'FVD-basisschool' opent de deuren: 'Dit is wat vrijheid van onderwijs kan zijn'

Bijzonder nieuws, schreef FVD-oprichter Thierry Baudet eind juni in een enthousiast bericht op de site van de partij. Midden augustus opent namelijk de Renaissanceschool (opnieuw) de deuren in Almere.

En daar zijn zorgen over in de Tweede Kamer. Bijvoorbeeld over de vraag of het wenselijk is dat een school zo verbonden is met een politieke partij. Maar ook over het feit dat jongens en meisjes op die school op een verschillende manier les krijgen (de partij zegt de "biologische verschillen tussen seksen te erkennen").

De basisschool, waarop "alles in het teken staat van de Oude Europese Wereld", past bij wat FVD wil zijn. Niet alleen een politieke partij, maar een maatschappelijke beweging. Daar komt nog bij dat de partij regelmatig onder vuur ligt vanwege haar denkbeelden over bijvoorbeeld remigratie en banden van leden met extreemrechtse organisaties.

Een eerdere poging van FVD om een school te openen strandde na twee jaar vanwege geldgebrek. Nu krijgt de school financiering van de overheid omdat ze een speciaal traject heeft doorlopen.

En dus kwamen er Kamervragen van VVD en D66. Hoe kan het dat er publiek geld is voor een school "die door een politieke partij expliciet als 'onze eigen school' wordt gepresenteerd?", vraagt VVD'er Arend Kisteman aan staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs). D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk benadrukte in haar Kamervragen dat de vrijheid van onderwijs "geen vrijbrief is voor discriminatie, uitsluiting, antidemocratische vorming of partijpolitieke indoctrinatie".

Toch is de oprichting van de Renaissanceschool in de basis wel wat vrijheid voor onderwijs kan zijn en waar het voor zou moeten staan, zegt Gerdien Bertram-Troost. Zij is hoogleraar Onderwijs in levensbeschouwelijk en pedagogisch perspectief aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Dat heeft vooral te maken met artikel 23 van de Grondwet, waarin de vrijheid van onderwijs is vastgelegd. "Die wet maakt het mogelijk voor mensen om scholen op te richten die passen bij het eigen wereldbeeld", legt Bertram-Troost uit.

Daardoor hebben we in Nederland naast openbare scholen ook "bijzondere scholen" die zijn gestoeld op een levensovertuiging of geloof van ouders. Denk aan reformatorische scholen, islamitische scholen of montessorischolen. En nu dus ook de Renaissanceschool.

Het is historisch gezien dan ook niet gek dat er een school wordt geopend op basis van levensbeschouwelijke overtuigingen, zegt Job Buiting. De onderwijsrechtexpert denkt wel dat de opvattingen over onderwijs en hoe de grondrechten zich tot elkaar verhouden, zijn veranderd. En dus ook de discussie die bij de opening van zo'n school komt kijken.

Het recht op vrijheid van onderwijs zoals we dat nu kennen stamt immers al uit 1917. Toen zat Nederland nog in de verzuiling, legt Buiting uit. "Terwijl nu over het algemeen gelijkwaardigheid en tolerantie belangrijk worden gevonden."

Die vrijheid van onderwijs in ons land komt met verantwoordelijkheden, benadrukt Bertram-Troost. Zo is er de plicht voor elke school om leerlingen ook kennis te laten maken met andere mens- en wereldbeelden.

Daarnaast moeten scholen "actief burgerschap en sociale cohesie" bevorderen. Daar is tegenwoordig formeel toezicht op. Dat toezicht zal er straks ook zijn voor de Renaissanceschool, zegt Bertram-Troost.

Ook Buiting wijst op de burgerschapseisen. Tegelijkertijd geeft de Grondwet scholen bewust veel vrijheid, zegt hij. Daar ziet de onderwijsrechtexpert een moeilijkheid, want de inspectie kan maar tot op zekere hoogte toezicht houden op de precieze invulling van het burgerschapsonderwijs.

De tijd moet uitwijzen hoeveel interesse er is in de Renaissanceschool en hoe het onderwijs gaat uitpakken, zegt Bertram-Troost. "Maar in de basis hoort het bij het stelsel dat we hebben."

Is het stelsel dan nog wel goed, is een vraag die nu in de lucht hangt in de Kamer. De grondrechten, waaronder de vrijheid van onderwijs, kun je echt niet zomaar aanpassen.

Tegelijkertijd nam de Kamer in 2020 wel zelf een wet aan die de voorwaarden voor het openen van een nieuwe school versoepelde. Die wet moet worden herzien omdat deze zou zorgen voor "onvoorziene problemen", spraken D66, VVD en CDA eerder dit jaar af in hun coalitieakkoord.

De Kamer maakte zich destijds namelijk al zorgen dat dankzij de wet vooral nieuwe bijzondere scholen geopend zouden worden. Dat is ook het geval, bleek begin dit jaar uit onderzoek. De meeste nieuwe scholen vallen onder de noemer 'bijzonder onderwijs', waarbij het grootste deel een islamitische school is. Ook de Renaissanceschool heeft door de versoepelde regels de deuren kunnen openen.

Herziening of niet, de FVD-school kan deze maand gewoon van start en zal - net als andere beginnende scholen - binnen een jaar bezoek krijgen van de onderwijsinspectie.

Er zijn momenteel twaalf aanmeldingen, laat directeur Douwe Filz weten. De school mikt op acht tot zestien leerlingen en er komen nog steeds aanmeldingen binnen, zegt Filz. "Niet alle ouders die hun kind aanmelden worden ook aangenomen op de Renaissanceschool. Het is essentieel dat ouders onze levensovertuiging onderschrijven."