Architectenbureau MVRDV maakt winnend ontwerp voor veelbesproken ‘iconisch duurzaam gebouw’ in Rotterdam

Met ‘Rotterdam Rocks!’ wint het Nederlandse architectenbureau MVRDV de internationale ontwerpwedstrijd voor Shift Embassy, een veelbesproken, nog te bouwen ‘duurzaam icoon’ in de nieuwe wijk Waterkant in Rotterdam-Zuid. Het ontwerp werd gekozen uit vijf finalisten van gerenommeerde internationale architectenbureaus. MVRDV ontwierp eerder al twee blikvangende gebouwen in Rotterdam: de Markthal en het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen. De kosten van het project worden geschat op 240 miljoen euro. Initiatiefnemer Don Ritzen, ondernemer en een van de oprichters van startup-investeringsbedrijf Rockstart, wil dat bedrag samen met andere particuliere investeerders bij elkaar brengen.

Het project Shift Embassy, dat eerder naar buiten werd gebracht onder de naam Shift Landmark, moet volgens de initiatiefnemers „een belangrijke culturele trekpleister in Rotterdam” worden, dat bezoekers moet „inspireren om bij te dragen aan een grootschalige ecologische en maatschappelijke verandering”. Dat wil het doen met een kunstervaring, het vertellen van verhalen van duurzame ondernemers, en door mensen tips voor een duurzamere leefstijl te geven. Bedrijven, overheden, lokale organisaties en buurtbewoners kunnen er ruimtes huren. Er moeten een hotel en restaurant komen. En er zijn plannen voor een openbaar verticaal park, met een betaald en een publiek uitkijkpunt. In 2032 wil de organisatie haar deuren openen.

De eerder gekozen naam, Shift Landmark, is veranderd naar Shift Embassy. Die aanpassing volgt op een onder architecten levendige discussie of iconische architectuur op deze manier nog wel als instrument voor city marketing moet worden gebruikt, zoals dat in de jaren negentig met bijvoorbeeld bijzondere musea werd gedaan.

Met de nieuwe naam wil de organisatie de nadruk leggen op de functie van het gebouw, in plaats van op het gebouw zelf, legt initiatiefnemer Ritzen uit in een videogesprek. „Een ambassade is een plek waar iedereen welkom is, waar je je thuisvoelt, waar ontmoeting plaatsvindt. De architectuur is een middel om mensen te inspireren.”

Debat over duurzaam bouwen

Vanuit de architectuurwereld werd eerder kritisch gereageerd op het voorgenomen bouwproject. Vooral het bouwen van een nieuw, groot gebouw als icoon voor duurzame toekomst wordt door critici ongeloofwaardig gevonden. „Greenwashing in de bouwsector”, schreef het Architects Climate Action Network. Renovatie, hergebruik en bouwen met natuurlijke materialen worden in de architectenwereld steeds meer als de toekomst gezien. Shift Embassy zal door het gebruik van staal en beton juist aanzienlijke CO₂-uitstoot genereren.

Lees ook

Is Shift Landmark, het prestigieuze nieuwe Rotterdamse duurzaamheidsproject, zelf wel zo duurzaam?

Dat het gebouw veel (vliegende) internationale toeristen wil trekken, viel ook niet in goede aarde. Shift Embassy stelde eerder als ambitie om jaarlijks één miljoen bezoekers te trekken. Dat is nu 700.000 geworden. Ter vergelijking: Fenix Museum, het nieuwe kunstmuseum over migratie in Rotterdam, trok in het eerste jaar 500.000 bezoekers. Ritzen verwacht dat de klimaatwinst door bewustwording en het aanpassen van levensstijl vele malen groter is dan de bouwuitstoot.

Klaterende waterval

MVRDV’s ontwerp – een ensemble van begroeide, gestapelde rotsen met een klaterende waterval – heeft sinds de nominatie een aantal wijzigingen ondergaan. De eerdere versie riep de associatie op met Frank Lloyd Wrights wereldberoemde Falling Water, een gestapelde villa aan een waterval in de Amerikaanse staat Pennsylvania. In de nieuwste versie is de waterval niet meer zichtbaar, maar „geïntegreerd als stroompjes in de poreuze huid” van het gebouw, vertelt architect Winy Maas van MVRDV. Het gebouw is iets minder hoog en telt nu zeven in plaats van elf rotsen. De looproute van het verticale park is niet meer in de rotsen gebouwd, maar loopt via trappen erlangs. Het aangepaste ontwerp oogt minder groen dan voorheen.

In het verleden werden ontwerpen van MVRDV in de uitvoering wel eens sterk versimpeld ten opzichte van het eerste ontwerp. Zoals de Marble Arch Mound in Londen, dat door The Guardian als „Mound Zero” werd omgedoopt. Dreigt zoiets opnieuw te gebeuren? Met een bouwbudget van 115 miljoen euro zijn volgens Maas de „kernwaarden van het ontwerp” gegarandeerd: de rotsen, de grotten binnenin, het verticale park en de poreuze huid met verschillende structuren. Daarop zal vegetatie groeien; van mossen tot varens en boompjes. „De biodiversiteit is juist verrijkt”, aldus Maas.

Rotterdam Rocks! moet de weg plaveien voor een alternatieve duurzame architectuur, vertelt Maas. Staal afkomstig van olieboortorens wordt hergebruikt en aan elkaar gesmeed, en bepaalt zelfs deels de uiteindelijke vorm van het gebouw. De betonconstructie wordt zo efficiënt mogelijk gemaakt middels 3D-printen. De poreuze huid, ontwikkeld met kunstenaar Joris Laarman, moet ruimte bieden aan biodiversiteit. Het wordt een „experiment met duurzaam bouwen”, gericht op „innovatie in de bouwsector”, aldus Maas.