Het robuuste, in zwart-wit gefilmde drama Värn is een ode aan de buitenstaander, met een magistrale hoofdrolspeler

In het plattelandskerkje zingt hij het hardst en fanatiekst van allemaal, de ogen naar de hemel gericht. De zonderlinge Karl-Göran Persson kwijt zich in het robuuste, in zwart-wit gedraaide Värn dan ook van een haast goddelijke taak, een gevoel dat de magistrale hoofdrolspeler Denis Lavant met deze zangpartij uitstekend weet te vangen.

De Koude Oorlog komt in Värn op stoom en bij de Zweden is zojuist het overheidspamflet met de titel Om kriget kommer (‘als de oorlog komt’) in de bus gevallen. Persson, die echt bestond en leefde van 1894 tot en met 1975, nam deze bewustwordingscampagne bloedserieus. In zijn eentje bouwde hij zijn boerderij uit tot een brutalistisch gevaarte: een bovengrondse bunker waarin hij en zijn buren konden schuilen mocht de apocalyps zich aandienen.

Voor de Zweedse kunstenaar, fotograaf en filmmaker John Skoog (40) is Persson al jaren een bron van fascinatie. Na een foto-expositie en een korte documentaire (2014) is er nu deze film, die tijdens de eerste helft van dit jaar gepaard ging met een kunstinstallatie in het Moderna Museet in Malmö.

Voor de rol van Persson strikte hij dus de Franse undergroundfilmster Lavant, wiens spel vaak een op zichzelf staande attractie vormt. Iconisch zijn onder meer zijn dansende sergeant in het zinderende vreemdelinglegioendrama Beau travail (1999) en die zalige, elfvoudige rol in de met identiteiten goochelende koortsdroom Holy Motors (2012). Als een veredelde circusartiest is hij ook in Värn weer zichtbaar bedreven in pantomime en acrobatiek. Acteren doet hij met zijn volledige lijf.

Het is niets minder dan meditatie om Lavant in een lang aangehouden shot een verzamelbak te zien vullen met talloze attributen die nodig zijn om die bunker op volle sterkte te krijgen: gaas, kettingen, fietsonderdelen, later zelfs complete treinrails, die hij per fiets tracht te vervoeren. Van top tot teen ademt hij een methodische, onverstoorbare gejaagdheid, alsof de bom werkelijk ieder ogenblik kan vallen.

Skoog ontwaarde in Lavant een variant op Charlie Chaplin en Buster Keaton en je ziet het tijdens het kijken meteen. Schitterend is de scène waarin hij met zo’n tweepersoonszaag in zijn eentje een massieve boom probeert om te zagen, steeds heen en weer lopend naar het andere uiteinde van die zaag.

Ja, de plot van Värn is schraal, maar daar gaat het nu eens niet om. Dit unieke, massieve brok cinema is een ode aan de buitenstaander en dompelt je 85 minuten lang onder in zijn wereld.