Pride gaat over pluralisme, niet over politieke zuiverheid

Een dag die in het teken stond van vreugde en solidariteit, sloeg vorige week zaterdag in Berlijn om in een dag van verdriet en ontreddering – voor de lhbtiq+-gemeenschap én voor een heel land. Deze zaterdag varen tientallen boten door de Amsterdamse grachten tijdens WorldPride, eveneens om gelijkheid te vieren. Net als in Berlijn zullen er regenboogvlaggen zijn, queer mensen en bondgenoten. Maar er is ondertussen een heel ander debat losgebarsten dat invloed zal hebben op WorldPride in ons land.

Het zou kunnen dat, ondanks een verbod op nationale vlaggen tijdens WorldPride, we Palestijnse of zelfs Israëlische vlaggen zullen zien. Die worden gedragen door mensen die zich verbonden voelen met hun land of met een idee, maar die zich tegelijk uitspreken tegen de oorlog, tegen de regering-Netanyahu, Hamas of tegen het geweld dat volgens hen in hun naam wordt gepleegd.

Dat vooruitzicht roept ongemak op. Niet omdat Pride politiek is geworden (dat is altijd al zo geweest) maar omdat het ons confronteert met moeilijke vragen over de betekenis van gedeelde ruimtes en hoe comfortabel we zijn met het pluralisme daarin.

Na de aanslag op Christopher Street Day in Berlijn leek vrijwel onmiddellijk alles onderdeel te worden van hetzelfde debat: terrorisme, islam, migratie, Pride, Palestina, Israël en veiligheid. Alsof al die onderwerpen onderdeel zijn van hetzelfde probleem. Maar een islamistisch gemotiveerde aanslag zegt iets over gewelddadig extremisme. Het zegt niets over miljoenen moslims die met die ideologie niets te maken hebben.

Gesprek over radicalisering

Wat de aanslag blootlegt, is dat het voorkomen van gewelddadige radicalisering en extremisme één van de moeilijkste opgaven blijft van een open samenleving. Dat vraagt om effectief veiligheidsbeleid, maar ook om een eerlijk gesprek over de factoren die radicalisering voeden. Om dit ernstige onderwerp adequaat te behandelen, verdient het meer dan simplistische narratieven die voortkomen uit directe en vaak emotionele reacties.

Zo mag de afwijzing van moslimhaat nooit betekenen dat ongemakkelijke feiten onbespreekbaar worden. Internationale onderzoeken laten al jaren zien dat de acceptatie van homoseksualiteit in veel conservatief-religieuze milieus en in veel landen met een moslimmeerderheid aanzienlijk lager ligt dan in West-Europa. Dat benoemen is geen aanval op moslims. Het is een feitelijke vaststelling, zolang je die tenminste niet gebruikt als enige verklaring voor uiteenlopende extremistische daden.

Kritiek op een religie is fundamenteel iets anders dan vooroordelen over de mensen die die religie aanhangen. Religies zijn ideeën die bekritiseerd mogen worden, maar gelovigen zijn individuen. Moslims vormen geen homogene groep, net zomin als christenen, joden of atheïsten. Niemand draagt verantwoordelijkheid voor de daden van een ander, alleen omdat zij hetzelfde geloof delen.

Hetzelfde onderscheid ontbreekt opvallend vaak in de discussie over Pride. Pride is vanaf het begin (de herdenking van rellen na de politie-inval bij de Stonewall Inn in New York in 1969) nooit uitsluitend een feest geweest, maar ook een politieke demonstratie tegen uitsluiting. Juist daarom hoort politieke diversiteit erbij. Wie ruimte vraagt voor Palestijnse solidariteit, zou ook ruimte moeten laten voor liberale Israëliërs die onder hun nationale vlag demonstreren voor vrede, tegen de oorlog of voor een ander Israël. Niet omdat beide boodschappen hetzelfde zijn, maar omdat pluralisme pas betekenis krijgt wanneer ook afwijkende stemmen zich veilig weten. Anders wordt Pride geen plaats van pluralisme, maar een toets op politieke zuiverheid, en dat brengt de rechten in gevaar die we op die dag voor queer personen opeisen.

Universele mensenrechten zijn juist universeel omdat zij niet afhankelijk zijn van morele instemming. Of iemand homofobe, religieuze of politieke overtuigingen heeft, bepaalt niet of diegene recht heeft op veiligheid, vrijheid of menselijke waardigheid. Anders zouden mensenrechten geen rechten meer zijn, maar beloningen voor de ‘juiste’ overtuigingen. Niemand zou accepteren dat een arts een gewonde eerst vraagt op welke partij deze stemt of welke religie deze aanhangt voordat hulp verleend wordt.  Mensenrechten berusten op precies hetzelfde principe.

Aanslagen zijn uitzonderlijk

Dit verklaart overigens ook waarom ‘Queers for Palestine’ niet om het opeisen van homorechten in Palestina gaat. Het is een uitdrukking van solidariteit met het Palestijnse volk en steun van hun mensenrechten door een deel van de queer gemeenschap, ook al is homofobie een ernstig probleem binnen de Palestijnse samenleving. Mensen zijn altijd meer dan de groep waartoe zij behoren.

Omdat de aanslag in Berlijn zo afschuwelijk was, zullen wij ons die nog lang herinneren. Maar gelukkig blijven zulke aanslagen uitzonderlijke gebeurtenissen. Zij mogen nooit de maatstaf worden waarmee wij miljoenen vreedzame mensen beoordelen.

Terwijl wij discussiëren over schuld, identiteit en ideologie, is het bovendien gemakkelijk te vergeten wie als eersten onze aandacht verdienen: de slachtoffers, hun nabestaanden, de overlevenden en een gemeenschap die opnieuw heeft ervaren hoe kwetsbaar vrijheid kan zijn.

Misschien is WorldPride niet alleen een gelegenheid om zichtbaar te maken waarover wij van mening verschillen, maar juist ook om stil te staan bij wat wij delen: de vrijheid om lief te hebben, de vrijheid van religie, de vrijheid van meningsuiting en de overtuiging dat niemand minder rechten verdient vanwege zijn afkomst, religie, nationaliteit of overtuiging.

Solidariteit ontstaat zelden uit volledige overeenstemming. Zij begint waar wij bereid zijn elkaar dezelfde waardigheid toe te kennen, juist wanneer wij het oneens zijn.