Nieuwe oppositiepartij moet Turkse president uitdagen, maar de versnippering van de oppositie kan Erdogan ook helpen

Turkije kent sinds vorige week een nieuwe oppositiepartij: Yeni Parti (de ‘Nieuwe Partij’), een afsplitsing van de grootste oppositiepartij, de Republikeinse Volkspartij CHP. Parlementslid Özgür Özel nam bij de oprichting ervan een groot deel van zijn oude partij met zich mee. Negentig parlementariërs hebben zich direct bij hem aangesloten.

Het rommelt al langer binnen de CHP en dat heeft veel te maken met het autoritaire bewind van de AK-partij van president Recep Tayyip Erdogan, die grote invloed uitoefent op de rechterlijke macht. Meerdere CHP-politici, onder wie de burgemeester van Istanbul Ekrem Imamoglu, zijn de afgelopen jaren vervolgd, gevangengezet en uit hun functie ontheven.

Afgelopen mei volgde een ingrijpend rechterlijk besluit. Een rechtbank in Ankara verklaarde Özels verkiezing als partijleider ongeldig, waarop zijn voorganger, de 77-jarige Kemal Kilicdaroglu, terugkeerde als partijleider. Die interventie zette Özel aan tot afsplitsing.

Met de oprichting van Yeni Parti zien de verhoudingen in het Turkse parlement er opeens heel anders uit. De CHP had 135 zetels, maar is door het vertrek van Özel en zijn getrouwen gereduceerd tot 44 zetels en vormt nu de vierde partij in het parlement. Ook de ultranationalistische MHP (46 zetels) en de links-Koerdische alliantie (63 zetels) zijn groter. Yeni Parti is met 91 zetels nu de grootste oppositiepartij. De AK-partij heeft 277 zetels en met steun van onder meer de MHP een meerderheid. Volgens Turkse media zullen mogelijk meer parlementariërs overstappen.

Vertrouweling van Imamoglu

De 51-jarige Özel was als leider van de CHP een vertrouweling van burgemeester Imamoglu, die sinds maart vorig jaar gevangen zit en volgens analisten een kansrijke uitdager zou zijn van Erdogan bij de volgende presidentsverkiezingen. Die staan in 2028 gepland, maar kunnen vervroegd worden uitgeschreven. Imamoglu wordt onder meer van corruptie beschuldigd en kan tot 2.352 jaar cel krijgen. Op sociale media plaatste Imamoglu vanuit de gevangenis een steunbetuiging voor Yeni Parti, maar het is onduidelijk of hij zich heeft aangesloten.

Voor president Erdogan en zijn AK-partij is de afsplitsing niet direct slecht nieuws. Waarschijnlijk is het met een versnipperde oppositie zelfs makkelijker om zijn autoritaire heerschappij voort te zetten. Het zal voor de oppositie bijvoorbeeld moeilijker zijn om een breed gesteunde presidentskandidaat naar voren te schuiven.

Özel werkte voordat hij de politiek inging, als apotheker in de westelijke provincie Manisa. Binnen de CHP maakte hij snel naam als parlementslid. Na een groot mijnongeluk in de plaats Soma in 2014 stond hij zij-aan-zij met de nabestaanden van de 301 omgekomen mijnwerkers, toen ze een rechtszaak aanspanden tegen bestuurders van het mijnbedrijf. In 2023 werd Özel gekozen tot partijleider van de CHP, die onder zijn leiding bij de lokale verkiezingen in 2024 een flinke winst boekte.

Met Yeni Parti zegt Özel alle „democratische krachten” te willen verenigen onder een „nationale alliantie”. Of Yeni Parti een machtsfactor van betekenis zal vormen, zal afhangen van de vraag of de partij erin slaagt het maatschappelijk middenveld achter zich te krijgen en steun van CHP-partijkaders in gemeenten en provincies te verwerven. Als dat lukt, rijst de vraag of Yeni Parti nieuwe kiezersgroepen weet aan te spreken, waar Imamoglu bijvoorbeeld in zijn burgemeesterscampagne in slaagde.

Diepe electorale scheidslijnen

Yeni Parti biedt een kans op verbreding door diepe electorale scheidslijnen in Turkije, tussen grofweg religieuze kiezers, Koerden, seculieren en ultranationalisten. De CHP, de oudste politieke partij van Turkije die in 1923 door de stichter van de Turkse republiek Mustafa Kemal Atatürk werd opgericht, heeft een seculiere, kemalistische traditie die sterke autoritaire tendensen kent. Zo werden Koerdische en andere etnische minderheden onderdrukt, evenals religieuze groepen.

Ook Özel stamt uit die traditie. Hij zegt met zijn nieuwe partij het authentieke kemalisme te willen vertegenwoordigen, omdat hij vindt dat die bij de CHP niet meer in goede handen is. Ook wil hij de oppositie verenigen – noodzakelijk om Erdogan op termijn uit te dagen, maar vanwege de verschillende belangen is dat makkelijker gezegd dan gedaan.

Of Koerdische en religieuze kiezers zich bij de Yeni Parti thuis zullen voelen, is de vraag. Hoewel onder het CHP-electoraat veel onvrede bestaat over de rechterlijke interventie in aanloop naar de parlements- en presidentsverkiezingen in 2028, is de CHP voor velen wel een belangrijk onderdeel van hun identiteit. Özel en de andere afsplitsers zullen hen moeten laten zien dat zij de ware vertegenwoordigers van het kemalisme zijn.

Lees ook

Na ingreep door rechter groeit de chaos binnen de grootste Turkse oppositiepartij, die toch al onder druk staat van Erdogan