Nieuws over extreem weer gaat ook over klimaatverandering en CO2-uitstoot, en dat mag blijken
De ruiters van de apocalyps leken door het landschap te zijn getrokken dat twee pagina’s breed te zien was in de editie van afgelopen woensdag. Waar eerst de dennenbossen van Les Landes lagen, hing een ondoordringbaar rookgordijn, met op de voorgrond smeulende stobben en nog één kale stam die overeind stond.
Hittegolven, bosbranden, laag water: de gevolgen van klimaatverandering zijn al lang niet meer abstract, en met het extremere weer verandert de verslaggeving van NRC over het klimaat. Vijf of tien jaar geleden vroegen redacteuren zich nog af hoe ze sluipende ontwikkelingen tastbaar konden maken: de gestaag toenemende CO2-concentratie in de lucht, de stijging van de zeespiegel. En het dagelijkse weer, aan de andere kant, voelde juist ongrijpbaar. „NRC vond het voorheen best lastig om over ‘het weer’ te schrijven”, zegt adjunct-hoofdredacteur Lucas Brouwers, „want het lijkt al snel over losse incidenten te gaan”.
Dat is veranderd: klimaatjournalistiek is ‘gewone’ nieuwsverslaggeving geworden. NRC opende over extreem weer dit jaar voor het eerst een liveblog op de site, dat sinds eind juni vrijwel dagelijks is aangevuld met nieuws en achtergronden. Zo’n blog valt op – het staat vaak bovenaan de homepage – en straalt urgentie uit.
Door de berichtgeving over bijvoorbeeld temperatuurrecords en branden te bundelen, wordt de grote lijn zichtbaarder. Brouwers: „Extremen worden heviger en dat heeft grote invloed op de levens van mensen.” Ook Paul Luttikhuis, die deze zomer met pensioen gaat nadat hij 25 jaar voor NRC over klimaat schreef, zegt dat het publiek nu veel duidelijker kan zien wat klimaatverandering betekent. „Tot een paar jaar geleden dachten veel mensen: wat stelt die anderhalve graad opwarming nou voor.”
In het Verenigd Koninkrijk klonk eerder deze zomer juist kritiek op verslaggeving over extreem weer, van negen klimaatwetenschappers. Er was op de Britse tv en radio uitgebreid bericht over de uitzonderlijke hittegolf die ook daar eind juni heerste. Maar in die nieuwsstroom, betoogden de hoogleraren, ging te vaak de belangrijkste boodschap verloren: dit wordt erger door klimaatverandering. In minder dan de helft van de uitzendingen (zoals van BBC en ITV) kwam de opwarming expliciet ter sprake; en over de belangrijkste oorzaak, de verbranding van fossiele brandstoffen, ging het zelden. Het publiek wordt zo „niet goed bediend”, schreven de wetenschappers. De omroepen reageerden afwerend, ze berichtten genoeg over de „bredere context van klimaatverandering”.
In de recente berichtgeving van NRC over extreem weer is de verhouding ongeveer hetzelfde, bleek toen ik bij wijze van steekproef twintig grotere nieuwsverhalen langsliep (ze zijn allemaal te vinden via het liveblog over extreem weer). De helft noemde ‘klimaatverandering’ of verwante termen, de andere helft niet; CO2-uitstoot kwam bijna niet ter sprake. Wel stond er vaak iets over het „steeds vroegere” smelten van de sneeuw, of de „heftigere” branden.
De eerste zes zomerweken beschouwend bood NRC complete verslaggeving, vond ik. (Er komen nog aanmerkingen, dus niet wegklikken.) Daarbij werd ook de wetenschappelijke en historische context beschreven, zoals in artikelen over de hete zomer van 1976, een analyse over de toegenomen kans op hittegolven en in de wetenschapspodcast Onbehaarde Apen over natuurbranden, deze week. „Het wordt alleen maar warmer”, vatte wetenschapsredacteur Karlijn Saris daarin samen. „De redactie vindt het klimaat heel belangrijk, dat is de afgelopen jaren onverminderd zo gebleven”, zegt Luttikhuis.
Het was een bewuste keuze om de desolate foto uit Frankrijk ongebruikelijk groot af te drukken
De stap om deze zomer via een liveblog nieuws over extreem weer te bundelen, laat dat zien. Ook was het een bewuste keuze om de desolate foto uit Frankrijk ongebruikelijk groot af te drukken, onder de kop Een van de grootste verwoestingen sinds de Tweede Wereldoorlog (het is in de regio de grootste natuurbrand sinds 1949). „We wilden dat de foto impact zou hebben”, zegt Sander Warmerdam, samensteller van die woensdageditie. „Dit ging over méér dan het ontruimen van campings: een landschap werd verwoest.” Bij de alarmerende kop drongen de dieptepunten van 85 jaar wereldgeschiedenis zich aan me op; dat leek me ook weer niet nodig. Warmerdam: „Dat had wel iets genuanceerder gekund.”
Fotografie is een aandachtspunt bij klimaatverslaggeving, maar meestal juist om de tegenovergestelde reden. Tijdens de hittegolf van juni stonden er foto’s van waterpret op de voorpagina en bij een reportage over te warme woningen. Hitte is ongezond en gevaarlijk, laat dat zien – kritiek die ook in de brief van de Britse wetenschappers klonk. „Daar zijn we ons bewust van, we krijgen er regelmatig brieven over”, zegt plaatsvervangend chef van de fotoredactie Nicole Robbers.
Taferelen die NRC deze week wel in beeld bracht, zoals dat van een oudere voor een ventilator – voor veel mensen dagelijkse realiteit tijdens een hittegolf – zijn lastig te fotograferen. „Bewoners geven vaak geen toestemming”, zegt Robbers. Het zou al te cynisch zijn om hier een verbod op foto’s van blije kinderen aan het water te bepleiten, maar juist bij verhalen die expliciet over de nadelen van hitte gaan, is er met goede organisatie vast vaker iets anders in beeld te brengen.
Maar belangrijker: dat het „alleen maar warmer” wordt, is waar. De negen klimaatexperts vrezen dat juist die lange termijn bij verslaggeving over extreem weer uit het zicht raakt. „Extreem weer zal steeds erger worden zolang er uitstoot door fossiele brandstoffen is. Het is belangrijk om dat te benoemen”, reageerde hoogleraar Hayley Fowler (Newcastle University). Haar vakgenoot hoogleraar Peter Stott (University of Exeter) voegde nog een ander argument toe voor hun oproep aan de omroepen: CO2-reductie (tot ‘netto nul’) is volgens hem in het Verenigd Koninkrijk een sterk politiek beladen onderwerp. „Ik vermoed dat sommige omroepen dat daarom niet expliciet benoemen.”
Dat politieke argument gaat voor NRC niet op. Ik denk wel: bij de nieuwsverslaggeving over extreem weer is het van belang om de lange-termijnontwikkelingen zo precies mogelijk te duiden. Cijfers, grafieken en achtergrondartikelen kunnen laten zien, zeg, wanneer in de lente de sneeuw vijftig jaar geleden smolt, hoeveel hittegolven er in de jaren zeventig waren en hoe dat over vijftig jaar zal zijn bij verschillende scenario’s voor de CO2-uitstoot. Bij het weer van nu hoort ook de weersverwachting voor de toekomst.
Vanwege het afscheid van Paul Luttikhuis organiseert NRC op 29 september in Spui25 (Amsterdam) een symposium over klimaatjournalistiek.
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2025/01/20071300/data88311447-47d2b1.jpg)
DE LEZER SCHRIJFT…Over een fotobijschrift dat met AI gemaakt lijkt
Lezers die de WK-finale op zondagavond gemist hadden, konden in de vroege maandagochtend van 20 juli op de NRC-site lezen hoe een superieur Spanje won van een armoedig Argentinië, zoals de kop met enig leedvermaak allittereerde. Maar de lezer die meteen die ochtend een bericht stuurde naar de ombudsman, was een fotobijschrift opgevallen.
Na de verloren finale was „een zichtbaar geëmotioneerde Lionel Messi” te zien tijdens de prijsuitreiking, stond bij een foto van het Spaanse persbureau EPA. Maar dat niet alleen: de AI-assistent van Microsoft had zich het bijschrift met enige trots toegeëigend. „Copilot said:”, zo begon het.
Dat was een slordigheid, om 7.11 uur waren die woorden alweer weggehaald. Maar de verschrijving verried dat aan dit bijschrift AI te pas was gekomen, en daarover, vond deze lezer, zou NRC open moeten zijn. „In de tijd dat journalistiek zich juist moet onderscheiden van door AI geproduceerde teksten, lijkt me transparantie over het gebruik van AI bij teksten essentieel.”
Hier liet de AI-spellingchecker zijn sporen na
Ja, hier was AI gebruikt, legt de eindredacteur uit die die zondagnacht werkte. Maar AI had het bijschrift over de teleurgestelde voetballegende niet ‘geproduceerd’, maar had enkel op haar initiatief de grammatica nagekeken. De eindredacteur had het bijschrift – een enkel zinnetje dat door EPA met de foto was bijgeleverd – eerst zelf vertaald vanuit het Engels. Dat Copilot na de grammaticacontrole ineens zijn handtekening achterliet, had de eindredacteur niet voorzien.
De NRC Code, die sinds 2024 is voorzien van een lemma over Kunstmatige Intelligentie, laat AI-hulp bij eindredactie expliciet toe. Van de ‘gewone’ tekst van een artikel moet AI afblijven, maar redacteuren mogen AI gebruiken „om suggesties te doen voor koppen, slechtlopende zinnen en andere tekstverwerkingshandelingen”. Redacteuren blijven wel verantwoordelijk voor wat er staat. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om AI-suggesties voor koppen klakkeloos te publiceren.
Dit is op de NRC-redactie terrein dat nog wordt verkend. „Wat we goed gebruik vinden, is geen uitgemaakte zaak”, zegt adjunct-hoofdredacteur Lucas Brouwers. Maar wat Copilot ook mocht beweren: hier was door AI niets nieuws bedacht.
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.