Muziek, mode en films gaan ons wél redden – ook al zingt Charli XCX van niet

Kunst heeft macht: al eeuwenlang grijpen machthebbers en activisten ernaar zodra een conflict ontstaat. Musea worden gecensureerd, cartoons worden verspreid en helden worden op marmeren voetstukken gehesen. Op haar nieuwste album Music, Fashion, Film zingt popfenomeen Charli XCX echter dat niets ons nog kan redden: ook muziek, mode en film niet. Maar we ontnemen onszelf de kracht van kunst als we de kunstvormen die zij bezingt niet serieus durven te nemen.

‘Het beheersen van de verbeelding van mensen is waarschijnlijk de hoogste vorm van machtsuitoefening’, sprak politicoloog en planoloog Maarten Hajer in zijn oratie aan de Universiteit Utrecht. Muziek, mode en film zijn hier uitstekende middelen voor. Zo stellen sciencefictionfilms ons in staat verschillende toekomsten te verbeelden en te doorleven. Zodat we niet alleen achter de Mars-visie van Elon Musk aan hoeven te lopen, maar zien dat we zelf een toekomstbeeld kunnen vormgeven om in te geloven. Of, zoals Charli XCX zingt in het nummer Persona: ‘We’re both under the influence of life imitating art / And we both know it’. Je kunt zijn wat je je kunt verbeelden.

Onbewust van invloed

Een kunstvorm als mode bevraagt onze alledaagse leefwereld: waarom mag een vrouw wel een rok dragen naar kantoor, maar een man geen korte broek? Modetrends beïnvloeden daarnaast dagelijks wat we kopen en dragen. Volgens modeconsultant Nsimba Valene Lontanga bepaalt mode de norm waaraan we moeten voldoen: ‘Het zegt wat we mooi vinden en wat niet. Wat we dragen is bewust en onbewust van invloed op ons zelfbeeld. Op hoe we onszelf zien, en hoe we naar de wereld kijken.’ Mode heeft, kortom, macht.

Door haar dubbelzinnige teksten lijkt Charli te twijfelen aan de kracht van muziek, mode en film als middelen voor maatschappelijke verandering. Toch is de albumtitel Music, Fashion, Film al een statement van ontzag voor deze disciplines. Iets wat blijkt uit het feit dat Charli niet alleen muziek maakt, maar zich ook professioneel met films en mode bezighoudt, en zichzelf liever een ‘artiest’ dan een popster noemt.

Ook opvallend: drie iconen uit de vertegenwoordigde disciplines – regisseur Martin Scorsese, modeontwerper Marc Jacobs en muzikant John Cale – staan op de albumhoes afgebeeld. De teksten op het album gaan verder dan ‘nothing’s gonna save us, not music, fashion or film’: Charli XCX bezingt in het nummer Camera de kracht van acteren als vorm van zelfexpressie, en in Magic Metal Montana hoe muziek voor vriendschap en verbinding zorgt. Desondanks gaat het publieke debat rondom het album grotendeels voorbij aan Charli’s duidelijke statement over het belang van kunst.

Achterstand

Het helpt ook niet dat Charli als jong, hip, vrouwelijk popfenomeen direct een achterstand heeft bij het maken van maatschappelijke statements. Zelf schreef Charli hierover op Substack: ‘Als popster kun je niet om het feit heen dat sommige mensen vastbesloten zijn te bewijzen dat je dom bent.’ Ook in de Volkskrant merkte de recensent op dat Charli ‘de gitaar masculien laat ronken’ om de tegenstelling met haar vrouwelijkheid te benadrukken.

Alles wat jong, pop, vrouwelijk en onzeker is, is leuk omdat het commercieel, kwetsbaar en herkenbaar is. Maar serieus, belangrijk en machtig als Grote Kunst? Ho, even! Is dat misschien wel de reden dat Charli drie mannen op de albumhoes heeft gezet in plaats van zichzelf? Om toch wat ontzag af te dwingen?

Wie beweert dat Charli XCX geen politieke invloed heeft, loopt echter achter de feiten aan: in 2024 speelde haar album Brat al een belangrijke rol in de verkiezingscampagne van Kamala Harris. Het hielp de presidentskandidaat om zich te profileren als frisse wind met een zweem van rebellie.

Kracht

In tegenspraak met wat ze nu zingt, toont Charli’s album dus juist de kracht van mode, film en muziek om samenlevingen te beïnvloeden. Het bevraagt maatschappelijke normen, geeft vorm aan toekomstbeelden waarop mensen hun gedrag baseren en inspireert luisteraars tot zelfexpressie en verbinding. Cruciale ingrediënten voor het kritisch bevragen van autoriteiten.

Kunst is een vorm van macht die niet alleen machthebbers, maar ook ons toebehoort. Maar dan moeten we het wel serieus nemen. Dus zing uit volle borst je lievelingslied tijdens de afwas, bewaar je allermooiste jurk niet alleen voor speciale gelegenheden en duik tijdens een hittegolf de bioscoop in: dat is geen simpel vermaak, maar verzet.