Mag de telefoon op vakantie aan? ‘Ik vind het leuk om als ik mijn tandenpoets nog een filmpje te sturen’

De moeder van Jelle (16), Lou (14) en Tijn (11) was een paar jaar geleden de discussies over schermtijd op vakantie zat. Ze hakte de knoop door: hun telefoons mochten niet mee. Dit jaar heeft Peggy Laan anders besloten: haar twee oudste kinderen mogen naar Sicilië voor het eerst hun telefoon mee (Tijn heeft geen telefoon). Jelle: „Ik hoef er echt niet vaak op, maar vind het wel fijn dat hij mee mag nu.”

Tijdens het schooljaar is het voor ouders relatief makkelijk het telefoongebruik van hun kinderen binnen de perken te houden. Sinds 2024 is het gebruik van mobiele telefoons in de klas niet meer toegestaan en ook buiten de klas gelden strenge regels. Thuis maken de kinderen huiswerk en daarnaast hebben ze soms sporttraining en clubjes.

De zomervakantie plaatst veel ouders voor een dilemma. Aan de ene kant willen ze voorkomen dat hun kind de hele dag op de bank of bij het zwembad op een scherm zit. Tegelijkertijd gunnen ze hun kind ook ontspanning of contact met vrienden.

De Amerikaan Jonathan Haidt, auteur van het veelbesproken boek The Anxious Generation, ziet opgroeien met smartphones als een groot probleem. Hij noemt Generatie Z, geboren tussen 1997 en 2012, ook wel ‘generatie angststoornis’ – zo luidt ook de Nederlandse titel van het boek. Smartphones, stelt de sociaal psycholoog, leiden bij jongeren tot significant meer mentale problemen. Daarnaast zouden kinderen minder slapen, minder sociaal contact hebben, zich minder goed kunnen concentreren en verslaafd raken aan hun telefoon.

Haidts boek is niet onomstreden; critici vinden zijn onderzoek selectief en zijn conclusies te simplistisch. Zo verbindt hij stijgende zelfmoordcijfers van jongeren direct aan smartphonegebruik. In een opiniestuk op de website van het Trimbos-instituut stellen achttien onderzoekers dat de claims van Haidt „ongefundeerd en problematisch” zijn.

De overtuiging dat kinderen niet of weinig op hun telefoon moeten zitten, wordt wel breed gedeeld. Zo adviseert de Rijksoverheid om schermtijd voor tieners (vanaf twaalf jaar) te beperken tot maximaal drie uur per dag, en om te wachten met sociale media, zoals TikTok en Instagram, tot vijftien jaar.

Welke afspraken maken ouders met hun kinderen over telefoongebruik tijdens de vakantie? En hoe handhaven ze die?

Jelle en Lou krijgen op Sicilië elke dag rond de middag even de tijd om contact te hebben met hun vrienden, daarna leveren ze het apparaat weer in. Jelle heeft daar geen moeite mee, vertelt hij schouderophalend per videoverbinding. Lou is blij dat ze nu af en toe een foto kan maken, maar had haar vriendinnen, zoals op school, liever vaker dan eens per dag gesproken.

Thuis gelden in vakantietijd ook regels over schermen. Jelle, Lou en Tijn mogen ’s ochtends tot ongeveer elf uur op hun telefoon of gamen, en leveren hun apparaten dan in. Einde middag is het tweede moment dat ze hun telefoon krijgen, daarna pas weer de volgende ochtend. Peggy Laan: „Regelmatig laten ze hun telefoons een dag thuis, bijvoorbeeld als ze naar hun opa en oma gaan.” Wat ze doen in de ruim een uur durende autorit? „Uit het raam staren.”

Peggy Laan hanteert duidelijke regels omdat ze geen zin heeft in constante discussie over schermtijd, én omdat ze wil dat haar kinderen de gelegenheid krijgen om hun hoofd „uit te zetten”. Om zich gewoon te vervelen. Dat vindt ze goed voor hun ontwikkeling. „Kinderen kunnen zelf de gevaren van sociale media nog niet inzien, dus ik vind dat ik ze daartegen moet beschermen.”

Lou gebruikt haar telefoon het liefst om filmpjes naar vriendinnen te sturen op Snapchat. „Dan vertel ik over wat ik ga doen of heb gedaan. Bijvoorbeeld als ik naar de manege ga. En ik vind het leuk om foto’s te maken, gewoon voor mezelf.” De tweedeklasser krijgt ook veel filmpjes van vriendinnen, die ze niet altijd opent omdat ze „best saai zijn soms”.

De pubers vinden het niet erg dat ze overdag geen telefoon hebben: dan zijn ze toch bezig. Wel mogen de kinderen een device met gedownloade films meenemen. „Op die manier kunnen ze zonder toegang tot internet alsnog ’s avonds ontspannen met een film”, zegt Peggy Laan.

Zowel Jelle als Lou is blij met de verandering van het telefoonbeleid van hun moeder. Het ene telefoonmoment per dag vinden ze prima. Jelle is redelijk onverschillig: „Ik heb mijn telefoon overdag toch niet nodig.”

Eva (14) heeft geen vaste schermtijd, maar er zijn wel regels thuis. Ze woont in een dorp vlakbij Alkmaar met haar broer David (17), vader Thijs Wissink en moeder Marit Mulder. Zus Hannah is al uit huis. Tijdens het eten moeten de telefoons weg. Kijken ze toch op de telefoon, dan moeten de kinderen – naast een pittige reprimande aanhoren – „extra klusjes doen”, zegt vader Thijs Wissink.

Tijdens de vakantie zijn de kinderen vrij om te doen wat ze willen met hun telefoons, maar bij gezamenlijke spelletjes of in een stadje moet het apparaat uit. Afgelopen mei was het gezin in Marokko. „Daar hadden we regelmatig helemaal geen internet, en dat was heerlijk. Dan waren we echt met elkaar”, zegt Marit Mulder. Eva zit tijdens het videobellen tussen haar ouders in en rolt met haar ogen.

Eva (14) weet zelf ook niet zo goed waar haar 6 uur schermtijd per dag aan op gaat.

Foto Olivier Middendorp

Eva is blij dat ze zich niet aan strenge afspraken moet houden. „Soms heeft mama een bui en dan zet ze schermtijd op de telefoons van mijn broer en mij. Maar ik weet de code. En na een tijdje haalt ze het er altijd weer af.” Haar gemiddelde telefoongebruik ligt op ongeveer zes uur per dag. Waar die aan op gaan, weet Eva zelf ook niet zo goed. Haar favoriete apps zijn TikTok en Snapchat, en ze stuurt graag filmpjes naar haar vrienden. Dat vindt ze leuker dan videobellen, want „dat duurt zo lang”. Tijdens het tv kijken zit ze ook wel eens op haar telefoon.

Elke avond moet Eva haar telefoon inleveren voor het slapengaan. „Mama wil dan dat ik mijn telefoon al geef als zij gaat slapen, maar dat doe ik niet hoor. Ik vind het leuk om als ik mijn tandenpoets nog een filmpje te sturen. Als mama me hoort als ze al in bed ligt, kan ze heel boos worden.” Ze lacht besmuikt: „Dan weet ik dat ik volgende keer zachter moet praten, zodat ze me niet hoort.”

Nadat ze al haar vriendinnen voor de laatste keer die dag een teken van leven heeft gegeven, legt ze haar telefoon in de hal. Die afspraak geldt ook in de zomervakantie. Dat zijn, samen met de regel dat familiemomenten als eten of spelletjes spelen telefoonvrij zijn, de enige afspraken rond telefoongebruik.

Marit Mulder zit veel op haar telefoon voor haar werk. Als advocaat heeft ze ook thuis mail- en appcontact met cliënten. Haar kinderen krijgen haar telefoongebruik mee, dus kan ze het moeilijk helemaal verbieden voor hen, zegt ze. Bij familiemomenten vinden de ouders het belangrijk om ongestoord met z’n vijven te zijn. Ze vertrouwen erop dat ze geen „gekke dingen” doen of bekijken.

Eva maakt graag gebruik van die vrijheid. Toch spreekt ze absoluut niet van een telefoonverslaving: „Ik ga vaak met vrienden naar het buitenzwembad in de buurt en dan laat ik mijn telefoon de hele dag thuis.”

Fedde (15) en zijn zus Feya (19) mogen hun telefoons ‘gewoon’ meenemen op vakantie. De ene dag gebruiken ze hem meer dan de andere. Tijdens een dagtrip maken ze bijvoorbeeld foto’s via Snapchat om naar hun vrienden te sturen.

Tijdens de zomervakantie kan Fedde zijn telefoon makkelijk thuis laten. Bijvoorbeeld als hij met vrienden gaat voetballen, zegt hij. Voor hem geldt zijn telefoon meer als ontspanning na een dag school en trainen in het selectieteam. Moeder Yvette van Vliet: „We hebben geen hele strenge afspraken, behalve tijdens het eten.” Dan moet de telefoon in de keuken of op het dressoir liggen. Het avondeten ziet ze als moment om de dag door te spreken en even met z’n vieren „in het nu” te zijn.

Feya gebruikt haar telefoon voornamelijk voor het kijken van series. Yvette van Vliet: „Als ik zie dat ze al ruim een uur op dat kleine schermpje kijkt, vind ik het wel mooi geweest. Het is niet goed voor je houding, met zo’n gebogen nek.” Tot ongeveer vorig jaar kon de mededeling ‘telefoons weg’ op veel commentaar rekenen, vooral bij Fedde. Nu hij vijftien is, merkt zij dat het makkelijker gaat en hij zijn telefoon sneller neerlegt.

Tijdens het schooljaar wil ze dat Fedde zich richt op school en let ze meer op zijn telefoongebruik. Tijdens de vakantie is ze soepeler. Toch moet Fedde – tot zijn grote ongenoegen – rond tienen zijn telefoon wegleggen. Zijn moeder wil voorkomen dat hij met zijn telefoon in slaap valt, want dat vindt ze ongezond. Ze lacht: „Ik betrap hem weleens als hij stiekem toch op zijn telefoon zit.”