Duizenden migranten bereiken Spaanse exclave in Marokko, lokale autoriteiten willen noodtoestand

‘De situatie waarin Ceuta verkeert is absoluut onhoudbaar’, zei de president van de Spaanse exclave vrijdag. Het is een geïsoleerd stukje EU-grondgebied van 19 vierkante kilometer bij de noordkust van Marokko. Ceuta werd volkomen overvallen toen donderdag duizenden migranten tegelijk de exclave probeerden te bereiken. Ze klommen over de metershoge hekken aan de landsgrens of zwommen langs de hekken via de zee.

Aanvankelijk leken de Marokkaanse grenswachten niet in te grijpen. Later, op donderdagavond, grepen de Marokkaanse autoriteiten alsnog hard in en rukten zij op richting de grens met pantservoertuigen, traangas en waterwerpers.

Het lijkt met afstand de grootste instroom van migranten ooit op Ceuta. Spaanse media schatten op basis van regeringsbronnen dat er 60 duizend mensen de Spaanse exclave zijn binnengekomen. Onder hen zijn zevenduizend minderjarigen. Tijdens de poging om de oversteek te maken zijn minstens 57 mensen omgekomen. Inmiddels zouden zo’n 37 duizend migranten vrijwillig zijn teruggekeerd naar Marokko.

EU-asiel

Omdat Ceuta Spaans grondgebied is, mogen migranten asiel aanvragen in de Europese Unie. Het stukje grond wordt omheind door hekken van 6 meter hoog, net als bij de eveneens Spaanse exclave Melilla, iets oostelijker gelegen.

Ceuta werd compleet overrompeld. Spanje heeft zestig militairen in Ceuta gemobiliseerd om de situatie beheersbaar te maken. Volgens Spanje zou Marokko bereid zijn om mee te helpen om de situatie onder controle te krijgen. Ook het Europees grens- en kustwachtagentschap Frontex belooft extra steun. Marokko zou zo’n dertig mensen hebben gearresteerd op Marokkaans grondgebied.

De militairen die Spanje stuurt moeten allereerst bijstand verlenen aan de zwemmers. Het Spaanse Hooggerechtshof oordeelde begin deze maand dat mensen die zwemmend proberen de Spaanse exclaves te bereiken niet geweigerd mogen worden. Zij moeten worden gered en hulp krijgen. De uitspraak zou een grote rol hebben gespeeld bij de toestroom.

Begin crisis

De crisis begon zo’n tien dagen geleden. Eerst kwamen voornamelijk jongemannen, veelal uit Marokko maar ook uit zuidelijker delen van Afrika. Zo’n 1.500 tot 2.000 mensen maakten zwemmend de oversteek. De Spaanse politie probeerde hen naar opvangcentra te dirigeren, maar een groot deel vertrouwde de agenten niet en vluchtte de heuvels en bossen in.

De Marokkaanse grenspolitie, schrijft El País, deed eerder deze week niets om de migranten tegen te houden. Marokko erkent de Spaanse controle over Ceuta niet. Ook bestaat veel spanning tussen beide landen over de bezetting van de Westelijke Sahara door Marokko.

Bij de vorige toestroom van Ceuta in 2021 grepen de Marokkaanse autoriteiten niet in. Vermoedelijk als vergelding voor het Spaanse besluit om een pro-onafhankelijkheidsleider uit de Westelijke Sahara in een Spaans ziekenhuis te laten behandelen.

Viva España

Donderdagavond stond volgens El País een colonne mensen van vijf kilometer lang aan Marokkaanse zijde richting de grens met Ceuta. Een verslaggever beschrijft hoe sommige jongemannen uitgeput en met bloedende voeten en knieën aankwamen, en anderen de grond kusten of ‘Viva España’ riepen. ‘Alsof het om een WK voetbal gaat’, aldus de krant.

Inmiddels hebben Marokkaanse troepen een deel van de groep teruggedrongen, onder meer met marineschepen langs het stuk strand in Marokko waar mensen het water in gaan. Honderden migranten weigeren op te geven, meldt persbureau EFE, en blijven op de heuvels nabij de kust of gaan toch het water in. Anderen hergroeperen in het Marokkaanse stadje Fnideq, enkele kilometers van de grens met Ceuta.

Ahmed Karim, een 33-jarige Marokkaan, zegt tegen persbureau AP dat hij de grens was overgestoken vanwege het gebrek aan banen. ‘Veel mensen willen graag naar Europa of Amerika, maar ze krijgen daar de kans niet toe.’

De groei van de Marokkaanse economie vertaalt zich nog niet in genoeg werkgelegenheid, met name voor vrouwen en jongeren, concludeerde de Wereldbank onlangs. Tussen 2000 en 2024 groeide de bevolking in de werkzame leeftijd bijna 2,5 keer sneller dan de werkgelegenheid.

Spanje uit Schengen

De grote toestroom van het aantal migranten heeft andere landen schrik aangejaagd. Zo willen Italië, Finland en Oostenrijk Spanje schorsen van de Schengenzone. Binnen het Schengengebied zijn geen grenscontroles en is vrij reizen mogelijk. Dat kan in uitzonderlijke gevallen tijdelijk ongedaan worden gemaakt. Bijvoorbeeld wanneer er een ernstige bedreiging is voor de openbare orde of de binnenlandse veiligheid in een lidstaat.

De Italiaanse premier Giorgia Meloni schrijft op X bereid te zijn ‘met buitengewone maatregelen in te grijpen, om de grenzen en de veiligheid van burgers te beschermen’. Spanje veroordeelde de oproep en sprak van ‘demagogie’, volksmisleiding. Het zegt de Italiaanse ambassadeur vrijdag te hebben ontboden voor tekst en uitleg.

Ceuta en Melilla zijn immers wel deel van het Schengengebied, maar voeren een eigen grensbeleid. Dat betekent dat alle passagiers richting het Europese vasteland worden gecontroleerd. Wie geen geldig Schengenvisum heeft, mag niet aan boord. Migranten kunnen daardoor niet zomaar doorreizen vanuit Ceuta naar de rest van Europa.