Duitsland treedt strenger op tegen islamisme na Pride-aanslag, terwijl het debat verhardt

Tino Chrupalla, de medevoorzitter van de AfD, reageerde waardig op de aanslag tijdens de Pride in Berlijn. ‘Mijn medeleven gaat uit naar de nabestaanden’, schreef hij zondagochtend. ‘We laten niet toe dat religieuze extremisten met geweld en intolerantie ons land verdelen!’

Maar AfD-politici konden hun leedvermaak niet meer onderdrukken toen vertegenwoordigers van de queergemeenschap zondag stelden dat de radicaal- en deels extreemrechtse AfD niet mocht profiteren van de aanslag. In hun ogen betaalden de queers prijs voor het tolerante migratiebeleid dat ze zelf altijd hadden toegejuicht.

‘Jullie tolerante, bonte samenleving gaat niet samen met de islam’, schreef Bondsdaglid Martin Sichert. Zijn collega Adam Balten wist niet eens of hij medelijden moest hebben met mensen ‘die vuil naar me spuiten en zelf aan deze toestand hebben bijgedragen’. AfD-activist Fabian Küble ging nog verder: ‘De bonte migratiefetisjisten worden letterlijk het slachtoffer van hun eigen kwaadaardige en geesteszieke politiek.’

Gepolariseerd klimaat

De reacties op de aanslag van zaterdag weerspiegelden het gepolariseerde klimaat in Duitsland. Radicaal-linkse politici en de queergemeenschap wordt verweten dat zij de homofobie onder moslims bagatelliseren en banger zijn voor de AfD dan voor het islamisme. Queer-activisten en radicaal-linkse politici stellen daarentegen dat de AfD een hetze creëert door alle moslims over één kam te scheren. De partij probeert munt te slaan uit de aanslag terwijl ze altijd fel tegen de Pride is geweest.

In april nog pleitte de AfD in de Bondsdag tegen overheidssteun aan de Pride. ‘Het kan niet de opgave van de staat zijn een steeds radicalere lhbtiq-ideologie en de vervreemding tussen de seksen te ondersteunen, terwijl traditionele gezinnen als sterke menselijke humus geen passende subsidie krijgen’, zei Bondsdaglid Birgit Bessin destijds.

Ondertussen wil de regering van de christendemocratische bondskanselier Friedrich Merz de bevolking laten zien dat zij actie onderneemt tegen het geweld dat de samenleving zo geschokt heeft. De regering staat onder grote druk, omdat zij toch al impopulair is en de AfD op winst staat in de peilingen voor de aanstaande deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern en Berlijn.

Enkelband

Maandag kondigde minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt, eveneens een christendemocraat, meteen harde maatregelen aan. Gevaarlijke islamisten moeten een enkelband krijgen of in preventieve hechtenis kunnen worden genomen. Ook zou het jeugdstrafrecht niet langer van toepassing moeten zijn op jonge islamisten als Abdul B., de dader van de aanslag op de Pride.

B. profiteerde op een voor de autoriteiten bijzonder pijnlijke wijze van het jeugdstrafrecht, dat in Duitsland tot 21 jaar geldt. In mei 2026 besloot de rechter hem een laatste kans te geven. Hij kreeg een half jaar de tijd om te bewijzen dat hij zijn leven had gebeterd, anders zou zijn voorwaardelijke celstraf worden omgezet in een onvoorwaardelijke straf.

De sociaaldemocratische regeringspartij SPD wil het verbod op discriminatie van queer personen in de Grondwet laten opnemen. Veel van deze politieke maatregelen komen ‘hulpeloos’ over, schreef de Süddeutsche Zeitung. ‘Sinds de terreuraanslagen in de Verenigde Staten in 2001 heeft de politiek de regels telkens weer aangescherpt, op elke grote aanslag volgden nieuwe wetten.’

Toch werden er steeds opnieuw aanslagen gepleegd, omdat de vrije samenleving de ruimte creëert waarin terreur kan broeden. ‘Daarom leidt elke nieuwe aanslag tot de vraag in hoeverre men de vrijheid moet beperken om de vrijheid te beschermen’, aldus de krant.

Terreurrisico moeilijk uit te sluiten

Los van deze principiële vraag is het praktisch heel moeilijk om het risico van terreur uit te sluiten. Volgens de Verfassungsschutz, die zich met het bewaken van de Grondwet bezighoudt, zijn er ongeveer negenduizend ‘op geweld georiënteerde’ islamisten in Duitsland. Het Bundeskriminalamt, de federale recherche, hanteert strengere criteria en komt op 410 gevaarlijke islamisten, van wie er 155 in het buitenland wonen en 100 in de gevangenis zitten.

Het is vrijwel ondoenlijk om al deze mensen te volgen. Voor een sluitende surveillance van alle ‘op geweld georiënteerde’ islamisten zouden tienduizenden agenten moeten worden ingezet.

Als Abdul B. een enkelband had gedragen ‘zou de politie zaterdagavond misschien hebben gemerkt dat hij onderweg was in het centrum van Berlijn. Maar hadden zij kunnen verhinderen dat hij plotseling met zijn bestelbus afboog en door de Tiergarten scheurde?’, vroeg de Süddeutsche Zeitung zich af.

Veel commentatoren benadrukken dat de 6,5 tot 7 miljoen moslims in Duitsland niet collectief verantwoordelijk gehouden kunnen worden voor een islamistische misdaad. Niettemin is het islamisme wijdverbreid in steden als Berlijn, zegt Güner Balci, verantwoordelijk voor integratie in het Berlijnse stadsdeel Neukölln. In meerdere moskeeën wordt het wereldbeeld van Abdul B. verkondigd, waarbij homo’s als ‘pervers’ worden afgeschilderd.

Homohaat

Ook in minder radicale kringen komt homofobie veel voor. ‘Je hebt geen extremistische salafisten nodig om dat te illustreren. Vaak volstaat een terloops gesprek met een taxichauffeur’, schreef Balci in de Süddeutsche Zeitung. Zulke conservatieve moslims zullen geen aanslag plegen, maar dragen wel bij aan een klimaat waarin homohaat gewoon is.

Balci wil islamistische moskeeën sluiten, haatpredikers weren en tolerantie propageren op scholen en jeugdinstellingen. In de grote kranten pleiten commentatoren voor betere surveillance, meer preventie en deradicaliseringsprogramma’s, en het tegenhouden van islamistische asielzoekers. Het zijn allemaal kleine stappen op een lange en moeilijke weg.

Volgens AfD-Bondsdaglid Torben Braga is er daarom slechts een oplossing voor islamisten die de Duitse samenleving afwijzen: ‘REMIGRATIE’ oftewel deportatie. Maar voor Abdul B. zou dat onmogelijk zijn geweest, omdat hij in 2005 als Duits staatsburger in Berlijn is geboren.