Nederland krijgt tien stroomhuisjes per dag erbij en ze worden steeds blitser

Het stroomnet zit bomvol en om alle zonnepanelen, laadpalen, airco's en warmtepompen te kunnen aansluiten, moet Nederland tienduizenden extra elektriciteitshuisjes bijbouwen. Nederland telt op dit moment ruwweg 100.000 van deze zogeheten transformatorhuisjes, ook wel trafohuisjes of MS/LS-stations genoemd. Daarin wordt stroom van 10.000 volt omgezet naar de 230 volt die uit je stopcontact komt.

Netbeheerders bouwen ze in hoog tempo bij: in 2024 kwamen er 2.419 nieuwe huisjes bij en in 2023 waren dat er 1.501. Dat zijn er bijna tien per werkdag. Volgens Netbeheer Nederland moeten er tot 2050 nog eens zo'n 50.000 bij komen. Eén elektriciteitshuisje voorziet gemiddeld zo'n honderd woningen van stroom, uitgaande van het verwachte stroomverbruik van een woning in de toekomst.

Netbeheerders en gemeenten bepalen samen waar zo'n huisje precies komt te staan. Bepalend zijn onder meer het aantal woningen dat stroom nodig heeft, ontwikkelingen in de buurt zoals elektrisch laden, zonnepanelen en elektrisch koken. Ook de lengte van de kabelverbinding naar de woningen speelt een rol. Bovendien geldt de eis dat de vloer van het huisje niet onder het maaiveld mag liggen, zodat het bij wateroverlast niet uitvalt.

Gemeenten brengen daar weer hun eigen belangen tegenover, zoals verkeersveiligheid, speelplekken, beschermd stadsgezicht en de impact op omliggende bebouwing. Er zijn veel voorbeelden van bewoners die zich kwaad hebben gemaakt om de ligging en het uiterlijk van zo'n huisje. Maar de smaak van de burger telt niet altijd mee.

Voor de bouw van een elektriciteitshuisje is geen vergunning nodig, omdat het bouwwerk lager is dan 3 meter en niet groter dan 15 vierkante meter. Dat betekent ook dat omwonenden geen formeel bezwaar kunnen indienen tegen de plaatsing: als burger heb je geen directe invloed op de exacte locatie.

Maar inwoners hebben wel de mogelijkheid tot inspraak op wat er in hun leefomgeving gebeurt, zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Hoe dat er feitelijk uitziet, weet de vereniging niet. Netbeheerders maken eigen afspraken met gemeenten en die hebben als grondeigenaar weer de positie om daar eisen aan te stellen.

Hoe groot de inbreng van inwoners in de praktijk is, verschilt dus per gemeente. Het is de moeite waard om dat te checken als je graag inspraak wil.

Dat geldt ook voor het uiterlijk. De huisjes zijn soms ludiek, mooi oud of eigenzinnig. Maar ze zijn vooral functioneel: een groen, grijs of bruinig kastje van ongeveer 2 meter hoog en ruim 3 meter lang, met daaromheen zo'n 30 vierkante meter ruimte voor kabels en onderhoud. Ze zijn vaak het doelwit van vandalisme en graffiti, zoals je hier ziet:

Nu er zo veel bij worden gebouwd, komt steeds vaker de vraag om er iets fraais van te maken. "Een mooi recent voorbeeld zijn de winnende ontwerpen voor elektriciteitshuisjes in Utrecht", zegt Theo Scholte, woordvoerder van Netbeheer Nederland.

De stad liet inwoners hun ontwerpen insturen. Dat leverde veel nijntje-gerelateerde ideeën op, maar ook huisjes die dienen als oplaadstation voor je mobiel, als hotspot, ruilbieb en als plek met een bankje om op te zitten terwijl je elektronica wordt opgeladen. Er komen ook huisjes die ingericht zijn als romantisch hofje met klimrozen om bogen heen. Hier zie je zo'n ontwerp:

In Den Haag zijn inmiddels al veel huisjes beschilderd door kunstenaars, zegt Scholte. Ook Baarn, Alkmaar en tal van andere gemeenten experimenteren met beschildering, steenstrips of sedumdakbegroeiing. Stedin geeft aan dat het initiatief voor zo'n opknapbeurt meestal bij de gemeente ligt en dat de aanpak dus per plaats verschilt. De netbeheerder heeft geen cijfers, maar het aantal gemeenten dat erom vraagt groeit wel merkbaar.

Ook bij andere netbeheerders zijn tientallen van dit soort bonte huisjes te vinden. Liander liet in onder meer Zaandam, Arnhem, Beverwijk en Amsterdam huisjes beschilderen, telkens aansluitend bij een lokaal thema. Terwijl de energietransitie vraagt om snelheid en standaardisatie, groeit duidelijk de wens om van die tienduizenden nieuwe stroomkastjes iets leuks en lokaals te maken, zegt Netbeheer Nederland.

Zelf de kwast ter hand nemen of de boel vertimmeren? Doe dat maar niet. "Elektriciteitshuisjes zijn ontworpen en gebouwd volgens strenge Nederlandse en Europese veiligheidsnormen", zegt Scholte. De installaties zijn afgesloten voor onbevoegden en transformatoren schakelen automatisch uit bij een storing of calamiteit.

Scholte: "Voor omwonenden en kinderen die langslopen zijn de huisjes veilig, al is het net als bij andere technische installaties niet de bedoeling om erop te klimmen of te spelen. Bij schade of vandalisme kunnen bewoners de netbeheerder inschakelen."