Koersdalingen en riskante beleggingen brengen Zuid-Koreaanse particulieren in grote problemen

„Ik had nooit gedacht dat ik een beurskrach zou meemaken die erger is dan de financiële crisis van 1997”, zegt een kantoorklerk met de achternaam Kim in Gwacheon, een voorstad van Seoul. „Iedereen praat over hoeveel geld hij heeft verloren.”

De belangrijkste beursindex in Zuid-Korea, de Kospi, raakte woensdag in een duikvlucht. Twee keer werd de handel daarom automatisch stilgelegd voordat de beurs bijna 6 procent lager sloot. „Ik heb meer dan 3 miljoen won [zo’n 1.800 euro] in aandelen gestoken toen de koersen daalden”, zegt Kim tegen de Koreaanse krant JoongAng Ilbo. „Maar ze daalden vandaag nog verder. Ik heb geen geld meer, dus ik kan niks doen.”

Nog maar kort geleden was de stemming onder de vele particuliere beleggers in Zuid-Korea heel anders. De grote vraag naar geheugenchips, aangewakkerd door de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, stuwde de beurskoersen van de Zuid-Koreaanse fabrikanten Samsung en SK Hynix tot grote hoogten op. Een rapport van Bloomberg Economics becijferde in mei dat deze twee bedrijven samen dit jaar 2,7 procentpunten van de economische groei in Zuid-Korea voor hun rekening zullen nemen. De regering schat de groei van het gehele bbp voor 2026 op 3 procent.

Daarvan profiteerden – behalve de eigenaren – vooral de medewerkers. Bonussen en winstdelingen bij beide bedrijven liepen voor sommige werknemers op tot wel zes keer hun reguliere jaarsalaris – hoewel bij Samsung de dreiging van een wekenlange staking nodig was om dat af te dwingen.

Maar ook particuliere beleggers probeerden de vruchten van de koersstijgingen te plukken. Zij staken massaal geld in aandelen Samsung en SK Hynix, die dit jaar op sommige beursdagen goed waren voor meer dan 80 procent van het handelsvolume.

Samsung presenteerde donderdag een kwartaalwinst van omgerekend 54 miljard euro, negentien keer zoveel als hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Daags ervoor had SK Hynix al een recordomzet gemeld van 42 miljard euro. Omdat beleggers op nog meer hadden gerekend, daalde het aandeel daarop met 9 procent. Ook de koers van Samsung kwam onder druk te staan.

‘Ik kon geen adem meer halen’

Een groeiend aantal Zuid-Koreanen ziet beleggen als een aantrekkelijke manier om hun financiële toekomst veilig te stellen. De loonontwikkeling blijft achter bij de hoge kosten van levensonderhoud, en door woningnood en sterk gestegen vastgoedprijzen is huizenbezit voor velen onbereikbaar geworden.

Naast de AI-boom joeg ook de overheid het beleggen aan. De huidige president Lee Jae-myung maakte van stimulering ervan een prioriteit, onder meer met behulp van belastingvoordelen. En met resultaat: het land met zo’n 52 miljoen inwoners telt naar schatting 14 miljoen particuliere beleggers.

De afgelopen maanden leek het een succesvolle strategie: de Kospi bereikte in juni even een piek van 9.115 punten, ruim drie keer zo hoog als een jaar eerder. Een student als Lee Seung-ho wist zijn 12.000 euro spaargeld te vervijftienvoudigen tot bijna twee ton. Maar toen de koersen daarna hard begonnen te dalen, raakte hij diep in de schulden. „Ik kon letterlijk geen adem meer halen”, zei hij onlangs tegen Reuters. Hij probeert zijn verliezen nu goed te maken door met dure leningen verder te investeren.

Riskante beleggingsvormen

De problemen worden versterkt doordat veel particulieren, zoals Lee, hebben gekozen voor potentieel lucratieve, maar riskante beleggingsvormen. Ze staken hun geld niet in fondsen gebaseerd op een beursindex of een ‘mandje’ aandelen, die hun risico breed spreiden, maar in fondsen die aandelen houden van slechts één bedrijf – zoals SK Hynix. Bij deze zogeheten single stock leveraged ETF’s is een ‘hefboomfunctie’ ingebouwd die koersbewegingen verveelvoudigt. Als de koers van het onderliggende aandeel 5 procent stijgt, kan het fonds wel 10 of 15 procent winst boeken. Maar als de koers daalt, wordt het verlies juist flink uitvergroot. Op die manier beleggen is zeker voor de lange termijn niet geschikt.

De Zuid-Koreaanse regering had zulke ETF’s in mei voor het eerst toegelaten om kapitaalvlucht tegen te gaan van Zuid-Koreaanse beleggers die uitweken naar beurzen in Hongkong en de VS, waar dit soort ETF’s al langer was toegestaan. Critici hadden al gewaarschuwd dat dit type ETF’s van de Zuid-Koreaanse beurs „een casino” zouden maken.

Rouwkransen

Tijdens haastig spoedberaad de afgelopen dagen in Seoul, besloot de Zuid-Koreaanse regering de beleggingsproducten aan banden te leggen. Nieuwe ETF’s van dit type worden niet meer toegelaten. Wie in de bestaande fondsen wil beleggen, moet aan hogere kapitaaleisen voldoen. Ook worden de transactiekosten voor ETF’s verhoogd. Er was „onvoldoende stilgestaan” bij de tekortkomingen van deze financiële producten, erkende minister van Financiën Koo Yun-cheol, die woensdag net als de voorzitter van de Koreaanse toezichthouder zijn excuses aanbood.

Analisten betwijfelen of de maatregelen voldoende zijn: „Dit zal de volatiliteit in de Koreaanse markt wel wat dempen, maar een noodfonds zou meer effect hebben”, zegt analist Kim Jin-wook van de bank Citi Korea tegen persbureau Reuters. Critici wijzen erop dat toezichthouders in Hongkong onlangs regels voor ETF’s invoerden die strenger zijn dan in Zuid-Korea.

De frustratie en woede onder particuliere beleggers – veelal jongeren, gepensioneerden of kleine middenstanders die geleend geld hebben geïnvesteerd – begint zich ook tegen de regering te richten. Bij het gebouw van de Nationale Assemblee legden boze demonstranten deze week tientallen rouwkransen om hun onvrede te uiten. „We rekenen af bij de volgende verkiezingen”, waarschuwde een lint aan een van kransen.