Russische marine nu bijna volledig uit de Zwarte Zee verjaagd.

De scheepjes, geladen met explosieven, zijn een plaag voor Russische havens. Rusland werd gedwongen zijn grootste thuishaven op het schiereiland Krim te verleggen naar het uiterste oosten, naar Novorossyisk. Die haven is nu overigens ook binnen het bereik van de Oekraïense zeedrones.

Zulke 'Sea Babies' zaaien dood en verderf rond de Krim. Halverwege 2025 voerden goedkope onderwatervarianten van de Sea Babies een geslaagde aanval uit op de Kerch-brug, de gloednieuwe verbinding tussen het Russische vasteland en de Krim.

Natuurlijk zitten Russische ontwerpers ook niet stil, maar de vindingrijkheid van de Oekraïense militairen wint het voorlopig. In de wedloop tussen Oekraïne en Rusland gaat het om weken, niet om jaren, zoals tijdens de Koude Oorlog. Om die voorsprong uit te bouwen, krijgen Oekraïense commandanten 3D-printers om zelf drones en andere wapens ter plaatse te maken. Daardoor omzeilen ze de tergend langzame bestelprocedures.

Ook de ontwikkeling van Oekraïense drones blijft indrukwekkend. Al in 2014, toen Rusland de Krim bezette, startte Oekraïne een droneprogramma. Op de eerste Oekraïense drones waren met plakband en draadjes explosieven bevestigd.

Toen goedkope Oekraïense FPV-drones door Russische ingenieurs elektronisch werden gestoord ('gejamd') en de verkeerde kant op vlogen, rustte Oekraïne ze uit met lange glasvezelkabels die storingsvrij zijn. Vervolgens stapte Oekraïne over op autonome drones die ook ver van hun basis nieuwe doelen konden selecteren.

Om nog dieper in Rusland te kunnen opereren, grijpt men nu terug op nog simpelere, maar niet minder effectieve oplossingen. Vorig jaar bleek het al mogelijk om drones met oude vrachtauto's naar Russische bases te smokkelen om daar verwoesting aan te richten. Nu denkt men in Kyiv erover om drones met ballonnen tot diep in Rusland te laten zweven, waarna ze boven hun doel worden losgelaten.

Ballonnen kosten weinig, zijn onkwetsbaar voor jamming en er glipt altijd wel een paar door. Dat Rusland zo onmetelijk groot is, blijkt daarbij ook meteen een achilleshiel.

Ook om Russische tegenaanvallen met drones te bestrijden, heeft Oekraïne voor een wonderlijke en goedkope oplossing gekozen. Strategische knooppunten en wapensystemen worden bedekt met netten die drones opvangen en een inslag voorkomen. Het afval - want dat zijn gebruikte netten volgens Europese definities - van Visserij Coöperatie Urk redt dus mensenlevens in Oekraïne.

Misleiding is ook een beproefde techniek in oorlogsvoering. Camouflage en opblaaswapens zetten de vijand op het verkeerde been. Er zijn de nodige Russische raketten afgevuurd op zulke nepdoelen.

Oekraïne heeft vooral de Tsjechische firma Inflatech gouden tijden bezorgd met massale aankopen van neptanks en andere wapensystemen, zoals opblaasversies van de spectaculaire HIMARS- en ATACMS-systemen, artilleriesystemen waartegen de Russen nauwelijks verweer hadden. Andere NAVO-landen, waaronder Nederland, bewapenen zich nu ook met opblaastanks.

Helemaal goedkoop is het inzetten van buitgemaakte oude Russische tanks. Hilarisch is het verhaal van een Oekraïense commandant die doodleuk een Rus belde voor de reparatie van een buitgemaakte T-72-tank die niet meer vooruit te branden was. Hij kreeg keurig gratis service.

Er klonk bijna een zucht van verlichting toen een oude F-16 erin slaagde een modernere Russische Su-35 in een luchtgevecht neer te halen. Tot nu toe is dat gevechtsvliegtuig, dat in Nederland al is afgeschreven, geen gamechanger gebleken. Maar dankzij de inzet van de AMRAAM-boordraket is het nut van de F-16 toch bewezen.

Dat scheelt weer, want die Russische Su-35's kunnen anders dodelijke glijbommen op Oekraïense energiecentrales en flats lanceren. Met die glijbommen boekt Rusland nu enig succes bij de belegerde stad Kostyantynivka.

Daar is de F-16 ongeschikt voor. Daarom heeft president Volodymyr Zelensky al bij Polen geïnformeerd of het zijn oude Sovjet-MiG's wil ruilen voor F-16's. De Poolse luchtmacht vliegt nog met die toestellen. Door pijnlijk geruzie tussen Warschau en Kyiv over de opnieuw opgelaaide kwestie van de Oekraïense massamoord op Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog is het nog niet tot zo'n ruil gekomen.

Tot aangename verrassing van Oekraïne bleek een bijna zeventig jaar oud Duits kanon een heel effectief wapen tegen Russische drones. De Gepard-2's werden door de NAVO nauwelijks meer gebruikt en bijna gratis aan Oekraïne weggegeven om laagvliegende Russische vliegtuigen mee uit de lucht te halen. Die vliegtuigen zijn er nu niet meer, maar de kanonnen worden dankbaar gebruikt om Russische Shahed- en Geran-2-drones neer te halen.

De Gepard is sinds 2000 letterlijk een museumstuk in NAVO-landen, omdat het tegen geen modern vliegtuig meer opgewassen is. Nu krijgt het wapen dankzij Oekraïne een tweede jeugd.

Met een prijs van gemiddeld zo'n 100 tot 200 dollar (86 tot 173 euro) per 35mm-kogel schiet de Gepard een Shahed-drone neer voor soms één dertienduizendste van de kosten van een Patriot-raket. De kanonnen dwingen het Russische leger om steeds vaker in zwermen te opereren, waarmee Moskou op kosten wordt gejaagd.

3,5 procent van het bbp naar Defensie? In dat licht bezien is de forse verhoging van de defensie-uitgaven, zonder specificatie van waar het geld naartoe gaat, een lachtertje.