Amsterdam maakt zich onder spanning op voor Pride: ‘We zijn als queers gewend om alert te zijn op gevaar’

Toen Karl Krause (42) dinsdagavond het Amsterdamse Homomonument beklom om een toespraak te houden op een herdenkingsbijeenkomst, bekroop hem een gedachte die deze dagen door het hoofd van veel andere Pride-bezoekers zal gaan: Wat als we nu worden aangevallen?

De schrik zat nog in zijn lichaam, zaterdag was de in Amsterdam woonachtige Duitser op het nippertje ontsnapt aan de aanslag in Berlijn, waarbij een door Islamitische Staat (IS) geïnspireerde man inreed op bezoekers van een Pride-evenement. ‘Zoiets kan altijd gebeuren, ook hier.’

Diezelfde zaterdag begon ook WorldPride in Amsterdam. Na een aanloop met kleinere feesten, debatten en manifestaties, komt het evenement dit weekend tot een hoogtepunt. Vrijdagmiddag verandert de binnenstad in een festival vol dj’s en live muziek. Zaterdag is de iconische botenparade met opnieuw overal straatfeesten. Er worden een miljoen bezoekers verwacht.

Jihadistische dreiging

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema liet in reactie op de aanslag in Berlijn weten ‘indien nodig’ extra veiligheidsmaatregelen te treffen. Of die nodig zijn, laat de gemeente in het midden. Feit is dat de kans op een terroristische aanslag in Nederland volgens inlichtingendienst AIVD al sinds 2023 ‘substantieel’ is.

Hoewel het risico op extreemrechts geweld groeit, is in Nederland de jihadistische dreiging nog altijd het grootst, zo blijkt uit een recent AIVD-rapport. Het gevaar zit met name in ‘alleen handelende daders of een klein groepje dat onder de radar radicaliseert richting geweld’. De grote aanwezigheid van jihadistisch materiaal op internet speelt daarbij een hoofdrol.

‘Ten tijde van het kalifaat in 2014 zagen we een golf van terroristisch materiaal online. Socialemediaplatforms hebben dat in de jaren daarop succesvol bestreden’, zegt Anne Craanen, extremisme- en radicaliseringsexpert bij de Londense denktank Institute for Strategic Dialogue. ‘Maar de laatste jaren zijn platforms veel minder gaan modereren. Ook in Nederland kun je weer vrij makkelijk jihadistische content vinden op Instagram en TikTok.’

Deze week nog zijn drie jonge terreurverdachten opgepakt. De politie heeft geen details vrijgegeven, maar een van hen is eerder veroordeeld voor het beramen van een jihadistische aanslag. Dat een grote aanslag in Nederland tot nu toe is uitgebleven, komt volgens Craanen deels door effectief beleid. ‘Nederland heeft vergeleken met andere landen een meer lokale aanpak om radicalisering te signaleren en aanslagen te voorkomen.’

Queergemeenschap doelwit

De queergemeenschap was vaker doelwit van jihadisten. In 2016 schoot een IS-aanhanger in Florida 49 bezoekers van een queerclub dood. In 2022 opende een eveneens islamistische schutter het vuur in een gaybar in Oslo. En in 2018 stond Amsterdam Pride op de lijst van mogelijke doelwitten van een Arnhemse islamistische terreurgroep.

‘De queergemeenschap belichaamt het tegenovergestelde van de strikte man-vrouwverhoudingen waar islamisten voor staan’, zegt hoogleraar godsdienstfilosofie Rik Peels van de Vrije Universiteit Amsterdam, die leiding geeft aan een internationaal onderzoek over de filosofie en theologie van radicalisering. ‘Op Pride wordt een veelheid aan genders en seksualiteit gevierd. Voor islamisten een toonbeeld van zedeloosheid van het Westen.’

Dat de gemeenschap lak heeft aan heteronormatieve regels maakt ze ook gehaat bij extreemrechts. In 2022 schoot een neonazistische schutter in Bratislava twee bezoekers van een gaybar dood, in datzelfde jaar werden in Idaho tientallen rechtsextremisten opgepakt die het lokale Pride-evenement aan wilden vallen. In Nederland ontving belangenorganisatie COC in 2020 een valse bommelding uit extreemrechtse hoek en in Amerika breekt president Donald Trump momenteel in razend tempo verworven lhbti-rechten af.

Agenda van extreemrechts

Karl Krause kreeg een hoop rechtse haat over zich heen op sociale media nadat hij had gedeeld dat hij in Berlijn was tijdens de aanslag. In de reacties werd onder meer geïnsinueerd dat hij en andere queers het geweld aan zichzelf te wijten hebben, omdat ze niet ageren tegen vluchtelingen.

Krause, een bekend gezicht in de queerscene, reist samen met zijn Nederlandse partner de wereld over en publiceert uitgaanstips en veiligheidsadviezen voor lhbti-reizigers op hun veelbezochte site Couple of Men. ‘Ik vond die reacties ontzettend schokkend’, vertelt hij de dag na zijn toespraak. ‘Ze gebruiken onze pijn voor hun eigen agenda.’

In Duitsland is na de aanslag een verhit debat ontstaan, waarin wordt opgeroepen tot keiharde straffen of zelfs het deporteren van moslims. ‘De boosheid en angst zijn begrijpelijk, maar zo’n reactie speelt extremisten juist in de kaart’, zegt Rik Peels. ‘Hoe meer verdeeldheid en onderlinge haat er is in een samenleving, hoe groter de kans op het succesvol rekruteren van nieuwe sympathisanten. Wat dat aangaat hebben jihadisten en extreemrechts dezelfde belangen.’

Boodschap van liefde

Maar de queergemeenschap laat zich niet voor dat karretje spannen. Op de vele herdenkingsbijeenkomsten sinds de aanslag staat juist een boodschap van liefde centraal. ‘We laten ons niet tegen andere minderheden opzetten’, zegt Krause. ‘Haat kan nooit het antwoord zijn op haat.’

Ook de reactie van de gemeente Amsterdam ontzenuwt volgens Peels de extremistische agenda, waarin angst zaaien bovenaan staat: ‘Eventueel extra veiligheidsmaatregelen nemen, erkennen dat je nooit alle risico’s kunt uitsluiten, maar niet uit angst activiteiten cancelen.’

En hoewel veel aanwezigen op Pride dit weekend misschien iets vaker over hun schouder zullen kijken, toont de gemeenschap zich bijzonder veerkrachtig. ‘Het helpt dat we gewend zijn alert te zijn op gevaar’, zegt Krause. ‘Ik voel het ook als een verantwoordelijkheid om strijdbaar te zijn. Want dankzij dappere mensen uit het verleden kunnen wij vandaag Pride vieren.’