Utrechtse universitair hoofddocent liet zich privé betalen door bedrijven waar hij onderzoeken voor deed, universiteit wil ‘breder’ naar onderzoekscultuur kijken

Universitair hoofddocent farmacologie Joris Verster aan de Universiteit Utrecht (UU) werd persoonlijk betaald door bedrijven waar hij onderzoek voor deed. Dat blijkt uit donderdag gepubliceerd onderzoek van Investico, De Groene Amsterdammer en Trouw.

Verster werd door energiedrankengigant Red Bull en Sen-Jam Pharmaceuticals, dat een ‘katermedicijn’ claimt te ontwikkelen, persoonlijk betaald voor verschillende wetenschappelijke publicaties. Als auteur van die artikelen presenteerde hij zichzelf als onderzoeker van de universiteit.

Voor één studie werd Verster bijvoorbeeld via zijn privébedrijf betaald door Red Bull, terwijl hij op de publicatie als onderzoeker van de UU staat vermeld. „Problematisch en hoogst ongebruikelijk”, noemt hoogleraar integriteit Rob van Eijbergen dat tegenover de media.

Vodka Red Bull

De uitkomsten van Versters onderzoek zijn zonder uitzondering positief voor de betreffende bedrijven. Zo onderzocht hij, betaald door Red Bull, op basis van een methodologisch twijfelachtige vragenlijst het effect van alcohol mengen met energiedrank. Hij concludeert dat mensen die de twee mengen, minder alcohol drinken en minder „onverantwoordelijk gedrag” vertonen. Conclusies die door andere wetenschappers tegenover Investico sterk in twijfel worden getrokken.

In een ander onderzoek concludeert de hoofddocent dat niet minder energiedrank drinken, maar minder koffie drinken de effectiefste manier is om cafeïne-inname te beperken.

Ook prees Verster als onderzoeker van de UU het ‘katermedicijn’ van Sen-Jam aan terwijl hij aandelen in dat bedrijf heeft, en daarmee een direct financieel belang. In feite bestaat dat middel uit pijnstiller naproxen en een anti-allergiemiddel dat gewoon bij de drogist verkrijgbaar is. Naproxen als katermiddel gebruiken is juist onverstandig, waarschuwen toxicologen, omdat het middel in combinatie met alcohol maag- en leverproblemen kan veroorzaken.

Samen met Sen-Jam publiceerde Verster in 2025 ook een wetenschappelijk opinie-artikel dat een verband legt tussen de kater en een verhoogde kans op kanker. Toxicoloog Jan Tytgat zegt daarover tegen de betrokken media dat „er geen bewijs [is] dat kanker veroorzaakt wordt door een kater”. Dat alcohol de kans op verschillende vormen van kanker vergroot is wel veelvuldig wetenschappelijk aangetoond.

De vrees dat een ‘katermedicijn’ zou zorgen voor meer (kankerverwekkend) drankgebruik, is volgens ander onderzoek van Verster ongegrond. De meeste ‘sociale drinkers’, concludeert Verster in 2017, zullen niet méér gaan drinken als er een katermedicijn is. Wederom gaat het om een vragenlijstonderzoek, een ongeschikte methode om conclusies te trekken over toekomstig gedrag, oordeelt hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal tegenover Investico.

Hele onderzoeksgroep onder de loep

Verster zegt altijd transparant te zijn geweest over zijn werk als consultant en altijd met goedkeuring van de universiteit te hebben gewerkt. Dat hij aandelen heeft in Sen-Jam is volgens Verster „op zichzelf geen belangenverstrengeling”. Hij zegt sinds 1 mei met ziekteverlof te zijn en al zijn professionele activiteiten, ook zijn consultancywerk, te hebben beëindigd.

De UU zegt in een reactie op de hoogte te zijn geweest van nevenwerkzaamheden van Verster, maar dat „de omvang van zijn nevenactiviteiten uit het zicht bleef”. Door zich als UU-onderzoeker te presenteren bij zijn werk als consultant heeft hij volgens de universiteit ”onvoldoende” de schijn van belangenverstrengeling voorkomen. Dat Verster aandelen heeft in Sen-Jam, zegt de universiteit niet te hebben geweten.

De faculteit Bètawetenschappen schrijft op haar website naar aanleiding van de bevindingen een commissie in te stellen die de gehele onderzoeksgroep farmacologie gaat onderzoeken. Die commissie moet ”analyseren of interne procedures en waarborgen voor transparantie, verantwoording en toezicht in de onderzoeksgroep Farmacologie naar behoren hebben gefunctioneerd en zijn ingericht”.

Op de vraag of dat betekent dat er concrete aanleiding is om te denken dat er meer gevallen van belangenverstrengeling voorkomen binnen de onderzoeksgroep, antwoordt de universiteit tegenover NRC ontwijkend. Ze stelt schriftelijk enkel dat „bij de vragen over het handelen van de betreffende onderzoeker, ook de context waarin dat heeft plaatsgehad mogelijk van belang [is]”. „Daarom willen we ook breder naar de onderzoekscultuur en het kwaliteitsbeleid van en rond dat onderzoek en de onderzoeker kijken om te zien of er ook lessen te trekken zijn voor de interne procedures en waarborgen voor transparantie, verantwoording en toezicht binnen de onderzoeksgroep.”