Trump kondigt ontwapening Hamas aan – over de details wordt nog flink gesteggeld

Bereikten de Verenigde Staten in de nacht van donderdag op vrijdag nog een akkoord over de ontwapening van Hamas, enkele uren later wordt er alweer flink over de details gesteggeld. Moet Hamas de wapens definitief inleveren, of worden ze opgeslagen in een kluis? En wat komt er eerst: ontwapening of terugtrekking van het Israëlische leger?

Het akkoord is een nadere invulling van het twintigpuntenplan voor Gaza, dat Donald Trump in oktober vorig jaar presenteerde. De Amerikaanse president sprak vrijdag van een „HISTORISCHE overeenkomst voor de VOLLEDIGE ONTWAPENING van Hamas en alle andere gewapende groepen in Gaza”.

Vrijdagmiddag was er nog geen officiële versie van het plan openbaar. Over wat er precies afgesproken is, lopen de lezingen uiteen. Enkele uren na het nachtelijke nieuws over het akkoord ontwaakte het Midden-Oosten en kon Hamas om een reactie gevraagd worden. Tegen The Wall Street Journal zei Hamas-onderhandelaar Ghazi Hamad dat het akkoord „niet over ontwapening” of „overdracht” van de wapens gaat.

Waarover dan wel? Volgens Hamad heeft Hamas slechts ingestemd met de opslag van wapens in een kluis. Dat klinkt misschien als een semantische kwestie, maar in de context van vredesonderhandelingen maakt het een groot verschil. Volledige inlevering gaat Hamas te ver, omdat het de aanwezigheid van wapens als garantie ziet dat Israël zich ook echt terugtrekt.

De Palestijnse analist Muhammad Shehada trok eerder de vergelijking met het Goedevrijdagakkoord in Noord-Ierland, waarbij de strijdende partijen ook eerst akkoord gingen met buitengebruikstelling van de wapens voordat de volledige ontwapening tot stand kwam. Deze volgorde was „cruciaal” voor het succes van het proces, aldus Shehada. Vooralsnog blijft onduidelijk hoe Trump zelf het begrip ‘ontwapening’ invult.

Eerst ontwapening of terugtrekking Israël?

Een tweede kwestie is dat ook dit akkoord nog altijd geen einde maakt aan een discussie die al woedt sinds Trump in oktober vorig jaar zijn twintigpuntenplan voor de toekomst van Gaza presenteerde. Ontwapening was een van die punten, net als terugtrekking van het Israëlische leger – maar er bleef grote onduidelijkheid over de volgorde van die twee handelingen. Hamas wilde dat Israël zich eerst terugtrok, Israël eiste eerst ontwapening.

Die volgorde is nu bepaald, claimde Trump vrijdagnacht: eerst ontwapening, dan terugtrekking. Maar ook hier dacht Hamas-onderhandelaar Hamad anders over. „We zullen geen actie ondernemen met betrekking tot ontwapening voordat Israël zich terugtrekt uit de Gazastrook,” zei hij vrijdagochtend tegen Al Jazeera.

De Vredesraad, de door Trump opgerichte en voorgezeten organisatie die de toekomst van Gaza moet vormgeven, had weer een andere lezing. Onderhandelaar Nickolay Mladenov zei namens de raad dat de Israëlische terugtrekking „hand in hand” moet gaan met ontwapening. Dit suggereert eerder gelijktijdigheid dan een volgorde, waarmee hij Trump tegenspreekt. Tegen de Israëlische krant Haaretz zei een woordvoerder van de Vredesraad dat de lezing van Trump de juiste is.

Lees ook

Netanyahu wint de strijd om de toekomst van Gaza van Trump

Hamas stelt bovendien nog enkele andere voorwaarden: een eind aan de Israëlische bombardementen – waarbij in de tien maanden sinds het ‘staakt-het-vuren’ meer dan elfhonderd Palestijnen gedood werden – en volledige toelating van hulp. Ook eist de groepering dat Israël met het akkoord instemt en dat ook door Israël gesteunde milities de wapens neerleggen.

In de tien maanden sinds de presentatie van Trumps plan is er van de uitvoering nog niet veel terechtgekomen. Gaza is in tweeën verdeeld: in het westelijke kustgebied beheerst Hamas ongeveer een derde van de landstrook. Die enclave wordt geheel omsloten door het Israëlische leger, dat fysiek aanwezig is in de resterende twee derde. Van de door Trump beloofde miljarden voor de wederopbouw van Gaza is bovendien nog geen dollar binnen.

Tien tot twintig meter hoge aarden wal

Vooralsnog is er niets wat erop wijst dat Israël zich mogelijk uit het gebied zou terugtrekken. Integendeel: het leger verschanst zich. Het heeft tientallen militaire bases opgericht, waarvoor Palestijnse huizen gesloopt worden. Ook bouwt Israël sinds enkele weken een tien tot twintig meter hoge aarden wal om het door Hamas beheerste gebied. Israëlische bewindspersonen spraken de afgelopen maanden bovendien over het oprichten van nederzettingen in Gaza.

Het akkoord lijkt geen harde garanties te bevatten dat de Israëliërs zich daadwerkelijk zullen terugtrekken. „Als ze dat niet doen, zou president Trump uiteraard zeer, zeer teleurgesteld zijn”, zei een Amerikaanse functionaris vrijdagochtend.

Israël is sceptisch over de ontwapening van Hamas. Het akkoord voorziet niet in „volledige demilitarisatie”, zei een Israëlische functionaris. En voordat Hamas „ontmanteld” wordt, trekt Israël zich niet terug. Precies voor deze dynamiek waarschuwde de Palestijnse analist Shehada al in april: „Israël kan altijd beweren dat het inlichtingen heeft over een achtergebleven gewapende cel of over nog niet in beslag genomen AK-47’s, en dat gebruiken als excuus om de bezetting van Gaza te handhaven.”

Behalve ontwapening van Hamas zou het akkoord, dat tot stand kwam na bemiddeling door Egypte, Qatar en Turkije, ook een stap bevatten naar de komst van een technocratische Palestijnse regering, die het bestuur van de Gazastrook moet overnemen van Hamas.

Die regering zou ook de wapens van Hamas in ontvangst moeten nemen. Tot nu toe liet Israël de beoogde nieuwe machthebbers nog niet de Gazastrook binnen, maar met dit akkoord zou Israël die beperking laten varen. Ook zegt Israël toe dat de eerder afgesproken multinationale vredesmacht naar binnen mag.