Franco Baresi, het brein met vooruitziende blik van het onverslaanbare AC Milan

‘Piscinin’ – de Kleine – was met zijn 1 meter 76 niet de langste centrale verdediger op de Europese velden, maar in de hoogtijdagen van het Italiaans voetbal was Franco Baresi de grootste onder zijn gelijken. Inzicht, hardheid, zuiverheid in de passing – de aanvoerder van het gouden AC Milan van de vorige eeuw had het allemaal. Vandaag werd bekendgemaakt dat Baresi op 66-jarige leeftijd is overleden.

In één team met het Nederlandse supertrio Ruud Gullit, Marco van Basten en Frank Rijkaard voerde hij een van de beste clubelftallen allertijden aan. Baresi werd zes keer Italiaans kampioen, won drie keer de Europa Cup I. Met Italië was hij WK-winnaar in 1982 als wisselspeler en verliezend WK-finalist op zijn laatste toernooi in 1994.

Baresi, libero en daarmee zowel slot op de deur als opkomende verdediger, was vooral het brein in het hart van de Milan-defensie met een vooruitziende blik over wat vanuit de tegenstander komen ging. Zijn cognitieve vermogens noemde hij zijn belangrijkste voetbalvaardigheid. Zijn biografie Libero di sognare opent met een citaat van de Duitse filmmaker Werner Herzog, een bewonderaar, die betoogt dat „niemand de fysieke dimensies van het spel bevatte” zoals Baresi.

Franco en zijn oudere broer Giuseppe groeiden op een boerderij bij Brescia op, onder de Zuidelijke Alpen. Hun ouders overleden toen ze tieners waren. Ze werden als jeugdspelers allebei uitgenodigd voor een oefenstage, maar Internazionale zag alleen in Giuseppe een belofte. Franco, geboren in 1960, werd te iel bevonden. „Dat noemen ze bij Milan de mooiste fout die Inter gemaakt heeft”, zegt kenner van het Italiaanse voetbal David Endt, oud-perschef van Ajax en Inter-supporter. Na een omweg schopte hij het tot AC Milan, waar ‘Baresi 2’ zijn bij Inter succesvolle broer overschaduwde in titels, interlands en status.

In 1989 werd Franco Baresi achter Van Basten als beste voetballer van Europa verkozen, wat mag worden beschouwd als een onderscheiding op zichzelf, gezien het geringe aantal verdedigers dat ooit deze Ballon d’Or won. Derde werd overigens Rijkaard, ter illustratie van de dominantie van AC Milan in die jaren. Het etiket ‘onverslaanbaar’ kon AC Milan opplakken in 1990/91, toen de club onder trainer Fabio Capello ongeslagen Italiaans kampioen werd.

Shirtje over de broek

Het respect voor Baresi is immens in Italië en ver daarbuiten. Met het shirtje over de broek, ruim voordat dat de norm werd, pikte je hem er zo uit. Typische acties zijn situaties waarin Baresi voor een aanvaller kruipt als die net te zacht aangespeeld is. Hij had het al gelezen. Na het veroveren van de bal zette hij dan direct de een-twee op en spurtte naar voren alsof hij uit een elastiek geschoten is.

Na een 3-0 overrompeling door Diego Maradona’s Napoli eind jaren tachtig droeg de Argentijnse vedette trots het rood-zwarte Milan-shirtje met nummer zes. Niet als scalp, niet om te sarren. „Deze is van een hele grote speler”, zei hij tegen een verslaggever die in de catacomben van het San Paolo-stadion in Napels vroeg naar zijn nieuwe tricot. Bij de dood van de Argentijnse volksheld, in 2020, noemde Baresi het „een eer om tegen je te hebben gespeeld.”

In 1987/88 was AC Milan voor het eerst kampioen geworden in het tijdperk van clubeigenaar, mediamagnaat en latere premier Silvio Berlusconi. De rivaliteit met Napoli was hevig, maar na Maradona’s vertrek in 1991 heerste Milan als nooit te voren. Baresi, die alleen voor AC Milan en het Italiaans elftal speelde, won de scudetto voor het eerst in 1978/79. De laatste vier volgden elkaar snel op in de jaren negentig. Tussendoor belandde AC Milan na een straf in de Serie B, maar Baresi bleef de club trouw. Een bloedvergiftiging hield hem in één van die Serie B-jaren maanden aan de kant.

Baresi was de steunpilaar voor trainer Arrigo Sacchi, die eind jaren tachtig Berlusconi’s voetbalambities gestalte moeste geven. Alsof ze aan een draad geregen waren, zo bewogen de Milan-verdedigers over het veld. Mauro Tassotti, Paolo Maldini, Alessandro Costacurta en Baresi vormden een hermetisch kwartet. „Je kwam er gewoon niet door”, zei Gullit in een Britse podcast over een trainingsvorm waarbij elf veldspelers het opnamen tegen deze vier verdedigers en een doelman. Je kunt je er wat bij voorstellen als je de stevige tackles terugkijkt waarbij Baresi in één glijbeweging direct weer opveert.

Riskante tactiek

Sacchi perfectioneerde met AC Milan de buitenspelval door deze ver van het eigen doel open te zetten. De ruimtes in de rug van Baresi waren uitnodigend groot. Een riskante tactiek en tevens een groot contrast met het achteroverleunende catenaccio-voetbal dat stadgenoot Inter in de jaren zestig propageerde. Maar het ging zelden mis. „We oefenden dit elke training”, sprak Baresi in een interview met The Times in 2024. „Het werd een tweede natuur.”

In de Champions-Leaguefinale van 1995 tegen Ajax kondigde zich het einde van dit Milan-tijdperk aan. Rijkaard speelde inmiddels weer voor Ajax en die vond in de 85ste minuut Patrick Kluivert tussen de aanstormende Milan-verdedigers. Baresi kon het beslissende puntertje van Kluivert niet blokkeren: 1-0. Hij oogde gedesoriënteerd en uit positie gelokt door Rijkaard.

Een jaar eerder was Baresi op zijn 34ste in Pasadena in de Verenigde Staten op het WK voetbal van 1994 dichtbij zijn grootste triomf, kort na een operatie aan zijn knie. Na een vlekkeloos optreden tegen de Brazilianen in de uiterst verdedigende finale (0-0) volgde een strafschoppenserie. Geteisterd door kramp schoot Baresi over, waarna ook de Italiaanse sterspeler Roberto Baggio faalde. Had Baresi de verantwoordelijk af moeten schuiven? „Nee, dit hoort bij je werk als prof”, zei hij. Spijt had hij niet.

Hij bleef bij AC Milan op de achtergrond actief als jeugdtrainer en erevoorzitter, slechts onderbroken door een onsuccesvolle en korte periode in een technische functie bij de Engelse club Fulham, waar destijds Edwin van der Sar keepte. Het rugnummer zes is na Baresi’s afscheid nooit meer vergeven bij Milan, een zeldzaam eerbetoon.