Wereldberoemde alpinist Nirmal Purja stond ook voor de emancipatie van Nepalese topklimmers

Nirmal ‘Nimsdai’ Purja zal niet alleen herinnerd worden als onvermoeibaar najager van onmogelijke records op de hoogste bergen ter wereld. Hij staat ook voor de emancipatie van Nepalese en Pakistaanse topklimmers die lang in de schaduw bleven van westerse alpinisten voor wie ze werkten, en inmiddels het voortouw hebben als succesvolle expeditieleiders en ondernemers voor wie het Himalayaklimmen een serieuze bedrijfstak is.

Het mooiste voorbeeld daarvan is een filmpje gemaakt onder de top van de K2, de op een na hoogste berg ter wereld (8610 meter) en extreem gevaarlijk. Tallozen beten zich decennialang stuk op de eerste winterbeklimming, maar op 16 januari 2021 kwamen tien klimmers tegelijk boven, onder een schitterende zon: hand in hand, het Nepalese volkslied zingend, een allstar-team met Nirmal Purja en andere alpinisten die inmiddels de scepter zwaaien in de Himalaya, waaronder Mingma G, Mingma David Sherpa, Sona Sherpa en Dawa Tenzing Sherpa.

Dit was meer dan het slechten van het laatste ‘grote probleem’ op ’s werelds meest iconische bergen, dit was een erkenning voor de bijdrage aan de honderd jaar oude geschiedenis van het Himalayaklimmen, waarin Nepalese en Pakistaanse klimmers een belangrijke maar vaak onzichtbare rol speelden.

58ste beklimming

Nirmal Purja stierf donderdag met negen anderen in een lawine, redelijk laag op de Pakistaanse Broad Peak (8051 meter), een van de veertien bergen hoger dan acht kilometer. Het moest zijn 58ste beklimming worden. Purja reeg toppen aaneen alsof het niets was: in 2019 beklom hij alle ‘achtduizenders’ achter elkaar in zes maanden en zes dagen. Records waren belangrijk voor hem, en voor degenen die zich lieten gidsen door zijn bedrijf Elite Exped, dat hij begon met topklimmers Mingma David Sherpa en Minga Tenzi Sherpa.

Onderwijl ventte hij zijn wilskracht uit waar hij kon, op sociale media en in de Netflix-documentaire 14 Peaks, die hem een beroemdheid maakte tot ver buiten de klimwereld, en tot een exponent van zijn tijd: tweeënhalf miljoen volgers op Instagram, een eigen kledinglijn, zijn foto op billboards.

Alles is mogelijk, het lichaam is tot meer in staat dan de geest denkt, was zijn boodschap, die hij vatte in repeterende mantra’s als ‘succes is geen toeval’, ‘opgeven zit niet in het bloed, meneer’ en: ‘er zijn acht miljard mensen op de wereld en als je nummer 1 wil zijn, moet je harder werken dan die andere acht miljard’.

Leger

Geboren in het dorp Dana, niet ver van de Dhaulagiri (8167 meter), verhuisde de Nepalees-Britse Nirmal Purja (1983) als kleuter naar het laagland van Chitwan; pas veel later begon hij met klimmen. Net als zijn vader en drie broers diende hij als Gurkha-militair in het Britse leger, waar hij bij een elite-eenheid kwam. Zijn ervaringen daar haalde hij regelmatig aan als de basis onder zijn soms bijna onmenselijke doorzettingsvermogen.

Zonder veel ervaring begon Purja in 2012 met relatief eenvoudige toppen in de Himalaya, twee jaar later al beklom hij de Dhaulagiri, en in 2014 Mount Everest. Hij bleek een supertalent met een ongekend uithoudingsvermogen, zeer bestand tegen krankzinnige hoogten.

Het beklimmen van meerdere toppen achter elkaar werd zijn handelsmerk en zijn handel tegelijk: Purja begeleidde geen grote groepen naar boven maar begon klimmers te gidsen die net als hij records najoegen. Die methode en bedrijfsvoering kwam hem op kritiek te staan: de Himalaya verwerd tot een bingokaart van zo snel mogelijk te beklimmen toppen, met militaire logistiek en helikopters die klanten van basiskamp naar basiskamp vlogen, klimmen via de eenvoudigste routes en met hulp van gebottelde zuurstof, en met vooraf door anderen aangelegde vaste touwen. Een nieuw hoofdstuk in de vercommercialisering van het hoogteklimmen: de toppen zijn in reeksen te koop voor wie het kan betalen.

Schokkende foto

Dit terwijl Purja ook degene was die in 2019 de schokkende foto de wereld in stuurde van een lange rij wachtende donspakken voor de top van de Mount Everest, nog steeds emblematisch voor de huidige staat van het Himalaya-alpinisme. Dat enerzijds een afvinklijst is geworden, met luxe basiskampen en drones die materiaal hoger de berg op brengen, en tegelijk een bron van welvaart voor de zeer arme regio’s in Nepal en Kathmandu, waar mensen beter verdienen in de extreem gevaarlijke klimindustrie.

Nimsdai Purja pareerde die kritiek door zelf zonder gebottelde zuurstof te gaan klimmen, en vast te houden aan zijn mantra’s. Hij won een zaak tegen de Himalayan Times, die beschuldigingen publiceerde van illegale helikoptervluchten en trainingen op de Mount Everest. Nadat de New York Times een relaas publiceerde over seksueel wangedrag, bleef een weerwoord uit.

‘Het lawaai is niet gestopt’, schreef hij in zijn laatste post op Instagram over zijn criticasters, ‘ik ben gewoon opgehouden met luisteren’.

Ongeplande beklimming

Zijn laatste beklimming was een ongeplande: Purja had net de top bereikt van Gasherbrum II (8034 meter), en nam met het naderende einde van het klimseizoen in de Karakoram de gelegenheid te baat om ook Broad Peak te proberen. Die ontbrak nog aan zijn volgende, zelf uitgevonden record: twee keer de top van alle ‘achtduizenders’ bereiken zonder gebruik van gebottelde zuurstof.

Er was verse sneeuw gevallen, een gevaarlijke situatie die andere klimmers deed afzien van hun beklimming. Waarom Purja met negen anderen toch besloot naar boven te gaan, is onduidelijk.

‘Ik beschouw geen enkele berg als vanzelfsprekend’, schreef hij in die laatste post. ‘Het draaide nooit om mezelf. Het draait om waar ik voor sta. Jou laten zien dat dat jouw bergen - wat ze ook zijn - beklimbaar zijn.’