Van Willem van Oranjes bevelhebbersstaf uit 1574 tot Amalia’s baret: op Paleis Noordeinde is te zien hoe innig de koninklijke band met het leger is

Van Vader des Vaderlands tot prinses van Oranje. In de balzaal van Paleis Noordeinde in Den Haag wordt de stamboom deze zomer in slechts vier vitrines duidelijk: van Willem van Oranjes bevelhebbersstaf uit 1574 tot de baret die Amalia in januari 2026 kreeg bij het afronden van haar Algemene Militaire Opleiding. Daartussen militaire memorabilia van alle tussenliggende stadhouders, koningen en koninginnen.

De koning „hecht waarde aan het delen van het gezamenlijke erfgoed”, zei Claudia Hörster, directeur van de Koninklijke Verzamelingen, dinsdag. Woensdag gaan het werkpaleis van Willem-Alexander en de naastgelegen Koninklijke Stallen opnieuw open voor publiek, met dit jaar een kleine tentoonstelling over de band met de krijgsmacht.

Die is niet bedoeld als reclame voor defensie, zei op de perspresentatie Ludger Brummelaar, adjudant-generaal van de koning en chef van diens Militaire Huis. Wel om de band met de krijgsmacht te laten zien in historisch perspectief, een die de laatste maanden vooral duidelijk werd doordat de huidige generatie Oranjes zich in uniform vertoont.

Zo rondde Amalia begin deze maand haar tijd bij de luchtmacht af en begint ze na de zomer als werkstudent bij de marine. Koningin Máxima ontving in mei haar baret als reservist bij de landmacht – haar camouflage-uniform ligt ook in een van de vitrines. De koning zelf is als lid van de regering geen actief dienend militair meer, maar draagt ceremonieel wel een uniform. „Om onze band te onderstrepen”, zei hij bij zijn ontslag uit het leger in 2013. Van Willem-Alexander is op de tentoonstelling een sextant te zien die hij gebruikte tijdens zijn diensttijd bij de marine.

Lees ook

Al wordt Amalia geen opperbevelhebber, de Oranjes hebben wel een band met de krijgsmacht

Slag op de Mookerheide

Maar vooral de bevelhebbersstaf van zijn voorvader is bijzonder. Na de verloren Slag op de Mookerheide is deze baton van Willem van Oranje één keer eerder terug in Nederland geweest, in 2018. De staf werd door de Spaanse landvoogd Luis de Requesens (de opvolger van Alva) buitgemaakt en meegenomen, en door zijn familie bewaard in Barcelona. Toen De Requesenses begin vorige eeuw uitstierven, is hun archief overgedragen aan de jezuïeten, die de staf uitleenden voor deze zomertentoonstelling.

Volgens de Koninklijke Verzamelingen is er „fysiek weinig” dichter bij Willem van Oranje te vinden, op een tafelmes in de collectie van de koning na. In de baton staat een ingegraveerde opdracht: ‘Wees zuinig op de troepen, en het oordeel van God zal je bespaard blijven’.

Ook andere militaire memorabilia laten sleutelmomenten in de Nederlandse geschiedenis zien: een akte waarin de Staten van Holland en West-Friesland stadhouder Willem III in het rampjaar 1672 benoemen tot kapitein- en admiraal-generaal, de Militaire Willems-Orde (nog altijd de hoogste orde voor moed) die de latere koning Willem II kreeg na het verslaan van Napoleon bij de Slag van Waterloo (1815), en het uniform van koning Willem III, die door de Grondwet van 1848 nooit zou voorgaan in de strijd omdat sindsdien ministers verantwoordelijk zijn voor defensie.

Voor het paleis zelf zijn geen kaartjes meer te krijgen: een blik achter de paleishekken blijft populair. Waar in 2016 het nog ging om vier zaterdagen en 20.000 kaartjes, gaat het nu om ruim twee weken en 43.000 kaartjes. Een langere openstelling kan volgens de Koninklijke Verzamelingen niet omdat Noordeinde een werkpaleis blijft en ook de medewerkers van de koning met vakantie moeten kunnen gaan.

Voor de stallen zijn nog wel kaartjes beschikbaar. Daar is te zien hoe het monumentale pand uit 1815 wordt verbouwd: de paardenboxen worden aangepast om te voldoen aan Europese regelgeving. Die schrijft voor dat vanaf 2027 de minimale ruimte voor een paard 10 vierkante metermoet zijn. Het aantal koninklijke paarden gaat daardoor van 32 naar 27, vertelde stalmeester Hans Veenhuizen dinsdag. Dat gebeurt door „natuurlijk verloop” en een verhuizing naar Paleis Het Loo in Apeldoorn.

Correctie (21 juli 2026 om 16.06 uur): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de nieuwe Europese regelgeving voor de paardenboxen in 2017 in zou gaan. Dat is hierboven aangepast.