Bijna 3 miljoen Turkse honden 'verdwenen' na invoering dierenbeschermingswet

De wet in kwestie is de zogenoemde Dierenbeschermingswet 5199. Maar volgens ngo's, dierenactivisten en de Turkse oppositie is er geen sprake van bescherming. Vooral omdat zwerfdieren die ziek of zich agressief gedragen, voortaan kunnen worden afgemaakt. Het gaat daarbij vrijwel uitsluitend om zwerfhonden. Tegenstanders spreken van een "slachtingswet".

Daarnaast schrijft de wet voor dat de straathonden voortaan moeten worden opgevangen na sterilisatie en/of castratie. De dieren blijven vastzitten totdat ze overlijden, tenzij er iemand komt voor adoptie. Voorheen werden de zwerfhonden na behandeling weer uitgezet.

Die methode was niet langer houdbaar, stelde de regering in de aanloop naar de wetgeving. Op dat moment waren er naar schatting ruim vier miljoen straathonden in Turkije. Volgens adviseur Ahmet Yavuz Karaca van het ministerie van Binnenlandse Zaken is dat aantal teruggebracht tot zo'n 1,25 miljoen. Van dat aantal zou 78 procent - ongeveer 975.000 straathonden - inmiddels zijn opgevangen.

"Waar is de rest?", vraagt dierenactivist en -pensioneigenaar Elif Asel* zich hardop af. Asel zorgt al zo'n veertig jaar voor straathonden in Istanboel en omgeving. Volgens haar wordt met de wet op "rampzalige wijze" een grotendeels door de regering zelf gecreëerd probleem 'opgelost'.

Asel stelt dat de regering nooit serieus werk heeft gemaakt van de sterilisatie en castratie van zwerfdieren, terwijl er voldoende kansen voor waren en kennis over is. "Inspecteurs en dierenartsen komen al jaren overal voor controles van vee. Als je hen in al die uithoeken ook zwerfhonden had laten aanpakken, dan was die wet helemaal niet nodig geweest."

De Turkse regering wijst op de risico's van de verspreiding van ziektes door zwerfdieren als een van de redenen voor de wet. Volgens adviseur Karaca van het ministerie is het aantal gevallen van rabiës in Turkije tussen 2014 en 2024 meer dan verdubbeld. "Als er toeristen uit Duitsland of Nederland komen, dan reizen ze af in de wetenschap dat ze naar een risicoland gaan."

Volgens Asel is dat een logisch gevolg van het niet eerder aanpakken van het probleem van zwerfdieren. In plaats daarvan werd na invoering van de wet begonnen met het op grote schaal oppakken van dieren. Een professionele aanpak bleef volgens Asel achterwege: "Zwerfhonden werden bij bosjes in bestelbusjes gegooid door onbekwame medewerkers van onbekende bedrijven."

Dat zijn geen spookverhalen, want Karaca zei in april in zijn toelichting dat er op een zeker moment tot wel 25.000 zwerfdieren per week van de straat werden gehaald. "Inmiddels ligt dat aantal op zo'n 2.500 dieren", liet de adviseur weten.

Sinds de invoering van de wet duiken op sociale media regelmatig gruwelijke beelden op van illegale dodingen, verwaarlozing en wantoestanden in opvangcentra, en massagraven. De Nederlandse dierenwelzijnsorganisatie House of Animals sprak onlangs in Turkije een dierenarts daarover. "Elke gemeente heeft een eigen geheime begraafplaats", zei de klokkenluider. Asel kent die verhalen ook.

In opvangcentra gaat de lijdensweg verder, áls er al opvanglocaties zijn. "Vrijwel iedereen die zich met dierenopvang bezighoudt, wist dat er bij de invoering van wet nauwelijks voldoende opvangcentra waren. Om nog maar te zwijgen over voldoende geschoold personeel en genoeg middelen als medicijnen en dierenvoeding", zegt Asel.

Karaca stelde in april dat in alle 81 provincies opvanglocaties waren en dat er nog altijd locaties bijgebouwd en uitgebreid worden. Maar hij zei niet wat de stand van zaken in 2024 was, toen de wet werd ingevoerd. Daarnaast liet de adviseur weten dat op peildatum 15 maart 2025 in 51 van de 81 provincies verenigingen waren opgericht voor de opvang van zwerfdieren.

"Als je dieren van de straat gaat halen voordat er voldoende opvangcentra en mensen zijn, dan is het niet zo gek dat er bijna drie miljoen zwerfhonden zijn 'verdwenen'", gaat Asel verder.

Karen Soeters van House of Animals bezocht dierenasiels en opvangplaatsen in de omgeving van Izmir voor een reportage. Daar zag ze verwaarloosde honden opeengepakt in veel te kleine betonnen hokken. "Ze waren graatmager, ziek en hadden verwondingen", zegt Soeters tegen NU.nl. Asel zag hoe veel van zulke honden in dergelijke opvanglocaties een goedkope en dodelijke kaliumchloride-injectie in het hart kregen in plaats van verzorging.

Weer andere activisten proberen er het beste van te maken. Een van hen is Billur Karabenli van een lokale werkgroep voor dierenrechten in Istanboel. "We hebben een tijdlang geprotesteerd tegen de wet, maar de maatregelen zijn er uiteindelijk gekomen en de dieren zijn in opvanglocaties terechtgekomen. Als we voor ze willen opkomen, dan moeten we daar zijn", zegt ze.

Vrijwilligers van de werkgroep gaan daarom op vaste dagen in de week naar opvanglocaties in Istanboel. Daar ondersteunen ze de medewerkers die voor de dieren zorgen. "Op die manier dragen we eraan bij dat de zwerfdieren op een goede manier worden opvangen", gaat Karabenli verder.

De werkgroep probeert daarnaast deze samenwerking met de deelgemeente te formaliseren. Op die manier hopen de vrijwilligers met een format te komen dat ook in andere deelgemeenten of in andere steden kan worden toegepast.

"Veel lokale autoriteiten weten zich nog altijd geen raad met dierenopvang. En in plaats van daartegen te protesteren willen we het gesprek met ze aangaan", onderstreept Karabenli. "We moeten samen een manier vinden die werkt."

*Op verzoek van de geïnterviewde is een gefingeerde naam gebruikt. Echte naam is bekend bij de redactie.