Als de revolutie uitbreekt, zijn Sef en Abel erbij, in haute couture: ‘Door onze muziek kunnen mensen even alle shit fysiek eruit schudden’

Vlak voor het optreden van IJsland op Down The Rabbit Hole, het festival begin juli aan een meertje nabij Nijmegen, pakken grijze wolken zich samen. Het is broeierig en benauwd. Abel – warrig blond haar, grote zwarte Acne-zonnebril, peuk in de mond – zit backstage bij de kleedkamer, kijkt naar de lucht en zegt: ‘Ik hoop dat zo meteen de bliksem inslaat op het podium.’

Sef lacht. ‘En dat daar dan het vuur van de revolutie losbrandt.’

Abel: ‘En dat Faisals tranen vloeien omdat hij net een kind in deze wereld heeft gebracht.’

Ja, de wereld gaat naar de klote, maar wij zijn strijdbaar, wij dansen nog, wij lachen nog – dat is kortweg de vibe die IJsland overbrengt, maar dan nergens zo plat. Rappers Sef en Abel vormen samen met producer en dj Faisal Chatar, net vader geworden van een dochter, dit collectief dat een chaotische stuitermix maakt van hiphop, acid house, hyperpop, balkanbeats en nog veel, veel meer. En dat alles gemaakt met een tomeloze punkenergie.

Het is schizofrene ADHD-muziek, gemaakt voor een schizofrene ADHD-wereld. Je kunt het complothiphop noemen, paranoïdepop, of ‘disco-terrorismo’, een term die ze zelf gebruiken in het nummer Osama bin Laden. Samples en soundbites van Geert Wilders, bekende memes, nieuwsfragmenten (‘Ladies and gentlemen, we got him’), Che Guevara en de Surinaamse band Trafassi wisselen elkaar in een noodtempo af. Osama bin Laden is de vaakst terugkerende figuur in de teksten op IJsland 2, het tweede album dat in februari verscheen.

In het nummer Don’t believe de krant, een van de opzwependste tracks van het album, vuren Abel en Sef verschillende complotten – sommige bewezen, andere niet – op de luisteraar af:

Bij het WTC 7 kwam het vliegtuig niet

Irak had geen bommen en Iran ook niet

Bin Laden kreeg les van de CIA

Mo B. kreeg hulp van de AIVD

Baudet kreeg geld van Lex Doegin

En de Bijlmerramp was Israël

De luisteraar wordt zo meegezogen in een radicaliseringsproces en is na het beluisteren van een heel album, kortom, klaar om een regering omver te werpen. Of op z’n minst om ergens tegenaan te schoppen, een instituut, of een bushokje. Door die onstuitbare energie in moedeloze tijden is IJsland al na twee albums een waar livefenomeen geworden – deze zomer staan ze ook nog op Lowlands, Pukkelpop en Into The Great Wide Open, daarna volgt een clubtour – onder jongeren die zijn opgegroeid met het idee dat de toekomst duister is en het einde nabij.

Sef: ‘Je krijgt in deze wereld heel veel ellende naar je hoofd geslingerd de hele tijd. En dat gaat ergens zitten, in je lijf, in je kop. Door onze muziek kunnen mensen die shit, in ieder geval voor even, fysiek eruit schudden.’

Abel: ‘Het is somatische lichaamstherapie.’

Sef: ‘Van fans krijgen we veel dankbaarheid terug. Ze zeggen: dankjewel dat je me hieruit trekt, man, ik word zo gek van alles wat ik hoor en zie.’

Een uur later, halverwege het optreden, is te zien hoe dat werkt. Zwevend boven het open veld van de Hotot, het grootste podium van het festival waar tienduizenden mensen zijn samengekomen voor dit moment, kijkt een drone – de beelden verschijnen kort na het optreden online – van een meter of 100 naar beneden. Naar wat?

Het gewoel van mensen die willen voelen dat ze leven, ondanks alles.

Mensen die hun weltschmerz loslaten tussen gelijkgestemden. Die het doomscrollen even inruilen voor de bezwete schouder van een vreemde in hun gezicht. En, misschien, kijkt de drone ook naar het begin van iets. De energie die wordt opgewekt als atomen op elkaar inbeuken, de vonk die nodig is voor een opstand, voor het afbreken van het systeem en het opbouwen van iets nieuws.

De drone legt vast hoe de drommen mensen dicht op elkaar staan gepakt, zo ingedikt dat bewegen nauwelijks mogelijk is. Maar dan, als een school vissen die allen tegelijk een bocht maken, vormt de massa overal cirkels. Vier, vijf, nee, zeker zes open cirkels. Er ontstaat loze ronde ruimte, plankiers worden zichtbaar. Een enkel mens waagt zich al in die ruimte. De rest wacht af.

Dan begint het.

‘Als de revolutie uitbreeeeekt’, schreeuwen Abel en Sef met een intensiteit die iedereen in beweging zet, richting het midden van de cirkels. ‘Pull ik op in Margiela.’ De school vissen is nu alle coördinatie kwijt, het is pure chaos, mensen rennen op elkaar in, ze klonteren samen, hopen op te gaan in het moment, en in elkaar.

‘Er zit bloed en zweeeeeet’, hitst Abel de meute verder op. ‘Op m’n Vivienne van het rellen.’

Dan begint Sef aan zijn verse, in een paar zinnen vat hij de populistische onvrede én het nihilistische ramptoerisme van sociale media. ‘Politieauto in vlammen. Maak snel pica voor die waggie met z’n allen. Het is eindelijk zover, dus laten we knallen. Clippen, stunnen, kleed je mooi aan. Het is feest, motherfucker! Standbeelden gaan vallen. We gaan rellen, bro, yalla.’

In deze flarden zit al de dualiteit waarin IJsland bijna alles verpakt. Kritiek op het kapitalisme gaat moeiteloos samen met het promoten van hyperconsumentisme en verwijzingen naar de avant-gardistische modehuizen Maison Margiela en Vivienne Westwood. Geweldsverheerlijking, opruiing en felle meningen over politiek, klimaat, oorlog en AI worden verdoezeld, glibberig en ongrijpbaar gemaakt door lagen ironie, absurdisme, vaagheid, hypocrisie en tegenstellingen.

‘Onaanraakbare tovenaars’ zijn ze volgens Abel. ‘Niemand kan ons vastpinnen. Daarom ontsnappen we telkens.’ Tovenarij is ook het concept achter de podiumkledij van Sef en Abel. Ze dragen allebei kanten capes, wit en zwart. De zwarte puntmuts van Abel doet een beetje denken aan de witte kappen van de Ku Klux Klan. ‘Ja’, zegt hij, ‘maar eigenlijk heeft de KKK dat ook gejat van tovenaars, het is cultural appropriation, hun hoogste baas heet The Grand Wizard, toch.’

***

Een paar weken eerder, half juni, komen Sef en Abel binnenlopen in Inter-City, een nieuw cultureel centrum in een oud kraakpand op een rafelrandgebied bij het spoor in Den Haag, opgericht door een vriend van hen, kunstenaar en cultureel ondernemer Steven van Lummel. Ze treden deze donderdagavond op, voor een paar honderd man. Vriendendienstje.

‘We hebben niet gerepeteerd’, zegt Sef. Geen tijd gehad. En de agenda’s helpen niet mee. ‘Faisal woont in Antwerpen. We hebben allemaal drukke levens.’

Abel: ‘Ik besefte vandaag pas dat we niet gerepeteerd hadden, het past ook wel bij het impulsieve karakter van IJsland. We doen alles on-the-spot en intuïtief. Al onze muziek maken we snel en zonder te veel na te denken over het einddoel.’

Sef: ‘En het is ook wel leuk dat er vanavond iets op het spel staat. Dat het fout kan gaan. Zo kan ook iets nieuws ontstaan.’

Yousef Gnaoui (42) en Abel van Gijlswijk (35) hadden allebei al fikse eigen carrières achter de rug toen ze een paar jaar geleden samen begonnen te werken. Sef zat in de vroege jaren 2000 in het rapcollectief Flinke Namen, had vervolgens solo grote hits als De Leven, maakte zeven albums, speelde talloze festivals plat en is creative director bij TopNotch, het grootste hiphoplabel van het land.

Hij staat bekend als een slim, betrokken en verstandig artiest, niet per se de wildste, meer iemand van subtiele beats en genuanceerde, introspectieve en geëngageerde teksten. Begin juni kreeg hij nog de De Lennaert Nijgh Prijs, een oeuvreprijs voor tekstschrijvers.

Des te verrassender is de combinatie met Abel, die meestal hoekig schreeuwrapt in een plat Amsterdams accent en verder bekend is als frontman van Hang Youth. Deze punkband had culthitjes met Belastingdienst, Leg de Zuidas in de as en Je haat geen maandag, je haat kapitalisme. Nuance en subtiliteit zijn geen etiketten die snel op Abel worden geplakt.

‘Stem van een generatie’, doopt Abel zichzelf op IJsland 2. ‘Metatron van de frustratie. Als geloof een opiaat is, ben ik de methadon. Yeah junks, recht van de bron.’

Abel predikt al jaren een radicaal-links, anti-kapitalistisch en anarchistisch geluid, op vele podia. Hij ging het land door met de theatertour Rebranding Anarchisme en schreef het boek Chaotisch denken voor gevorderden. Met het soloalbum Ⓐ, uitgebracht bij het label Burning Fik dat hij met vriend Pepijn Lanen van De Jeugd van Tegenwoordig bestiert, bracht hij een grotere gelaagdheid en volwassenheid aan in zijn muziek; vloeiende meditatieve raps over het boeddhisme én de bank beroven.

Moeiteloos hadden ze zo ieder hun eigen pad kunnen blijven volgen. Maar samen lijken Sef en Abel zichzelf een paar jaar geleden opnieuw te hebben uitgevonden. Toen ze een paar keer als duo een nummer maakten, merkten ze dat ze in de studio een chemie hadden, vertellen ze tijdens het eten in Inter-City, iets nieuws in elkaar naar boven haalden. Daar kwam onder meer het liedje De Machine uit voort.

Sef: ‘We zeiden toen al weleens: we moeten een keer een heel album maken samen. En toen deed ik een show in Paradiso en kwam Abel als verrassing op het podium om De Machine te doen. De zaal ontplofte echt. Toen zei Abel meteen na de show: oké, we moeten nu echt die plaat maken.’

Abel: ‘Waarom wij als duo werken is ook: wij zijn allebei rapnerds. Daar kunnen we echt heel diep in gaan, hoe teksten zijn opgebouwd, dat iets grappig, maar ook stoer moet zijn én ergens over moet gaan, allemaal tegelijk, en dan het liefst ook nog dubbelzinnig moet zijn.’

Sef: ‘En wat we ook allebei hebben: interesse in alles, gewoon een fuck geven om alles eigenlijk. Ik heb over alles een mening, van een T-shirt of een boek, tot een gebouw, tot de politiek, en daar hebben we het dan de hele tijd over.’

Toen ze zich een weekje terugtrokken in een huisje in de Ardennen met producer Faisal Chatar hadden ze al snel een plaat af. En toen die af was, wisten ze eigenlijk al meteen dat er nóg eentje moest komen. Het eerste nummer van het tweede album heet Hete take – internettaal voor: controversiële mening.

‘Ik heb een hete take!’, schreeuwt Sef bozer dan hij ooit heeft geklonken. ‘We hebben te veel koeieeeeen. Nederland is leeg. Er is plek voor iedereen. Laat alle Syriërs komen. En blijven. En neuken.’ Hoewel hij altijd al uitgesproken links was, waren zijn teksten nooit zo direct en lomp als dit.

‘Ja, dat meen ik serieus, maar het klinkt ook als een grap en daarom werkt het denk ik’, zegt Sef, terwijl er artisjokken, aubergine in beslag, gefrituurde boerenkool en vegakip worden geserveerd en Abel het ‘duurste glas witte wijn’ van de kaart bestelt, een Argentijnse chardonnay. ‘Wij vinden het leuk om onze denkbeelden uit te dagen. Slaat het ergens op?’

Is dat ook waarom Osama bin Laden telkens terugkeert op de plaat?

Abel: ‘Ja, hij is de Coca-Cola van het terrorisme.’

Sef: ‘Een soort rorschachtest. Wat zie je in hem? Een paar jaar geleden ging op TikTok opeens die brief van Bin Laden viral die hij in 2002 schreef aan Amerika. Jonge gen Z-Amerikanen zagen opeens dat hij allemaal best zinnige dingen had te zeggen over het Amerikaanse buitenlandbeleid, het vermoorden van onschuldige burgers in het Midden-Oosten, de steun aan Israël.’

Abel: ‘Wij gebruiken hem in onze muziek om het westerse wereldbeeld een beetje te kietelen. Hij is het gezicht van dood en verderf geworden, maar hij was óók een verzetsstrijder.’

Maar hij hééft ook dood en verderf gezaaid.

Sef: ‘Ja, maar het vreemde is: hij is het exclusieve gezicht van dood en verderf geworden.'

Abel: ‘En Barack Obama niet, terwijl die ook dronestrikes op kinderen uitvoerde. Het gaat ons erom: wanneer is gewapend verzet gerechtvaardigd? Dat is een vraag die we opwerpen op de plaat, maar waarop we niet meteen een antwoord hebben. Wat is oorlog? Hoeveel burgerdoden mogen vallen om een bezetting te beëindigen? Mogen er dan ook mensen sterven om de Palestijnse bezetting te beëindigen?’

Sommige teksten op de plaat zijn behoorlijk expliciet. Rollen met die kop is een vrolijk nummer over guillotines. Met daarin de strofe: Ik zou hem graag voorstellen aan een Zio / Maak kennis met Guillo / Tine / Hiero. Toch lijken jullie daar makkelijk mee weg te komen.

Sef: ‘Als je er zo losse quotes uit gaat trekken, ja, dan kun je over van alles boos worden. Maar ik weet dat als je de plaat luistert van begin tot eind, dan begrijp je de context waarin wij deze dingen zeggen. Wij denken ook elke keer als we een plaat uitbrengen dat mensen heel boos worden, maar dat gebeurt dan niet. Elke keer denk ik: oké, nu hebben we wel echt het randje van wat bespreekbaar is gevonden. Ook over Osama bin Laden. Ik dacht: dit gaan mensen moeilijk kunnen verteren. Maar volgens mij snappen ze precies de nuances.’

Abel: ‘Er is veel meer revolutionair potentieel in onze samenleving dan wij hadden gedacht. En de tegenkrachten weten niet hoe ze met kunst moeten omgaan.’

Ik moest denken aan punkact Bob Vylan die in Paradiso opriep om de ‘zionisten op straat’ op te zoeken. Toen kwam er wel een massale tegenreactie.

Sef: ‘Maar Bob Vylan is echt expliciet activistisch. Wat zij doen is een pamflet. Wat wij doen is veel gelaagder, we willen ook helemaal niet een pamflet verkondigen, wij willen in eerste instantie entertainment maken, maar dan wel entertainment die je aan het denken zet of aan het lachen maakt. Muziek is niet het juiste medium voor directe verandering.’

Abel: ‘Er is natuurlijk een heel circus van ophef dat wordt opgetuigd rond zo’n incident. Het mechanisme erachter wordt dan heel zichtbaar: dus nu moeten we het opeens met z’n allen hebben over of die ene guy van Bob Vylan iets heeft gezegd wat niet mag? Terwijl er elders duizenden doden vallen en daar mag je niet boos over worden? Onze fans prikken daar doorheen.’

Sef: ‘Ik denk dat veel mensen daar doorheen prikken, niet alleen jongeren, maar hele generaties.’

Abel: ‘En de mensen die de ophef opkloppen, die daarvan leven, die kiezen heel zorgvuldig waar het opkloppen van de ophef wel zin heeft en waar niet. En onze shit is dan net te verwarrend, te tussen de regels door, te complex. En dan maken ze een inschatting: deze strijd gaan we niet winnen want IJsland is te glibberig.’

Toch belandde Sef dit jaar in een bescheiden mediastorm over zijn mening. In het IJsland-nummer Hemel & Aarde, waarin een sample van Edsilia Rombley het refrein vormt, rapt Sef: Nu mag ik niet in de heli, want m’n mening is gevaarli. In een korte documentaire van 3voor12 legde hij uit dat hij was afgezegd voor meerdere optredens op Bevrijdingsdag, omdat het Nationaal Comité 4 en 5 mei dit jaar kiest voor ambassadeurs die minder uitgesproken zijn over internationale conflicten.

In een interview met de Volkskrant zei de voorzitter van het comité vervolgens dat Sef slechts op een ‘longlist’ stond, ‘zoals veel artiesten’. Zijn mening over Israëlische misdaden tegen de Palestijnen in Gaza zou niet de reden zijn geweest dat hij niet was geselecteerd. Waarna Sef het appje van het comité op Instagram zette, en kortweg gelijk kreeg.

Abel, lachend: ‘Voilà. Don’t believe de krant.’

Sef: ‘Ik heb achteraf wat mensen gesproken en kunnen uitzoeken wat er nou achter de schermen was gebeurd. Er waren wel echt mensen die me hebben tegengewerkt. Ik denk dat het een combinatie was van angst en onhandigheid.’

Abel: ‘En van buitenlandse inmenging, de lange arm van de Mossad. Er zijn gewoon lobbyorganisaties die namens de staat Israël hier invloed uitoefenen. Hoe denk je dat het bij Bob Vylan ging? Wie deed daar aangifte?’

Je doelt nu op het Cidi. Hoe weet je of die organisatie invloed uitoefent op het comité 4 en 5 mei?

Sef: ‘Dat is een van die belangengroepen, ja, niet de enige. Die proberen voortdurend één narratief naar voren te brengen over Gaza. Dat is hun taak. Dat is niet een samenzweringstheorie.’

Maar het kan toch ook dat het comité bang was voor commotie?

Abel: ‘Welke commotie? Wie maakt die commotie? Want vanuit de samenleving komt er niet zo veel commotie. Die komt van een paar roeptoeters op X en een paar lobbygroepen. Dat is allemaal zo makkelijk te fabriceren, die ophef. Ze hoeven alleen maar een tweet te sturen, aangifte te doen en het is dagenlang landelijk nieuws.’

Op dat moment komt Faisal Chatar binnen, net aangereden vanuit Antwerpen. Abel: ‘Faiske, ik heb je gemist, man.’

Faisal: ‘Ja, het is te lang geleden.’

Abel: ‘Hij is van de Volkskrant, dus let op je woorden.’

Faisal: ‘Zet gewoon onder alles: Fais zegt hetzelfde.’

Abel: ‘Maar hij verwoordde het net spitsvondiger.’

Sef en Abel beginnen uit te leggen dat het ADHD-gehalte van IJsland, het gejaagde afwisselen van stijlen, samples, effecten en tempo’s, elke paar seconden iets nieuws, vooral voortkomt uit het brein van Faisal. Sef: ‘Hij heeft veel ervaring als feest-dj. Hij kent alle trucjes om mensen op te zwepen, bij de les te houden.’

Abel: ‘Op een gegeven moment vonden we de muziek van IJsland net te saai en toen zeiden we tegen Fais: doe gewoon wat je zou doen als je nu dj in een club zou zijn. Vanaf toen ging hij los en viel alles op z’n plek.’

Faisal: ‘Ik heb ook gewoon een korte aandachtsspanne. En ben constant op zoek naar iets nieuws. Mijn oren staan altijd open, ik pik snel iets op als ik iets hoor. Dat kan een kinderkoor zijn dat ik hoor op Instagram. Het geluid van een verfmixer. Of de textuur van een synthesizer bijvoorbeeld. Ik pak een synth uit balkanbeats en gooi het in de mix met iets heel anders. Dat doe ik allemaal heel snel en in die chaotische energie ontstaat de sound van IJsland.’

***

Zondagmiddag 13.00 uur, de laatste dag van Down The Rabbit Hole. Sef en Abel stappen backstage uit een busje. Ze hebben een middag in het zwembad in hun hotel bij Nijmegen gehangen, nadat ze een dag eerder allebei optraden op Wilde Weide Festival in Flevoland. Abel: ‘We waren contractueel verboden om daar als IJsland op te treden, maar uiteindelijk stond ik toch even bij Yousef op het podium.’

Tijdens de lunch – scrambled eggs en salade – herinnert Abel zich de eerste keer dat hij op DTRH was. ‘Ik ben toen van het festival gekickt omdat ik me backstage had misdragen. Ik was mee met Pepijn (Lanen, red.) en die was met De Jeugd headliner en daardoor dacht ik dat ik ook too big to fail was, hahaha. Veel geleerd die avond.’

Sef: ‘Dat is wel de beste reden ever om van een festival gegooid te worden.’

Down The Rabbit Hole is tevens het festival waar het allemaal begon, waar IJsland vleugels kreeg, in 2024. Sef: ‘Ik was special guest hier en mocht wat dingen op het programma invullen. En ik wist toen al dat de plaat IJsland af was en een paar weken voor het festival uitkwam.’

Abel: ‘Op het blokkenschema stond alleen een vulkaan-emoji. Maar het was het slechtst bewaarde geheim ooit. Iedereen kwam erop af. De tent puilde uit.’

Sef: ‘Het was madness.’

Een paar minuten later zit Abel opeens midden in een rant over kwantumfysica en hoe alles tegelijkertijd gebeurt. ‘Op het allerkleinste niveau is het gewoon fucking chaos en kan hetzelfde op twee plekken tegelijk gebeuren. Dat kan ons brein niet aan. We willen helderheid. Maar ik omarm de chaos juist als iets spiritueels. Dat concept zit ook in het zenboeddhisme ingebakken. Het is een diepe waarheid dat twee contrasterende dingen tegelijk waar kunnen zijn. Dat vinden mensen heel moeilijk.’

Sef: ‘Vooral jonge mensen.’

Abel: ‘Ook oude mensen, man. Osama bin Laden is een massamoordenaar, maar kan ook het product zijn van onderdrukking. Deal with it. Nog een voorbeeld: de dood is slecht. Maar kan ook het begin van iets nieuws zijn, of het einde van iemands lijden. Die dubbelheid zit in alles wat we maken.’

Sef: ‘De dood kan je ook doen waarderen wat is geweest. Als je iets of iemand kwijtraakt, betekent het wel dat je iets hebt gehad.’

Abel knikt. Ze spreken beiden uit ervaring. Sef verloor zijn vader toen hij 17 was, Abel toen hij 25 was. Kwam toen de openbaring dat twee dingen tegelijk waar kunnen zijn? Abel: ‘Ja, dat. En door lsd.’

Sef lacht. ‘Precies. De eenheid van de wereld zie je dan even.’

Abel: ‘Het gebrek aan verschil tussen de dingen dringt dan tot je door.’

***

15.00 uur. Tijd om te signeren. Er vormt zich een lange rij van fans, veelal twintigers gekleed in IJsland-merch, bij de platenzaak op het festivalterrein. Sef, Abel en Faisal tekenen schorpioenen, boeken en andere objecten uit hun teksten op de platenhoezen.

‘Dit is de eerste lp die ik ooit heb gekocht’, zegt Bente van Katwijk (24). ‘En ik heb niet eens een platenspeler!’ Met haar vriendin Meike Hartog (24) legt ze uit dat IJsland haar hoop en kracht geeft, omdat ze het gevoel heeft samen met lotgenoten ‘in verzet’ te komen.

Ook Marijn Koops (27) en Hidde Sirag (23) hebben soms een ‘moedeloos gevoel’ als ze denken aan hoe ze de wereld moeten verbeteren. Maar als ze naar IJsland luisteren voelen ze zich ‘strijdbaar’. Koosje Masselink en Ellen Wasscher, beiden 19, noemen de muziek een ‘lichtpunt in de duisternis’ en een manier om de ‘shit van je af te dansen’. Duiken ze straks de moshpit in? ‘Natuurlijk!’

Terwijl fotograaf Nick Helderman de fans in beeld brengt en ze wat instructies geeft, roept Abel: ‘Typisch mainstreammedia. Altijd alles ensceneren!’

***

17.00 uur. Bijna showtime. Sef stoomt nog even zijn broek in de kleedkamer. Labelmanager Eva komt aanlopen met een fles Noilly Prat, een bestanddeel van een negroni, hun favoriete cocktail. ‘Liefies, mama heeft iets voor jullie.’ Wanneer willen ze die negroni? Abel: ‘Precies mid-show.’

Sef en Abel trekken hun kanten tovenaarspak aan. Faisal doet zwarte cowboykleding aan. Abel: ‘Hij is Clint Middle-Eastwood.’ Abel rookt een peuk en stampt ’m dan uit met zijn zwarte chunky Dries Van Noten-boots.

Achter de coulissen doen Sef en Abel nog snel wat squats en push-ups om zichzelf en hun spieren op te pompen. Abel spiekt door de gordijnen. ‘Het staat kankervol, ouwe!’ Dan een huddle, met het hele team. Faisal start de muziek van Hete take, Abel loopt op en rapt: ‘Ik heb een hete take. Nuke de bank. Geef iedereen hypotheek. Zonder rente.’

*

Het laatste nummer van de show is Tijdsgeest, dat gaat over de progressieve krachten en de conservatieve krachten die elkaar afwisselen in de maatschappij en eindigt met Sef die rapt: ‘We gaan achteruit, we gaan achteruit, we gaan achteruit.’ En dan Abel: ‘En we gaan vooruit, en we gaan vooruit, en we gaan vooruit.’

Het hele veld host meters naar achteren en dan weer naar voren, keer op keer. En dan springt Abel in het publiek en laat zich meevoeren op het gedein.

Na afloop laat hij zich in de coulissen in de armen van Sef vallen, daarna doet hij een handstand. ‘Sickste ooit, toch? Wat the hell.’ En de revolutie? Sef: ‘Ik had wel echt even het gevoel dat die ging uitbreken.’

Abel: ‘Als de bliksem was ingeslagen, was het sowieso gelukt.’