Of het de Russen waren of niet: weer kon een raket ongestoord door het Poolse luchtruim vliegen

Is Polen na ruim vier jaar oorlog in buurland Oekraïne voldoende voorbereid op een nieuwe schending van zijn luchtruim? Dat is de grote vraag nadat in de nacht van woensdag op donderdag een raket neerkwam in het oosten van Polen. De Poolse autoriteiten gaan ervan uit dat het om een Russische kruisraket gaat. Er is forse kritiek op het handelen van de Poolse autoriteiten. De inslag veroorzaakte een krater van ongeveer tien meter in een weiland vlakbij het dorpje Tarnawa-Kolonia.

De raket sloeg in om 03.45 uur. Het luchtalarm volgde pas vijf minuten later. Voor de omwonenden kwam de waarschuwing te laat: de lichtflits en de explosie van de raket hadden ze toen al waargenomen. Ook een waarschuwings-sms bleef uit, terwijl Polen die geregeld verstuurt, onder meer bij zwaarweersverwachtingen.

Daarnaast is er kritiek op de snelheid waarmee de hulp- en veiligheidsdiensten reageerden. Journalisten bereikten de plaats van de inslag in de vroege ochtend eerder dan het leger, dat het gebied moest afzetten en beveiligen.

Volgens de Poolse premier Donald Tusk handelden de autoriteiten adequaat nadat de raket het Poolse luchtruim was binnengevlogen. Het operationeel commando van de Poolse strijdkrachten meldde donderdagochtend in een bericht op sociale media dat om 03.40 uur een „ongeïdentificeerd object” het Poolse luchtruim had geschonden. Op dat moment bestookte Rusland verschillende steden in Oekraïne met hevige raketaanvallen, waarbij zeker negen doden vielen. Polen stuurde een gevechtsvliegtuig op het object af, maar voordat dat kon worden geïdentificeerd, verdween het om 03.46 uur weer van de radar.

„Alles wijst erop dat het een Russische Kh-101 raket was”, zei Tusk donderdagochtend na een veiligheidsberaad. Definitieve conclusies wilde hij nog niet trekken: „We willen 100 procent zeker zijn van het type raket en de afzender.”

Volgens de Poolse autoriteiten werd geen waarschuwings-sms verstuurd, omdat de raket al was ingeslagen. Toch erkende Tusk dat de overheid lessen moet trekken uit het incident. „We moeten mensen niet alleen vooraf waarschuwen, maar hen ook achteraf informeren en geruststellen”, zei Tusk. Ook riep hij Polen op de veiligheidsgids voor een noodsituatie – die bij elk Pools huishouden begin dit jaar op de deurmat viel – door te nemen. Tusk: „Daar is in makkelijke taal opgeschreven wat je moet doen.”

Niet de eerste keer

Het is niet de eerste keer dat het Poolse luchtruim werd geschonden. In 2022 kwam een Oekraïense S-300 luchtdoelraket die Russische raketten moest onderscheppen in Polen terecht. Daarbij kwamen twee mensen om het leven. Later dat jaar bleek een Russische kruisraket maandenlang onopgemerkt op Pools grondgebied te hebben gelegen, totdat een voorbijganger de raket aantrof.

En in september 2025 vlogen zo’n twintig Russische drones het Poolse luchtruim binnen. Enkele Nederlandse F-35-gevechtsvliegtuigen hielpen toen mee om de drones uit de lucht te schieten. Daarbij werd een dak van een huis geraakt, naar later bleek door een raket van een van de Poolse jachtvliegtuigen.

Ook Roemenië en de Baltische staten hebben regelmatig te maken met Russische en Oekraïense drones die hun luchtruim binnendringen. Vorige week gebeurde dat twee keer in Roemenië en eerder dit jaar raakten twee mensen gewond toen een flatgebouw in Roemenië werd geraakt door een Russische drone.

In reactie op de eerdere luchtschendingen heeft de Poolse regering verschillende verdedigingsprogramma’s opgesteld, waarbij de grenzen tussen Polen en de Russische exclave Kaliningrad en Belarus beter beschermd moeten worden tegen mogelijke aanvallen en luchtruimschendingen.

Eind volgend jaar Europese ‘dronemuur’

Ook de Europese Unie neemt de dreiging serieus. Brussel heeft 800 miljard euro gereserveerd voor defensie-uitgaven, waarvan een groot gedeelte bestemd is voor de oostflank van Europa. Naar verwachting moet eind 2027 een zogenoemde ‘dronemuur’ operationeel zijn: een antidronesysteem dat met 5g-antennes, radars, en AI-gestuurd, drones moet kunnen onderscheppen. Tot die tijd, zo zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, is „dit de realiteit van de oostgrens van Europa”. 

Toch moet de effectiviteit van afweersystemen niet overschat worden. Het lukt Oekraïne noch Rusland om alle lange-afstandsdrones en raketten bij een aanval uit te schakelen. Ook is het soms beter om de drone of raket niet uit de lucht te schieten, omdat de brokstukken kunnen leiden tot schade – zoals eerder in Polen gebeurde. En zelfs als neerhalen veilig kan, is dat niet altijd verstandig, zeiden analisten eerder tegen NRC: het kan verraden waar de luchtafweer gepositioneerd staat en dat is gevoelige informatie.

Lees ook

Vallen de grenzen van de EU wel volledig te beveiligen tegen afdwalende drones?  

Met medewerking van Joep de Groot