Aanhoudende droogte legt haven van Deventer lam: ‘Er valt zomaar een deel van je jaaromzet weg’

Het laatste schip dat zijn lading kon lossen bij overslagbedrijf DOK in de haven van Deventer was donderdag de Corma-B. Het binnenvaartschip is direct weer vertrokken, anders zou het schip tot nader order opgesloten liggen: de sluis waardoor de oude vrachtvaarder De IJssel is opgevaren, wordt vrijdag gesloten.

Normaal is het hier de hele dag een hectische bedoeling, met een komen en gaan van schepen en vrachtwagens, vertelt DOK-directeur Titus Swartjes in zijn kantoor. Op twee schermen met beveiligingsbeelden is nu echter nauwelijks beweging te zien. Zijn haventerrein is nagenoeg uitgestorven.

Het verschil in waterniveau tussen de haven aan de ene kant en rivier De IJssel aan de andere kant wordt te groot, verklaart de gemeente Deventer het sluiten van de sluis. ‘Daardoor zou de belasting op de sluisdeuren te groot kunnen worden. Als de deuren bezwijken, kan de haven grotendeels leeglopen’, aldus een ambtelijke toelichting. ‘Ook de achterliggende waterwegen tot aan Lemelerveld, zo’n dertig kilometer verderop, zouden dan water verliezen.’

Stevige tik

Overslagdirecteur Swartjes maakte zo’n droge lockdown al twee keer eerder mee, in de ruim tien jaar dat hij bij DOK werkt. ‘In 2018 hebben we daardoor vier maanden stilgelegen, in 2022 een week of zes. Dan valt zomaar een deel van je jaaromzet weg. Dan krijg je als bedrijf dus een stevige tik.’

De afsluiting van de haven van Deventer is de tweede klap voor de binnenvaart en de economie van Oost-Nederland in een week. Vorige week werd het Twentekanaal al afgesloten vanwege het lage waterpeil. Volgens de Koninklijke Binnenvaart Nederland bedraagt de economische schade daarvan 125 duizend tot 500 duizend euro per dag.

Voor bedrijven langs het Twentekanaal was de haven van Deventer een belangrijke uitwijkmogelijkheid. Die valt nu weg. Alternatieven zijn de verder weg gelegen havens van Zwolle, Kampen en Meppel. Het regionale samenwerkingverband Twente Board heeft het over ‘aanzienlijke’ economische gevolgen. De regio wil geld van het Rijk om ‘de bereikbaarheid van Twente gedurende deze crisis zoveel mogelijk te waarborgen’.

Transportketen

‘Toegang tot water is toegang tot grondstoffen, dat weten heel veel mensen niet’, vertelt Swartjes tijdens een rondleiding over het uitgestrekte haventerrein. ‘De droogte raakt een hele transportketen, van de zeehaven tot de uiteindelijke gebruikers. Die keten moet blijven werken: zeeschepen komen evengoed naar Rotterdam, bijvoorbeeld met soja uit Brazilië of de Verenigde Staten. Die zullen moeten worden gelost. En uiteindelijk moet het eindproduct, in ons geval het veevoer, naar de boer. Want zijn dieren moeten eten.’

Door het sluiten van de sluis krijgen ook andere bedrijven in de haven van Deventer geen grondstoffen meer via de binnenvaart. Bij Bruil Beton biedt de bouwvak, de traditionele vakantieweken voor bouwvakkers, nog enige soelaas. Het bedrijf draait daardoor al op een laag pitje. Voor asfaltbedrijf AsfaltNu is dat moeilijker.

Normaal gesproken komt bij de asfaltmaker per schip zo’n 1.000 ton grondstof als steenslag binnen, die vervolgens wordt verwerkt tot hete, vloeibare wegbedekking, klaar om te worden weggereden naar de plek van bestemming. Op donderdag lostten daar echter voorlopig de laatste twee schepen hun lading. Het bedrijf moet nu overstappen op aanvoer van grondstoffen per vrachtwagen. ‘Maar die vervoeren maar 30 ton per wagen’, zegt een medewerker. ‘Maar ja, we zullen het ermee moeten doen. Je moet toch verder.’

Vrachtwagens

Voor vervangend vervoer van alle grondstoffen per vrachtwagen is er momenteel in Nederland wel genoeg fysieke capaciteit, zegt een woordvoerder van brancheorganisatie Transport en Logistiek Nederland (TLN). ‘Maar de arbeidscapaciteit is juist nu in de zomerperiode een uitdaging’. Bovendien doen door de droogte ook ondernemers in andere regio’s een beroep op wegtransport. Benzinedepots in Hengelo en Enschede bijvoorbeeld zijn onbereikbaar voor tankschepen door de sluiting van het Twentekanaal. TLN schat in dat de sluiting van alleen al dat kanaal dagelijks tot 1.500 extra vrachtwagens op de weg leidt. De sluiting van de haven van Deventer komt daarbovenop.

De vergrendeling van de sluis heeft ook zijn voordelen. In het achterland, het hele gebied achter de sluis, is de situatie nog redelijk onder controle, ondanks de aanhoudende droogte, zegt gebiedsinspecteur André Koekkoek van het Waterschap Overijsselse Delta. Hij heeft al een controlerondje gemaakt. Zou het water wel weglopen, dan leidt dat mogelijk tot grote schade aan onder meer waterkeringen, woonboten en andere schepen. ‘Maar water is er daar nog genoeg. We moeten alleen zorgen dat het op de goede plekken terechtkomt.’

Voor DOK-directeur Swartjes is het gissen hoe de komende weken er uit zullen zien. Fantaseren over een bedrijfsverplaatsing naar een locatie met meer ‘waterzekerheid’, hoort daar voorlopig nog niet bij, zegt hij. ‘Je wilt toch lossen in de nabijheid van je bedrijf, in ons geval bij de mengvoederbedrijven die eigenaar zijn van deze coöperatie.’

Nu ligt er nog enkele duizenden tonnen aan materiaal in de opslag van DOK, zoals graan en bestendige raap, een speciaal veevoer. Dat zal binnenkort wel worden weggereden. ‘Daarna hebben we nog tijd voor enig onderhoud. En dan is het afwachten. Als het water weer wat hoger staat en de sluis weer open gaat, dan zullen we ook niet meteen weer op volle kracht draaien. De schippers moeten weer kunnen en willen varen. Alleen dan komt de hele keten weer op gang.’

Met medewerking van Serena Frijters