Wie de Soedanese stad El Obeid in handen heeft, kan flink profiteren van smokkel en handel

De Soedanese stad El Obeid wordt al maanden in een wurggreep gehouden door de strijders van de Rapid Support Forces (RSF) die de toegangswegen proberen af te snijden. Sinds juni wordt de dichtbevolkte stad systematisch bestookt met drones die, zo blijkt uit satellietbeelden, onder meer tankstations, de belangrijkste elektriciteitscentrale en de watervoorziening hebben getroffen.

De RSF, die al sinds april 2023 een oorlog voert met het Soedanese regeringsleger, de Sudanese Armed Forces (SAF), en die strijd financiert met de inkomsten uit de winning van goud en andere grondstoffen, is er alles aan gelegen de stad te veroveren.

El Obeid is het meest westelijke militaire bolwerk van de SAF. Die kan van hieruit de RSF in de provincies Darfur en Kordofan aanvallen. Als het de RSF zou lukken de stad te veroveren op de SAF, kan die op zijn beurt vanuit El Obeid de in het oosten gelegen hoofdstad Khartoem aanvallen.

In deze strijd heeft de SAF voor het eerst sinds tijden een belangrijk succes geboekt. Ze heeft de snelweg tussen Khartoem en El Obeid heroverd op de RSF. Hierdoor kan het leger de stad weer bevoorraden, met voedsel en wapens. Dat is een belangrijke doorbraak in het gevecht om de controle van deze garnizoens- en handelsstad van een half miljoen mensen.

Kruispunt van handelswegen

De slag om El Obeid draait niet alleen om haar militair strategische positie, maar evengoed om de economische belangen die ze vertegenwoordigt, stelt Soedan-onderzoeker Suliman Baldo, directeur van de denktank Sudan Transparency and Policy Tracker. De stad ligt op een kruispunt van belangrijke handelswegen tussen het oosten en westen van Soedan. Het ligt ook op de as die de hoofdstad verbindt met de olievelden in de regio Zuid-Kordofan en Zuid-Soedan. Ook smokkelroutes voor goud en wapens lopen erdoorheen en erlangs.

Wie de stad in handen heeft, beheerst ook deze goederenstroom. De SAF exporteert deze goederen en grondstoffen via de Rode Zeehaven van Port Soedan. Mocht de RSF El Obeid veroveren en haar opmars in Kordofan bestendigen, dan kan het de goederen via de westelijke provincies naar het buitenland gaan exporteren. Dat zal hun oorlogskas flink spekken, aldus Baldo. „Dit verklaart waarom de strijd zo hard wordt gevoerd.”

Begin juli sloeg de VN groot alarm omdat gevreesd wordt dat de inname van de stad even gruwelijk kan verlopen als die van de stad El Fasher in Darfur, in oktober vorig jaar. Het rebellenleger is onder andere door de VN beschuldigd van genocide. Het Yale Humanitarian Lab, dat de oorlog via satellietbeelden onderzocht, constateerde dat de RSF de verovering van El Obeid op dezelfde manier voorbereidt als die van El Fasher: beleg, vernietiging van de infrastructuur en uithongering.

Oorlogseconomie

Als de RSF El Obeid verovert, dan kan dat een kantelpunt worden in de oorlog, denkt Baldo. Soedan is al een gefragmenteerde staat, maar „de inname van deze cruciale stad zou Soedan feitelijk kunnen verdelen langs een oost-westlijn. De RSF zal dan een groot aaneengesloten gebied controleren, en ook de economische infrastructuur hebben om dat gebied zelfstandig te kunnen besturen en financieren.”

De economische waarde van El Obeid als handelsknooppunt kan volgens Joseph Tucker van de Internationale Crisis Group niet worden overschat. Het is een centrum voor de handel in Arabische gom en oliehoudende zaden als sesam. Handelaren komen er samen voor de verkoop en export van duizenden runderen, schapen en kamelen afkomstig uit Kordofan. Die gaan naar Egypte en naar de Golfstaten, zoals Saoedi-Arabië. In de stad staat een olieraffinaderij, ten noordwesten ervan loopt de Grote Nijlpijpleiding, die olievelden uit Zuid-Soedan en Zuid-Kordofan verbindt met Khartoem.

Wie de omgeving van El Obeid controleert, profiteert op meerdere manieren, aldus Tucker. Wie daar de macht heeft, kan controleposten installeren op de aanvoerwegen en bij de stad, om belastingen of tol te heffen, vrachtwagens te controleren, handelaren dwingen te betalen voor veilige doorgang, of goederen in beslag te nemen en die zelf naar het buitenland smokkelen.

Er wordt al op grote schaal gesmokkeld, onder andere Arabische gom, een veel gebruikt bindmiddel in bijvoorbeeld frisdranken, farmaceutische producten en cosmetica. Soedan was voor de oorlog goed voor 80 procent van de wereldwijde productie van de gom, die voornamelijk afkomstig is van acaciabomen in Darfur en Kordofan. De productie is sterk gedaald, maar nog steeds is gom een belangrijk exportproduct. „Ook de vee-export is nog steeds een zeer winstgevende business”, vertelt Tucker aan NRC. Sinds de oorlog uitbrak zijn betrouwbare cijfers echter amper te vinden.

El Obeid is ook een doorvoerstad tussen goudrijke gebieden in het westen en de rest van het land. Inkomsten uit goudwinning zijn onderdeel van de financiële ruggengraat van beide strijdende partijen. Volgens de Zwitserse ngo Swissaid produceert Soedan tussen de 70 en 90 ton goud per jaar, waarvan een groot deel smokkelnetwerken van de RSF naar de Verenigde Arabische Emiraten gaat. De RSF koopt hier wapens en logistieke ondersteuning voor. Volgens Swissaid brachten de goudmijnen in Darfur de RSF alleen al in 2024 860 miljoen dollar op.

Lees ook

Na het bloedbad in Al Fashar wordt nu gevreesd voor een herhaling in de omsingelde Soedanese stad El Obeid