Bekladde huizen, twee aparte appgroepen en een ‘klauwhamerincident’: hoe de plannen voor een azc een Brabants dorp in tweeën splijten

In de verte hoorde de auto-onderdelenverkoper in het Brabantse dorp Engelen het geluid van een bord dat op de grond viel. Welk bord wist hij meteen: „Hier geen dumpplek voor asielzoekers”, stond er op een stuk karton dat met tiewraps aan een lantaarnpaal dicht bij zijn huis was vastgemaakt. Een buurman was in de lantaarnpaal geklommen, had de tiewraps doorgesneden en was naar huis gereden – hij ergerde zich al weken aan alle anti-azc-borden in het dorp. 

Vijf minuten later stonden er acht mannen bij de buurman op de stoep. Wat doe je met ons bord? Hij kon het beter zo snel mogelijk weer ophangen, anders zouden ze hem daar persoonlijk een handje bij helpen. „Zijn vrouw was bang, zijn twee jonge dochters lagen net in bed”, zegt de verkoper, die naar eigen zeggen zelf niet bij het huisbezoek was. De volgende ochtend kwam de buurman terug met zijn broekzakken vol tiewraps. Om, onder toezicht van de auto-onderdelenverkoper, het bord weer op te hangen. 

Engelen is verdeeld sinds de gemeente Den Bosch in april plannen bekendmaakte voor een opvang voor vijftig alleenstaande minderjarige vluchtelingen (amv’ers) op het industrieterrein in het dorp. Verdeeld tussen mensen die absoluut niet willen dat er asielzoekers worden opgevangen (vooral bewoners van het industrieterrein), en de mensen die er geen problemen mee hebben (vooral uit het dorp en daarbuiten). Tussen mensen die anti-azc-posters achter de ramen hebben, en mensen die een ‘Samen leven’-poster van Vluchtelingenwerk hebben opgehangen. 

Bij de rotonde aan de ingang van het dorp hangen tientallen borden: „Geen paspoort niet welkom”, „geen racisten maar realisten”. En, verwijzend naar de dood van de zeventienjarige Lisa uit Abcoude die werd vermoord door een asielzoeker: „Is jouw dochter volgende?” Sommige teksten zijn met zwarte graffiti doorgekrast en vervangen door leuzen als „Gastvrijheid kies je samen”. 

Vorig weekend liep het conflict in het dorp verder uit de hand: de huizen en auto’s van mensen met de ‘Samen leven’-posters werden beklad met ‘amv nee’, ‘hoer’ en ‘slet’. De nieuwe auto van een buurtbewoner die tot kort geleden een ‘Samen leven’-poster achter het raam had, werd woensdagochtend in het Diezekanaal gevonden. Wat er gebeurt in Engelen is anders dan bij andere azc-protesten in Nederland: hier keren burgers zich niet alleen tegen de overheid, maar ook tegen elkaar. 

Lees ook

Solidariteitsdemonstratie in Utrecht vóór vluchtelingen: ‘Een azc hoort net zo bij Nederland als een kerk, school of buurthuis’

‘Een soort alternatieve burgemeester’

Bij een computerbedrijf op het industrieterrein zit Richard aan tafel, die naar eigen zeggen als eerste achter de azc-plannen kwam. Toen hij begin april van een kennis bij de gemeente hoorde dat er mogelijk een opvang zou komen, heeft hij meteen A4’tjes uitgeprint met „AZC op De Beverspijker 2?” erop. „Ik plakte ze op bomen, op matrixborden, overal”, vertelt hij. Sindsdien is Richard voor de anti-azc-groep een soort „alternatieve burgemeester” geworden, zegt hij zelf. „Ik schrijf goede teksten en help ze met Woo-verzoeken – met een beetje hulp van AI.”

Een van die officiële verzoeken aan de overheid gooide extra olie op het vuur. Uit geopenbaarde e-mails bleek onlangs dat de gemeente al veel langer met de azc-plannen bezig was, zonder gemeenteraad en bewoners te informeren. En dat het COA aan de gemeente had voorgesteld de aanvraag voor de locatie in Engelen pas na de gemeenteraadsverkiezingen van maart in te dienen. Hoewel de verantwoordelijke wethouder ontkent dat hij daarvan op de hoogte was, voelen de tegenstanders zich door de vrijgegeven Woo-stukken bevestigd in hun wantrouwen. Richard: „We zijn gewoon voor de gek gehouden.”

Als je van het industrieterrein af loopt, langs het voetbalveld naar het begin van de dorpskern, verschijnen daar de eerste ‘Samen leven’-posters. Achter het raam bij het hoekhuis van huisarts Yvet en leerplichtambtenaar Julian, bijvoorbeeld. Ze wonen er net een paar maanden en schamen zich voor de anti-azc-borden. „Iedereen die hier op bezoek komt denkt echt: wat is dit voor een plek”, zegt Julian. Yvet rijdt steeds met „buikpijn het dorp in”. Die borden „staan zo haaks op mijn eigen normen en waarden dat ik me onwelkom voel in mijn eigen dorp”.

Afgelopen weekend werd hun auto beklad. „Een streep van achter naar voren”, zegt Julian. Voor sommige bewoners was de actie een reden om de ‘Samen leven’-posters achter het raam weg te halen, maar dat willen Yvet en Julian niet doen. „Ik vind dat ik in mijn eigen huis een poster met een hartje erop mag ophangen.” Sinds de bekladdingen is er een run op de posters, laat Vluchtelingenwerk weten: vanuit heel Nederland worden er dagelijks drieduizend besteld. 

Lees ook

Met een ‘vredesmars’ wil deel van Nieuw-Lekkerland asielzoekers welkom heten

Gifgroene letters op het huis

Ook om de hoek bij Yvet en Julian zijn er bekladdingen geweest. De bewoonster doet open en wijst naar de klamboe die nog over de trap hangt. „Dat was ons klusje voor de zondagochtend: de klamboe uithangen”, zegt ze. Maar toen werd haar man uit bed gebeld door de buurman. „Kom naar buiten, er is iets verschrikkelijks gebeurd met jullie huis”, zei de buurman. Ze zagen hoe de voorkant was volgekalkt met leuzen. ‘Kankerhoer’ in gifgroene letters, ‘stinkteef’ in het zwart. „Onze kinderen zijn hier opgegroeid,” zegt de man. „Als je dan hier op deze plek zo wordt aangevallen, dan is dat eigenlijk een vorm van terreur.”

Hij kijkt zijn vrouw aan. „Het was tegen jou gericht.”

De vrouw begon in april met twee anderen een tegeninitiatief: samen richtten zij de appgroep Gastvrij Engelen op. „Vanuit de gedachte”, zegt ze, „dat als we die minderjarige asielzoekers hier nu een warm welkom geven, de kans het grootste is dat het goed gaat.” Haar man: „Jij hebt een stem willen geven aan het stille midden.” En net als de tegenstanders, gaan vanaf dat moment ook de ‘gastvrije’ Engelenaren petities opstellen en inspreken op bijeenkomsten over het azc – maar dan om te vertellen dat de vluchtelingen van harte welkom zijn.  

Zo valt Engelen uiteen in twee Whatsapp-groepen: Gastvrij Engelen (zo’n honderdvijftig leden) en de groep AMV-POA Countergroep (zo’n achthonderd). De gastvrije appgroep wordt al snel „geïnfiltreerd” door tegenstanders, vertelt de vrouw wier huis beklad werd. „Er kwamen ellenlange discussies op de app, waarin allemaal onzin werd verspreid.” Uit beide groepen worden bewoners die tot het andere kamp behoren verwijderd. Maar nog steeds zijn ze niet helemaal ‘opgeschoond’: in beide groepen zitten nog stiekeme meelezers, weten beide kampen van elkaar.

Duidelijke overeenkomsten

Over wie er achter de bekladdingen zit, heeft iedereen in het dorp zo zijn eigen ideeën. Sommige bewoners zien duidelijke overeenkomsten tussen het handschrift op de bekladde huizen en op de protestborden voor de azc-locatie – de vorm van de F lijkt op elkaar, en er staat op dezelfde manier ‘kkr’ – kanker.  Het waren in elk geval een paar jongeren, hebben dorpsbewoners gezien op deurbelcamera’s, met een ‘dikkige man’ erbij die zijn mond had afgedekt. 

De azc-tegenstanders weten juist zeker dat hún groep er niks mee te maken heeft. „Hebben jullie weleens gehoord van een false flag-aanval”, klinkt het vanuit een zwarte auto met een jetski erachter. Het is de auto-onderdelenverkoper die komt aanrijden. „Dit hebben die lui gewoon zelf gedaan, om ons de schuld te kunnen geven.”

Het zou niet de eerste keer zijn dat „links” graffiti gebruikt, zegt de auto-onderdelenverkoper. „Kijk maar eens wat ze bij mijn huis hebben gedaan.” Hij laat op zijn telefoon een video zien: bewakingsbeelden van onbekende figuren die op een avond in mei voor zijn hek verschijnen. De een gaat op de uitkijk staan, de anderen buigen zich over een stoeptegel voor zijn deur. De volgende ochtend ziet hij wat ze erop hebben geschreven: „Een echte vent zit niet bij Defend.” Om die tekst kon hij nog wel lachen – hij zit helemaal niet bij Defend, de groepering die actievoert tegen azc’s. Maar dat hakenkruis, dat op het protestbord aan zijn tuinhek was gespoten, dat ging hem echt te ver.

Aangifte

Hennie Hartjens-Brouwers (71), die verderop in de straat woont, deed zelfs aangifte na een confrontatie met iemand uit het andere kamp. „Het viel wel mee”, zegt ze over het incident dat in het anti-azc-kamp ‘de klauwhameraanval’ wordt genoemd. Twee weken geleden was ze haar hond aan het uitlaten toen ze een vrouw borden zag weghalen met een hamer. Ze riep dat ze daarmee moest stoppen, waarna de vrouw met hamer in de hand naar haar toe kwam, en zei dat ze de wereld beter wilde maken. Daarna stapte de vrouw in haar auto en reed weg. Hartjens-Brouwers wilde het er erbij laten, maar deed op aanraden van buurtgenoten toch aangifte. „Omdat ze voor hetzelfde geld had kunnen uithalen met die hamer.” 

Het zijn allemaal voorbeelden die ‘alternatieve burgemeester’ Richard gebruikt in een brief die hij deze week stuurde aan de echte burgemeester van Den Bosch, Jack Mikkers. Hij vraagt hem om het azc-plan terug te trekken. „Het is niet uit te leggen”, schrijft Richard, „dat de sociale cohesie en veiligheid in het dorp worden geofferd” door de overheid. Hij vertelt over buren die hem niet meer aankijken sinds hij met zijn protest is begonnen. 

Ook aan de andere kant bestaan zorgen over die sociale cohesie in het dorp. „Mensen die al twintig jaar vrienden met elkaar waren, komen nu recht tegenover elkaar te staan”, zegt leerplichtambtenaar Julian. De vrouw en man van wie het huis werd beklad hopen ook dat de overheid ingrijpt – maar dan tegen anti-azc-borden die volgens haar al lang weggehaald hadden moeten worden. „Wij vinden dat de tegenstanders te veel ruimte krijgen”, zegt de vrouw. „We hadden zo’n leuk dorp”, vult haar man aan. „Engelen was fantastisch. In de kerk was een nieuw buurthuis gekomen, we waren het toonbeeld van burgerparticipatie. Vervolgens komt er een azc-mededeling en breekt de hel los.”

Lees ook

Van een huis aan de kust naar een barak zonder wc en douche in azc Dronten – ‘Je wil echt niet met je gezin leven in een noodopvang’

Geheime bijeenkomst

Burgemeester Mikkers had Richard uitgenodigd om dinsdag op een geheime bijeenkomst te komen praten, met het bestuur en de groep bewoners die het niet erg vindt als er een azc komt. Hij is niet gegaan. „Want praten heeft totaal geen zin meer.” Iedereen om Richard heen zegt dat het protest nog niet klaar is: „In de straten en in de wijk wordt gesproken over bewapening en eigenrichting om onszelf te beschermen.” 

Kan het nog goedkomen in Engelen? De man van het bekladde huis heeft er nog vertrouwen in. „Dit dorp is al twee keer platgeschoten, in de Tachtigjarige Oorlog en in de Tweede Wereldoorlog. Nu komt de dreiging vanuit het dorp zelf, dat hebben we nog nooit meegemaakt, maar ook dit gaat ons lukken.”

Daarvoor moet eerst met elkaar gesproken worden, vindt een ondernemer in het buitengebied van Engelen. „We zitten hier te veel in onze bubbels”. De enige tegenstander met wie hij zelf contact heeft, is zijn schoonmaakster. Die woont op het industrieterrein en doet mee aan de anti-azc-demonstraties. „Dat zijn moeilijke gesprekken. Want je baseert je op andere nieuwskanalen en andere waarheden. Zij vindt dat wij ons niet goed hebben ingelezen, wij vinden dat zij zich op onwaarheden baseert.” En dan? „Dan kappen we het gesprek af. Het moet wel gezellig blijven.”

De meeste geïnterviewden wilden niet met hun achternaam in de krant vanwege de spanningen in het dorp. Hun namen zijn bekend bij de redactie.

Aanvulling 31/7: Op verzoek van een geïnterviewde zijn uiterlijke kenmerken verwijderd, vanwege de herleidbaarheid. Daarnaast is toegevoegd dat de auto-onderdelenverkoper naar eigen zeggen niet bij het huisbezoek is geweest.  

Lees ook

Nagestaard, gefotografeerd en gewantrouwd: het leven van asielzoekers in Loosdrecht