Inspectie grijpt in bij postcovidkliniek die lidocaïnebehandeling gaf: ‘ondermaatse zorg en belangenverstrengeling’

Pijnkliniek Excellent Care Clinics levert onveilige zorg aan postcovidpatiënten en moet daarmee stoppen. Dat is het oordeel van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) na maanden onderzoek en een inspectiebezoek aan de kliniek in Velsen-Noord. Ook is er sprake van belangenverstrengeling, aldus de IGJ: drie bestuurders van de kliniek, onder wie twee behandelend artsen, hebben zelf patenten op het middel waarmee ze hun patiënten behandelen – en dus een zakelijk belang.

Excellent Care Clinics raakte deze winter in opspraak, omdat het postcovidpatiënten behandelt met verdovingsmiddel lidocaïne, terwijl het middel in die toedieningsvorm nog niet onderzocht is voor deze aandoening. De inspectie oordeelt nu dat de kliniek op 16 van de 20 getoetste onderdelen „niet aan de voorwaarden van goede zorg voldoet”. Als de kliniek geen verbetering laat zien, dreigt verscherpt toezicht. Volgens Follow the Money, dat aanvullende documenten verkreeg via de Wet open overheid, gaat de inspectie ook boetes opleggen, onder meer omdat de kliniek reclame maakte voor het receptplichtige geneesmiddel. Dat is wettelijk verboden.

Talkshowtafels en krantenkoppen

Het begon in de winter van 2025, toen plotseling aan talkshowtafels en in krantenkoppen het ‘wondermedicijn’ lidocaïne opdook. Dat middel wordt al decennia gebruikt om plaatselijk te verdoven. Ook bij Excellent Care Clinics kunnen patiënten terecht voor een pijnbehandeling met lidocaïne – dat werkt en is veilig.

Maar in een iets andere samenstelling en toedieningsvorm zou lidocaïne óók een remedie zijn tegen postcovidklachten, zo ging plotseling het verhaal. Dat was groot nieuws, want zo’n honderdduizend Nederlanders die lijden aan het ontwrichtende post-covid wachten al jaren op een goede behandeling. Tot dan toe was er nog geen enkel helpend medicijn bekend.

De aanleiding van alle media-aandacht was een Nederlandse studie, gepubliceerd in eClinical Medicine en uitgevoerd door Excellent Care Clinics, met hoopgevende resultaten. Driekwart van de 103 patiënten die al tweeënhalf jaar kampten met postcovid, knapten binnen een paar maanden na hun lidocaïnebehandeling aanzienlijk op. Zestien van hen konden zelfs helemaal stoppen met het middel.

Onderzoek dat geen onderzoek was

Een jaar later later bleek het verhaal anders in elkaar te zitten, onthulde Follow the Money. Er was geen sprake van een goed opgezette studie, maar van patiënten die lidocaïne-injecties kregen als een reguliere behandeling. De behandelaren presenteerden de uitkomsten achteráf als een wetenschappelijke studie, maar dat voldeed in veel opzichten niet aan de normen daarvoor. De deelnemers werden niet zorgvuldig geselecteerd, maar meldden zich zelf aan. Er was bovendien geen controlegroep: lidocaïne werd niet vergeleken met een ander middel of met een placebo. Ook was vooraf geen ethische toetsing gedaan op de vraag of de studie veilig is en bruikbare resultaten kan opleveren.

Ook de behandeling zelf liep niet bij iedereen goed af. Zembla sprak patiënten die na toediening last kregen van ongecontroleerd schokken, epileptische aanvallen, flauwvallen en verlammingsverschijnselen.

Artikel teruggetrokken

Afgelopen februari besloten Amsterdam UMC en de Vrije Universiteit het artikel terug te trekken. Beide instellingen waren achteraf, dus na de behandeling, betrokken bij de data-analyse van de resultaten. In diezelfde periode besloot de inspectie om onderzoek in te stellen naar de gang van zaken rondom de lidocaïnebehandeling.

Patiënten kregen te weinig informatie over hun behandeling en geïnformeerde toestemming maakte geen onderdeel uit van het patiëntendossier, concludeerde de inspectie. Ze wisten niet goed wat de risico’s waren en hun werd niet verteld dat het om een behandeling ging die nog niet effectief en veilig was verklaard. De kliniek heeft te weinig oog gehad voor de mensen die nare bijwerkingen ontwikkelden. Die klachten werden ook niet goed bijgehouden door Excellent Care Clinics. De apotheker had betrokken moeten worden bij de inschatting of de behandeling veilig was voor patiënten; dat is ook niet gebeurd.

Binnen drie maanden moet de behandeling van postcovidpatiënten met lidocaïne gestopt zijn, aldus de inspectie. In die tijd kunnen patiënten geïnformeerd worden en kan de behandeling worden afgebouwd.

Excellent Care Clinics uit in een officiële reactie vooral kritiek op de toetsingscommissie (CCMO). Volgens de kliniek was helemaal geen ethische toetsing nodig voor de behandeling. De CCMO zou onterecht een negatief beeld over de behandeling en de kliniek hebben geschetst, waardoor ook de inspectie tot een negatief oordeel zou zijn gekomen.Excellent Care Clinics wil daarom een rechtszaak aanspannen tegen de toetsingscommissie. De inspectie weerspreekt deze lezing en zegt dat op eigen initiatief onderzoek is gedaan.

Lees ook

Omstreden postcovid-onderzoek voorlopig teruggetrokken uit medisch tijdschrift