Naast de hittegolf rukt nu ook de ‘brand-weer-golf’ op: dagen met hitte, droogte én wind

Het risico op intense, moeilijk beheersbare branden in de zomer is de afgelopen 45 jaar sterk toegenomen in grote delen van Zuid-Europa, met name het Iberisch schiereiland. Dat komt doordat de combinatie van extreem warm weer, sterke winden en aanhoudende droogte steeds vaker voorkomt. De achterliggende oorzaak is klimaatverandering.

Dat schrijft een internationale groep onderzoekers deze donderdag in Scientific Reports, op basis van een analyse van brand- en weergegevens over de periode 1981-2025. Volgens hen gaat Zuid-Europa een tijdperk in van extreem brandgevaar.

Dat het risico op branden toeneemt, wil niet automatisch zeggen dat ze ook vaker optreden, benadrukken de onderzoekers. In Zuid-Europa is het aantal branden sinds de jaren 80 afgenomen door de toegenomen aandacht voor het managen ervan. Er kwamen beter getrainde brigades, meer blusvliegtuigen, strengere regelgeving (bijvoorbeeld voor barbecuen in de natuur) en een bewustere bevolking die struiken en bladeren rondom gebouwen verwijdert. Toch maken de onderzoekers zich zorgen.

Sinds 2018 zien ze een aantal opvallende uitschieters in aantallen branden en verbrand oppervlak. In 2021 en 2023 in Griekenland en Italië. En in 2022 en 2025 in Portugal en Spanje. Ook analyseren ze dat het aantal dagen met extreem brandgevaarlijk weer, als gevolg van gestegen temperaturen en afgenomen neerslag in de zomer, is toegenomen van 10 in de periode 1981-2010 tot 25 in de laatste tien jaar in grote delen van Zuid-Europa. Uitzondering zijn Zuid-Italië en Griekenland, waar de zomerse neerslag volgens de onderzoekers lijkt te zijn toegenomen – wat de kans op branden dempt. Als er sprake is van extreem brandgevaarlijk weer, schrijven de onderzoekers, dan slaat een brand makkelijker om „naar een intense, onberekenbare, zichzelf versterkende toestand”. Zoals in augustus 2025. Toen groeide de Larouco-brand in Galicië (Noordwest-Spanje) uit tot de grootste brand ooit waargenomen in deze Spaanse regio, met een verbrand oppervlak van 40.000 hectare.

Door klimaatverandering, zo schrijven ze, „beginnen de extreem brandgevaarlijke weersomstandigheden de capaciteiten van de huidige brandmanagementsystemen te overtreffen”. Ze roepen op tot drastische maatregelen, zoals het preventief, gecontroleerd afbranden van stukken land, in periodes dat het minder warm is en de luchtvochtigheid relatief hoog. Het zorgt ervoor dat er tijdens hete en droge zomers minder brandstof beschikbaar is voor het vuur. „Maar door klimaatverandering daalt ook het aantal geschikte dagen voor dat preventief afbranden”, reageert natuurbrandonderzoeker Max van Gerrevink van Wageningen University & Research, die niet bij de studie betrokken was. „Er is sprake van een dubbeluitdaging.”

Gevoelige gebieden

Het nu gepubliceerde onderzoek ligt in de lijn van twee andere recente publicaties die inzoomen op Zuid-Europa. Vorige week publiceerde Communication Earth & Environment vroegtijdig een onderzoek waarin de auteurs een nieuwe term introduceren: naar analogie met hittegolven spreken ze van fire weather waves, letterlijk vertaald: brand-weer-golven. Het zijn periodes van minstens drie dagen met extreem brandgevaarlijke weersomstandigheden, dat wil zeggen: uitzonderlijk heet, droog en winderig. Uit de analyse blijkt dat deze brand-weer-golven een kritieke en onevenredig grote rol vervullen bij het ontsteken en verspreiden van extreme branden, zeker in bosgebieden. Terwijl ze maar 4 procent van het aantal dagen in een jaar uitmaken, vindt 18 procent van de branden wereldwijd in zo’n periode plaats, en is 26 procent van het verbrand oppervlak erop terug te voeren. Gebieden die bijzonder gevoelig zijn voor deze brand-weer-golven, zo schrijven de onderzoekers, zijn bossen en struiklandschappen in Zuid-Europa, het westen van de Verenigde Staten en Zuid-Australië.

Een publicatie van maart dit jaar in npj Natural Hazards onderzocht 11.403 zomerse branden in Zuid-Europa over de periode 2008-2022. De onderzoekers wilden weten welke condities leiden tot heel grote branden (met een verbrand oppervlak tussen de 1.000 en 10.000 hectare), en wat ervoor zorgt dat die kunnen uitgroeien tot megabranden (meer dan 10.000 hectare). Heel grote branden, zo concluderen ze, ontstaan bij uitzonderlijk heet, droog en winderig weer. Ze kunnen uitgroeien tot megabranden als ook de nachten uitzonderlijk warm zijn. Historisch gezien, schrijven ze, zijn nachten koeler en vochtiger. Juist dan vertraagt een brand. Het geeft brandbestrijders een venster om het vuur beter te controleren. Maar die „nachtelijke limitatie” is verminderd.

Verder merken ze op dat in mediterraan Europa brandstof (zoals bladeren en takken) zich vaak al opstapelt in het voorjaar en de winter, wat een grote brand in de zomer makkelijker maakt. Ook de net gepubliceerde studie in Scientific Reports noemt dat. In 2025 was er sprake van een ongewoon nat voorjaar in Spanje en Portugal, wat zorgde voor een spurt aan vegetatiegroei, en dus potentieel brandbaar materiaal. Wat volgde is het meest destructieve brandseizoen in drie decennia, met in Spanje bijna 400.000 hectare aan verbrand oppervlak. Zo’n sequentie van een nat voorjaar met sterke vegetatiegroei, gevolgd door een aanhoudende droogte en uitzonderlijk heet en winderig weer in de zomer heeft de afgelopen jaren ook voor extreme branden gezorgd in Californië – een ander, steeds brandgevoeliger gebied.

Volgens Van Gerrevink beweegt het patroon van steeds heter, droger en winderiger weer vanuit Zuid-Europa gestaag naar het noorden. „Het zou dus kunnen dat het brandrisico in Nederland op termijn zodanig toeneemt dat ook hier onbeheersbare branden kunnen plaatsvinden.”