Minder nieuwe spullen en vaker repareren: vanaf vandaag geldt nieuwe richtlijn

Toen de eerste mobiele telefoons in de jaren negentig populair werden, was het nog heel normaal om ze zelf uit elkaar te halen. Inmiddels worden apparaten steeds vaker gelijmd in plaats van geschroefd, waardoor zelfs een slechte accu genoeg kan zijn om het hele toestel weg te gooien.

In elektronische apparaten zoals laptops, smartphones en wasmachines zitten waardevolle, zeldzame grondstoffen, zoals koper en lithium. Toch vormt elektronica de snelst groeiende afvalstroom. De Europese Unie wil die trend keren met het zogeheten recht op reparatie, dat repareren aantrekkelijker en toegankelijker moet maken. De richtlijn moet nog in alle lidstaten worden omgezet in wetgeving. In Nederland moet het wetsvoorstel nog door de Tweede Kamer worden behandeld.

De vraag is of deze regelgeving genoeg gaat zijn. "Mensen zijn eraan gewend geraakt om snel iets nieuws te kopen", zegt hoogleraar duurzaam consumentengedrag Ruth Mugge. "Repareren zit niet meer in onze manier van doen."

"Zuigt je stofzuiger niet meer zo hard? Dan kijk je op bol en heb je de volgende dag een nieuwe", schetst Mugge. "Reparatie is veel onzekerder en moeilijker. Waar ga je naartoe? Wat is er mis? En kies je toch voor reparatie, dan ben je het apparaat vaak lang kwijt. Ook de reparatiekosten zijn vaak een onzekere factor."

De kosten zijn voor veel mensen de grootste drempel om iets te laten maken, blijkt uit een enquête van online platform Refurbed, dat opgeknapte tweedehands producten verkoopt. Daarnaast zegt een derde van de ondervraagden regelmatig elektronica te vervangen die nog werkt.

Mugge ziet de wet als een eerste stap die hopelijk het bewustzijn vergroot dat kapotte apparaten niet altijd vervangen hoeven te worden, maar ook gerepareerd kunnen worden. Apparaten krijgen daarom een reparatiescore: een soort label dat aangeeft hoe goed een apparaat te repareren is.

Fabrikanten moeten ook langer onderdelen op voorraad houden, zodat oudere apparaten gerepareerd kunnen worden. "Een heel goede ontwikkeling", noemt Boris Blijham, oprichter van ThePhoneLab. Zijn bedrijf repareert al elf jaar onder meer telefoons en laptops.

Volgens Blijham leveren veel fabrikanten al originele onderdelen aan onafhankelijke partijen zoals ThePhoneLab, terwijl dat vroeger niet het geval was. Toch hangt daar vaak een flink prijskaartje aan. "Een origineel scherm voor een iPhone 13 (uit 2021, red.) kost 275 euro exclusief btw. Dat staat niet in verhouding tot de waarde van het toestel."

De nieuwe wet schrijft voor dat reparaties tegen een "redelijke prijs" moeten plaatsvinden. Volgens Mugge gaat de wet daarin niet ver genoeg. In verhouding tot de nieuwprijs van veel producten is een professionele reparatie vaak nog altijd duur. "Wat is dan redelijk?"

De hoogleraar ziet ook nog een paar kansen om het beleid verder te ontwikkelen. "De overheid zou reparatievouchers kunnen uitdelen om te laten zien dat dit belangrijk is." In Frankrijk en Oostenrijk bestaan al regelingen waardoor klanten korting krijgen bij erkende reparateurs. Branchevereniging Techniek Nederland schaart zich ook achter dit idee.

Verder kijkt Mugge naar de autobranche voor inspiratie, waar reparatie de norm is. "Laten we smartphones ook een soort apk-keuring geven, waarbij oude onderdelen worden vervangen."

Het vinden van een betrouwbare reparateur is al makkelijker geworden dankzij een nationaal register. Ook zijn er meerdere Repair Cafés in Nederland, waar vrijwilligers en bezoekers samen kapotte spullen proberen te repareren.

Blijham ziet dat mensen al langer met een telefoontoestel doen dan vroeger. "Nieuwe telefoons hebben minder radicale verbeteringen dan vroeger. De camera is misschien weer ietsje beter." Samsung heeft inmiddels wel nieuwe opvouwbare toestellen, maar Blijham waarschuwt dat die snel stuk gaan. "Komt er één zandkorrel tussen, dan is het scherm kapot." Een nieuw vouwbaar scherm kost al snel 800 euro, of dat nu redelijk is of niet.