De valkuil van Frans Timmermans

Zet Rob Oudkerk in een boksring tegenover Frans Timmermans en er valt geen enkele rake klap. De twee PvdA-prominenten – de een wat voormaliger dan de ander – bewegen veel, ze maken heus ook slaande bewegingen, voor de argeloze kijker lijkt het misschien op een gevecht, maar het mist elke precisie. Dat stel ik me althans voor als ik zie hoe Oudkerk deze week in Goedenavond Nederland (WNL) Timmermans aanvalt. Met grote, maar niet met rake woorden.

Steen des aanstoots is een interview van schrijver Ilja Leonard Pfeijffer met Timmermans in de Belgische krant De Morgen. Timmermans stelt daarin dat de redenering van rechts en extreemrechts in Israël dezelfde is als die waarmee de nazi’s de Holocaust verdedigden: „Wij Joden kunnen alleen maar overleven als de Palestijnen weg zijn. Nazi’s zeiden destijds dat het Duitse volk, het Arische ras alleen kon overleven als de Joden weg zijn.” Volgens Oudkerk stelt Timmermans zo de Holocaust gelijk aan „wat er nu in het Midden-Oosten gebeurt”, daarmee zou hij de Holocaust bagatelliseren.

Dat is een harde uithaal in het luchtledige. Timmermans vergelijkt met die woorden de argumentatie van de plegers van genocide, niet de ernst of de omvang van hun misdrijven. Het is dus een beschuldiging van niks. Ook de voorspelbare aangifte wegens groepsbelediging en haatzaaien door een groep nabestaanden van Holocaust-slachtoffers is kansloos. Wie in Timmermans’ woorden iets geringschattends over de Holocaust zegt te lezen, moet beter lezen, of is simpelweg te kwader trouw.

Dat gezegd hebbende: Timmermans kent ontzettend veel woorden, maar dat betekent niet dat hij ze zorgvuldig kiest. Oudkerk begon er niet over, maar een paar zinnen later gaat Timmermans een stap verder: „Hun grootouders en overgrootouders is in de nazitijd iets verschrikkelijks overkomen: de Holocaust, waarbij ze werden vernietigd, en nu doen zij precies hetzelfde met een ander volk.” Hij noemt dat ronduit verbijsterend.

Timmermans geeft met de kwalificatie ‘precies hetzelfde’ niet alleen munitie aan zijn tegenstanders, het is ook een nogal slordige redenering. Eerst stelt Timmermans namelijk dat rechtse Israëliërs de genocide op Palestijnen noodzakelijk achten voor hun eigen voortbestaan, maar vervolgens zegt hij hun daden niet te begrijpen omdat Joden in de Tweede Wereldoorlog hetzelfde is aangedaan. Dat is een vreemde gedachtegang; als er iets is wat je een volk dat zo onmiskenbaar existentieel is bedreigd moeilijk kwalijk kunt nemen, is dat het zich existentieel bedreigd voelt.

Het is vooral zo onnodig. Waar het ook over gaat, Timmermans moet en zal het met bloemrijke zinnen in historisch perspectief plaatsen. Je hebt de Holocaust helemaal niet nodig om de kwaadaardigheid van de genocide op Palestijnen te omschrijven, maar Timmermans kan het gewoon niet laten. Als je z’n fiets onder zijn neus vandaan jat, zal hij je er nog aan herinneren dat de Duitsers destijds hetzelfde deden.

Timmermans is een verhalenverteller. Zijn valkuil is dat hij te snel iets zegt dat op het moment zelf goed van pas komt, maar dat achteraf nogal onhandig blijkt. Toevallig zat ik in het publiek toen hij in 2014 zijn beruchte MH17-uitglijder maakte. Omdat Jeroen Pauw een kritische vraag had gesteld over zijn veelgeprezen speech in de VN Veiligheidsraad, liet Timmermans zich ontglippen dat er een slachtoffer was gevonden met een zuurstofmasker op zijn mond. Dat klopte niet en had hij niet moeten zeggen, maar het kwam op dat moment even goed uit voor zijn verhaal.

Tegenover een gelijkgestemde als Pfeijffer permitteert hij zichzelf dan weer te veel rommelig gefilosofeer. Natuurlijk worden zijn woorden vervolgens ook nog eens verdraaid, maar dat heeft hij toch in elk geval een klein beetje aan zichzelf te wijten.