Strategisch is het een van de belangrijkste plekken ter wereld: wat maakt Ceuta zo bijzonder?

Strategisch is het een van de belangrijkste plekken ter wereld. De toegangspoort tot de Straat van Gibraltar en daarmee tot het hele Middellandse Zeegebied – en dus ook tot de Europese Unie: Ceuta (spreek uit: see-oeta). De Spaanse exclave, een uitstekende landtong aan de noordkust van Marokko, ligt op zo’n zeventien kilometer van het Spaanse vasteland. Vrijdag maakten de Spaanse autoriteiten bekend dat er in 24 uur zo’n 60.000 mensen via de zee in Ceuta waren aangekomen. Daarbij kwamen ten minste 43 mensen om het leven.

Dat aantal is duizelingwekkend gezien het feit dat Ceuta nog geen negentien vierkante kilometer groot is en er zo’n 85.000 mensen wonen. Het stukje land behoort tot de oudste bewoonde plaatsen rond de Straat van Gibraltar en is door de eeuwen heen vaak van eigenaar verwisseld. Sinds eind zestiende eeuw valt het onder Spaans bewind en in 1668 kwam het definitief onder Spaanse soevereiniteit te vallen.

Ceuta is, net als de andere Spaanse exclave Melilla, dat vierhonderd kilometer naar het oosten ligt, een autonome stad, met een eigen regering. Beide steden worden door Spanje gezien als integraal onderdeel van het Spaanse grondgebied. Dat zorgt geregeld voor diplomatieke spanningen: Marokko beschouwt Ceuta (dat zij Sebta noemen) als bezet Marokkaans grondgebied en laat met regelmaat weten dat het stukje land geografisch in Marokko ligt en dat de aanwezigheid van Spanje een overblijfsel is van diens koloniale overheersing.

Ceuta is samen met Melilla (Mluliya in het Marokkaans) de enige plaats op het Afrikaanse continent waar een landgrens bestaat met de Europese Unie. Daardoor speelt de stad een centrale rol in het Europese migratiedebat. Dat geldt sterker voor Ceuta dan voor Melilla vanwege de ligging – dichterbij grote Marokkaanse steden en het Spaanse vasteland. Al jaren proberen wisselende aantallen migranten via Ceuta het Schengengebied te bereiken om daar asiel aan te vragen. Dat scheelt ze een gevaarlijke oversteek over de Middellandse Zee, die in de afgelopen jaren tot tienduizenden doden heeft geleid.

Openluchtgevangenis

Pogingen om Ceuta binnen te komen, beginnen veelal in het kustplaatsje Fnideq, van waaruit migranten proberen de resterende vijf kilometer te zwemmen. Daarvoor moeten ze om een grote golfbreker heen, die op de grens in de zee is gebouwd. Die route wordt gezien als kansrijker dan via de officiële grenspost van El Tarajal, maar ook gevaarlijker: de zee kan ruw zijn en de kust ligt vol met scherpe rotsen. De zeeroute wint aan populariteit: jarenlang probeerden migranten juist massaal de grenshekken te bestormen in de hoop dat die onder hun gewicht zouden bezwijken.

Het verklaart ook waarom Ceuta er op het eerste gezicht uitziet als een openluchtgevangenis: de stad is omgeven door driedubbele versperringen met prikkeldraad, zes meter hoge hekken, wachttorens, camera’s en bewegingssensoren. Allemaal bedoeld om migranten zoveel mogelijk af te schrikken en tegen te houden. Die maatregelen hebben effect: veel meer migranten bereiken Spanje via de Canarische Eilanden en de Balearen dan via Ceuta.

Toch maakten Ceuta en Melilla eerder grote migratiegolven mee. In 2021 bereikten zo’n 8.000 migranten Ceuta nadat Marokko hen de grens een nacht lang vrijwel ongecontroleerd liet passeren. Die actie werd algemeen gezien als een drukmiddel in het conflict over de Westelijke Sahara, dat tot in de jaren zeventig nog door Spanje werd gekoloniseerd, en waarin Spanje zich lange tijd neutraal opstelde en zelfbeschikking steunde. Niet lang daarna sprak Spanje zich uit voor het Marokkaanse autonomieplan voor de regio, tot woede van Algerije.

Speelbal

In Ceuta voelen mensen zich vooral speelbal van de instabiele betrekkingen tussen Spanje en Marokko, die ook nu een rol lijken te spelen bij deze nieuwe aankomstgolf – de grenspost aan Marokkaanse zijde was donderdag urenlang niet of nauwelijks bemand, waardoor duizenden mensen via land veel dichterbij de grens konden komen en vrijwel ongehinderd de zee in konden.

De president van Ceuta, een functie vergelijkbaar met die van burgemeester, sprak van een „absolute humanitaire en sociale crisis”. Op vrijdag werden tienduizenden alweer teruggestuurd naar Marokko. Hij prees zijn inwoners, die in deze crisis volgens hem blijk geven van „volharding, volwassenheid en solidariteit”. Op het centrale Plaza de Los Reyes eisten honderden woedende demonstranten donderdag meteen strengere grenscontroles en riepen om meer bescherming door de regering van premier Pedro Sánchez.